Tăng giá bán để bù thuế: Hộ kinh doanh hiểu sai, làm hại chính mình

Việc áp dụng chính sách thuế mới đang khiến nhiều hộ kinh doanh nhỏ rơi vào tình trạng bối rối. Từ chuyện phần mềm kê khai, hóa đơn điện tử, đến việc quản lý đầu vào, tất cả đều lạ lẫm, không giống với cách vận hành mà họ đã quen từ trước đến nay.

Theo ghi nhận của VietnamFinance, rất nhiều hộ kinh doanh, cửa hàng đã chọn phản ứng tức thời: tăng giá bán thêm 8% hay 10% với lý do để “bù lại phần thuế phải nộp”.

Nghe có vẻ hợp lý, nhưng thực tế lại dẫn đến nhiều hệ quả không mong muốn. Không ít trường hợp mất khách, doanh thu giảm, trong khi áp lực vận hành thì ngày càng lớn.

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính, ông Nguyễn Hồ Ngọc, Giám đốc đào tạo - Công ty TNHH Đào tạo và Tư vấn Á Châu đánh giá, việc các hộ kinh doanh phản ứng vội vã với chính sách thuế, tăng giá bán một cách cảm tính có thể khiến tự đẩy mình vào thế yếu ngay chính trên thị trường mà trước đây họ từng làm chủ.

Do đó, ông Ngọc lưu ý, để tránh rơi vào vòng luẩn quẩn đó, hộ kinh doanh cần nhìn lại vấn đề một cách tỉnh táo, hiểu rõ bản chất của thay đổi, đánh giá đúng tình hình, và đưa ra lựa chọn phù hợp.

Thứ nhất, hiểu đúng bản chất thuế giá trị gia tăng (GTGT) là gì và ai thực sự là người “chịu thuế".

Thuế GTGT là thuế gián thu. Về nguyên lý, người bán chỉ nộp thay cho người tiêu dùng – tức người mua cuối cùng mới là người thực sự chịu thuế. Tuy nhiên, khi áp dụng cho hộ kinh doanh, đặc biệt là hộ áp dụng phương pháp kê khai trực tiếp trên doanh thu, thì bản chất vận hành thuế GTGT lại hoàn toàn khác.

Ông Ngọc phân tích, hộ kinh doanh không tính được giá trị gia tăng, cũng không khấu trừ thuế đầu vào. Thay vào đó, cơ quan thuế quy định một tỷ lệ phần trăm cố định trên doanh thu tùy từng ngành nghề, ví dụ 1% với bán lẻ hàng hóa, 3% với dịch vụ ăn uống….

Vì vậy, thuế GTGT đối với hộ kinh doanh không còn là một phần “trung chuyển” qua hệ thống hóa đơn như ở doanh nghiệp, mà trở thành chi phí thực tế gắn chặt với từng đồng doanh thu phát sinh. Điều này khiến nhiều hộ kinh doanh, khi vừa bước vào diện khai thuế GTGT đã có phản xạ là cộng ngay tỷ lệ thuế vào giá bán bởi họ nghĩ đơn giản rằng: “Tôi nộp thêm 1% hay 3% thuế thì phải cộng vào để khỏi lỗ”. Nhưng thực tế thị trường không vận hành theo cách đó.

“Người mua không quan tâm hộ kinh doanh có nộp thuế hay không. Họ chỉ quan tâm giá cuối cùng họ phải trả. Một tô bún tăng từ 30.000 đồng lên 33.000 đồng, một ly cà phê từ 25.000 lên 27.500, nếu không có sự thay đổi về chất lượng hay trải nghiệm, khách hàng sẽ thấy đó là tăng giá vô lý”, ông Ngọc dẫn chứng.

Theo đó, trong bối cảnh môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, sự thay đổi nhỏ trong tâm lý khách hàng có thể làm mất đi lượng khách đáng kể. Ở chiều ngược lại, nếu chủ cửa hàng không tăng giá, thì phần thuế phát sinh sẽ bào mòn trực tiếp vào biên lợi nhuận, vốn đã mỏng với hộ kinh doanh nhỏ.

“Tình thế tiến thoái lưỡng nan này khiến nhiều chủ kinh doanh rơi vào vòng xoáy tăng giá thì mất khách, giữ giá thì lỗ vốn”, ông Ngọc nêu vấn đề.

Ông Ngọc cho rằng, cốt lõi phải hiểu ở đây không phải là “tăng hay không tăng giá” và vấn đề nằm ở chỗ hiểu đúng bản chất thuế GTGT áp dụng cho hộ kinh doanh là thuế tính trực tiếp trên doanh thu và người gánh thuế thực sự là ai sẽ phụ thuộc vào cách hộ kinh doanh đó định giá, truyền thông và vận hành.

“Nếu không phân tích kỹ lưỡng, chủ cửa hàng rất dễ phản ứng sai dẫn đến mất khách, sụt dòng tiền, trong khi nghĩa vụ thuế vẫn giữ nguyên”, ông Ngọc khẳng định.

Thứ hai, cần phải nắm rõ mình đang thuộc nhóm nào, không phải hộ kinh doanh nào cũng giống nhau và nên tự đánh giá trước khi điều chỉnh, ứng phó cho đúng.

Ông Ngọc nêu, với hộ nhỏ lẻ, buôn bán truyền thống, việc nộp thuế GTGT là thách thức thật sự vì không có hóa đơn đầu vào, không làm việc với đối tác cần chứng từ, không thể khấu trừ và thuế trở thành chi phí phát sinh thêm. Tăng giá thì mất khách, không tăng thì giảm lợi nhuận. Đây là nhóm chịu áp lực lớn nhất trong thay đổi lần này.

Trong khi đó, với những hộ có định hướng chuyên nghiệp hơn, thường lấy được hóa đơn đầu vào, bán hàng cho doanh nghiệp, thì có thể tận dụng cơ chế khấu trừ để giảm nghĩa vụ thuế thực tế.

Với nhóm này, việc kê khai thuế giúp mở rộng cơ hội hợp tác, tiếp cận nguồn vốn hợp pháp, và tham gia vào các chuỗi cung ứng lớn. Vì vậy, không thể áp một công thức tăng giá chung cho mọi hộ. Việc cần làm đầu tiên là nhìn lại mô hình kinh doanh của mình, tham khảo tư vấn từ chuyên gia để từ đó có giải pháp phù hợp.

Thứ ba, vị đại diện ATC Academy khuyên rằng, đừng chỉ cộng thêm 8 hay 10%, hãy nhìn lại toàn bộ cách vận hành. Thuế GTGT không đơn giản là cộng thêm vào bảng giá.

“Nếu bạn giữ nguyên mọi thứ và chỉ tăng giá, bạn đang giải quyết một vấn đề dài hạn bằng cách phản ứng ngắn hạn”, ông Ngọc nhìn nhận.

Do đó, chuyên gia Nguyễn Hồ Ngọc nêu giải pháp, điều cần làm đối với chủ cửa hàng, chủ hộ kinh doanh là điều chỉnh toàn diện mô hình vận hành, rà soát lại chi phí xem: có khoản nào không còn hiệu quả? Có công việc nào có thể tối ưu lại?

Đồng thời, tìm giải pháp tăng giá trị thay vì chỉ tăng giá như thay đổi lại bao bì, nâng cao dịch vụ, đầu tư vào trải nghiệm... để khách cảm thấy giá tăng là hợp lý.

Bên cạnh đó, xem xét, cân đối quy mô kinh doanh để tiến tới mô hình doanh nghiệp. Giai đoạn đầu chắc chắn không dễ dàng, nhưng nếu coi đây là thời điểm chuyển đổi chứ không phải “đối phó”, thì mỗi bước điều chỉnh hôm nay là bước chuẩn bị cho sự ổn định ngày mai.

“Không phải hộ kinh doanh nào cũng tận dụng được lợi ích từ chính sách thuế GTGT. Nhưng chắc chắn một điều nếu hiểu sai hoặc phản ứng sai, chính họ có thể đã tự rút ngắn vòng đời kinh doanh của mình”, ông Ngọc nêu quan điểm.

Vị chuyên gia này cũng kết luận, thuế không làm người kinh doanh mất khách. Nhưng nếu tăng giá một cách vội vàng, thiếu điều chỉnh hợp lý, thì chính cách phản ứng đó mới khiến khách hàng rời đi. Đừng đối phó để tồn tại hôm nay, hãy điều chỉnh để phát triển ngày mai. Chuyển đổi không dễ, nhưng là lựa chọn không thể tránh nếu bạn muốn làm kinh doanh bài bản và bền vững.