Thiếu người làm nghề, khó khai mở thị trường 600 tỷ USD

Quản lý tài chính không chỉ dành cho “người giàu”

Trong xã hội hiện đại, quản lý tiền bạc là một kỹ năng thiết yếu, không chỉ giúp cá nhân và gia đình đạt được sự ổn định tài chính mà còn tạo nền tảng cho những kế hoạch dài hạn của cuộc sống. Tuy nhiên, bối cảnh nền kinh tế ngày càng phát triển, rất nhiều các sản phẩm tài chính ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu của người dân, câu chuyện tài chính cá nhân lại ngày càng phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro bởi người dân còn thiếu kiến thức và kỹ năng.

Trao đổi với Đầu tư Tài chính, chị Lê Mai Xuân (37 tuổi) sinh sống tại quận Tân Phú, TP.HCM, làm kinh doanh tự do chia sẻ về vướng mắc trong câu chuyện nhận di sản thừa kế và đóng thuế thu nhập cá nhân (TNCN) của mình. Chị Xuân kể, sau khi chồng qua đời vì bạo bệnh, chị và hai con thừa kế khối tài sản trị giá khoảng 10 tỷ đồng dưới dạng cổ phần doanh nghiệp (ba mẹ chồng đã mất). Tuy nhiên, do thiếu hiểu biết về luật Thuế thu nhập cá nhân, chị phải đóng thuế 10% (tương đương 1 tỷ đồng). Trong khi đó, nếu hợp lý hơn, biết cách chuyển nhượng cổ phần trước khi chồng mất, số thuế phải đóng chỉ là 0,1% (khoảng 10 triệu đồng) theo quy định của pháp luật. Một khoản chênh lệch lớn chỉ vì thiếu kiến thức tài chính cơ bản về Luật thuế thu nhập cá nhân.

Tương tự, anh Nguyễn Văn Tuân (38 tuổi), chủ một cửa hàng kinh doanh may mặc tại quận 12, TP.HCM cho biết, mỗi khi cần tiền chi tiêu cho gia đình, anh lấy tiền từ cửa hàng đưa cho vợ và ngược lại khi cửa hàng cần, vợ lại đưa tiền cho anh. Năm 2022 và 2023 việc kinh doanh khó khăn, khoản chi tiêu gia đình hàng tháng lớn gấp 5 lần số lãi thu được từ cửa hàng nhưng không nhận ra. Tới khi cần tiền nhập hàng mới, phải đi vay nóng lãi cao anh mới bàng hoàng nhận ra khoản nợ lũy kế đã vượt quá tài sản sở hữu. Sự nhập nhằng này đẩy gia đình anh vào tình thế bấp bênh, không kiểm soát được dòng tiền.

“Thiếu vốn cứ lấy từ tiền nhà, rồi vay nợ thêm để đưa vào kinh doanh mà không biết được lỗ lãi cụ thể ra sao”, anh Tuân đau đầu nói.

Còn với trường hợp của ông Vũ Nguyên Tú (60 tuổi), một người đã nghỉ hưu ở quận Thanh Xuân, Hà Nội kể về việc đầu tư thiếu chiến lược và tâm lý bất ổn từ khoản tiền để dành cho hưu trí. Ông Tú chia sẻ, đã nghỉ hưu và có một khoản tiền mặt lớn dành cho tuổi già nhưng gặp khó khăn trong việc lựa chọn kênh đầu tư hiệu quả.

Cuối năm 2023, khi giá vàng liên tục tăng, ông Tú đã chần chừ không mua. Đến tháng 8/2024, khi giá tiếp tục tăng, ông quyết định xuống tiền mua 10 cây vàng. Tuy nhiên, sau đó thị trường chững lại, gây tâm lý lo lắng, mất ăn mất ngủ vì sợ vàng giảm giá. Trước đó, ông Tú cho biết cũng đã đầu tư 1 tỷ đồng vào trái phiếu SCB nhưng chưa thu hồi được vốn.

“Những quyết định tài chính thiếu tính hệ thống, thiếu thông tin, không có chiến lược dài hạn và mục tiêu cho tuổi già khiến tôi bất an trong tuổi hưu trí”, ông Tú trăn trở.

Báo cáo sức khỏe ngành tài chính và ngân hàng khu vực châu Á – Thái Bình Dương do Backbase thực hiện cho thấy, có đến 67% người Việt được khảo sát cho biết họ cảm thấy căng thẳng về tình trạng tài chính. Lý do được phần lớn người tham gia chỉ ra là họ gặp khó trong việc tiết kiệm và quản lý tiền bạc. Đáng chú ý, tỷ lệ người thừa nhận không biết cách quản lý tiền của Việt Nam cao nhất trong 10 nước châu Á – Thái Bình Dương được khảo sát.

Theo các chuyên gia tài chính, có một thực tế đáng lo ngại, người Việt Nam vẫn đang thiếu hụt về đào tạo tài chính cá nhân. Những dịch vụ quản lý tài sản, cố vấn tài chính hiện chủ yếu tập trung vào phân khúc khách hàng cao cấp và siêu cao cấp nên chưa có nhiều tổ chức, cá nhân có thể giúp phần lớn người dân quản lý tài sản của mình một cách thực sự hiệu quả.

Trong nhiều năm trở lại đây, thị trường tài chính đã gióng lên hồi chuông cảnh báo sâu sắc và trên diện rộng: trái phiếu mất thanh khoản, những vụ lùm xùm về hiểu sai khái niệm sản phẩm giữa người tư vấn và khách hàng trong ngành bảo hiểm nhân thọ, hoặc bất động sản (BĐS) phân lô bán nền không đảm bảo tính pháp lý, đầu tư BĐS hứa hẹn lợi nhuận cao, các khoản đầu tư tài chính “núp bóng” đa cấp bị phát hiện thời gian gần đây khiến cho người dân phải chịu rất nhiều thiệt hại, lên đến hàng chục ngàn tỷ đồng.

Cần chỗ đứng cho Nhà hoạch định tài chính cá nhân

Báo cáo của McKinsey & Company cho thấy, ở khu vực Đông Á và Đông Nam Á, Singapore và Hong Kong là hai quốc gia đã tiên phong tạo ra thế hệ Financial Planner (nhà hoạch định tài chính cá nhân) theo tiêu chuẩn quốc tế, giúp người dân có được tư duy quản lý tài sản toàn diện.

Thị trường quản lý tài sản tại Singapore và Hong Kong phát triển rất mạnh mẽ. Ước tính tại Singapore, tổng tài sản quản lý (AUM) đạt trên 3.600 tỷ USD; còn đối với Hong Kong, AUM cũng đạt khoảng hơn 3.900 tỷ USD và vẫn tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương lai.

Tương tự, tại Mỹ từ năm 1970, nghề hoạch định tài chính cá nhân chính thức ra đời, đánh dấu mốc quan trọng trong việc thay đổi ngành quản lý tài sản tại Mỹ và sau đó là trên toàn thế giới. Xu hướng tại Mỹ cũng dần thay đổi, thay vì tập trung chủ yếu vào quản lý tài sản của các cá nhân siêu giàu và tổ chức, dịch vụ tài chính cá nhân đã mở rộng ra cung cấp cho toàn bộ tầng lớp trung lưu và cận trung lưu trong xã hội.

Thực tế tại Việt Nam, theo số liệu thống kê từ năm 2011 đến 2019, tăng trưởng GDP bình quân đạt 6,21% mỗi năm, dẫn đầu khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, giai đoạn 2020-2021, dưới tác động của đại dịch COVID-19, tăng trưởng giảm xuống còn 2,87% và 2,55%. Năm 2022, nhờ kiểm soát tốt dịch bệnh và các chương trình phục hồi kinh tế, tăng trưởng GDP đã hồi phục mạnh mẽ, đạt 8.02%.

Năm 2023 tuy GDP giảm xuống còn 5.05% do khó khăn chung của nền kinh tế toàn cầu và những xung đột chính trị, tuy nhiên theo dự báo của CBRE, quy mô GDP của Việt Nam từ 2024 đến 2028 sẽ tăng trưởng mạnh với tốc độ trung bình 6,7%/năm, thậm chí có thể đạt 2 con số.

Thị trường quản lý gia sản Việt Nam dự kiến đạt khoảng 600 tỷ USD vào năm 2027, tương ứng với tốc độ tăng trưởng hơn 11%/năm. Do đó, rất cần một lực lượng Nhà hoạch định tài chính chuẩn chuyên môn để giúp người dân Việt theo tiêu chuẩn quốc tế để giúp người dân Việt Nam quản lý khối tài sản “khổng lồ” này.

Trò chuyện với Đầu tư Tài chính, bà Lê Thị Lan, Chuyên gia Hoạch định tài chính cá nhân FIDT cho biết, việc quản lý tài chính cá nhân không chỉ là vấn đề của người giàu có hay của các nhà đầu tư lớn mà còn là nhu cầu thiết yếu của mọi cá nhân, bất kể tuổi tác hay hoàn cảnh kinh tế.

Trong thực tế, nhiều vấn đề phổ biến xảy ra khi người Việt thiếu kỹ năng quản lý tài chính cá nhân như đóng thuế thừa kế cao do chưa hiểu rõ các quy định pháp lý, vốn đầu tư bị ứ đọng trong các tài sản kém thanh khoản như bất động sản, áp lực trả nợ lớn do sử dụng đòn bẩy tài chính không hợp lý, doanh nghiệp nhỏ phá sản do mở rộng kinh doanh sai thời điểm, tham gia bảo hiểm vượt khả năng chi trả dẫn đến hợp đồng bị hủy giữa chừng…

Theo bà Lan, quản lý tài chính cá nhân không chỉ đơn thuần là câu chuyện kiếm được nhiều tiền, mà còn bao gồm nhiều khía cạnh quan trọng như, quản lý chi tiêu hiệu quả, hoạch định kế hoạch đầu tư bền vững, lên kế hoạch hưu trí an toàn, quản lý các rủi ro tài chính, hoạch định thuế và quản lý tài sản hôn nhân, thừa kế di sản…

Một kế hoạch tài chính toàn diện không chỉ giúp đạt được mục tiêu ngắn hạn và dài hạn, mà còn mang lại sự an tâm, phù hợp với khả năng tài chính của mỗi người.

“Chính vì vậy, việc phát triển và cho ra đời các Nhà hoạch định tài chính cá nhân là không thể thiếu trong nền tài chính kỷ nguyên mới của quốc gia”, bà Lan khẳng định.

Bà Lê Thị Lan cho rằng, thị trường tài chính Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ với hàng loạt sản phẩm như tiền gửi ngân hàng, bảo hiểm, cổ phiếu, trái phiếu, vàng, chứng chỉ quỹ, hợp đồng tương lai, tài chính số, và phái sinh tài chính…Ví dụ, trong 5 năm qua, số lượng tài khoản chứng khoán cá nhân đã tăng từ 2 triệu lên hơn 9 triệu tài khoản, chiếm khoảng 9% dân số. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng mở rộng đáng kể, đạt quy mô gần 13% GDP, trong đó hơn 30% được nắm giữ bởi các nhà đầu tư cá nhân.

Có thể thấy rõ nhu cầu đầu tư tài chính của người dân ngày càng lớn, các sản phẩm tài chính ra đời để đáp ứng nhu cầu này ngày càng nhiều, nhưng đi đôi với nó là sự phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Tuy nhiên, trình độ dân trí tài chính của người Việt lại không thể theo kịp tốc độ phát triển này, tạo ra khoảng cách lớn giữa bên cung (các tổ chức tài chính) và bên cầu (người tiêu dùng). Hệ quả là nhiều người lựa chọn sai sản phẩm tài chính, hoặc bị các chiêu trò lừa đảo tài chính làm mất trắng tài sản.

Vì vậy, rất cần thiết phải có vai trò của Nhà hoạch định tài chính cá nhân trong mỗi gia đình nhằm giúp hiểu rõ sản phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính, tối ưu hóa danh mục đầu tư và và hạn chế rủi ro tài chính, bảo vệ được sự an toàn tài chính của mỗi cá nhân, mỗi gia đình.

Cùng với đó, Kiểm toán Nhà nước nhận định quỹ hưu trí sẽ có khả năng bội chi vào 2032 và âm vào năm 2049. Điều này sẽ dẫn đến các tác động lên bài toán an sinh xã hội như lương hưu có thể bị chậm chi trả hoặc giảm sút, tuổi nghỉ hưu tăng cao, đặc biệt áp lực tài chính sẽ đè nặng lên ngân sách nhà nước.

Trước viễn cảnh này, người dân rất cần chủ động xây dựng kế hoạch tài chính hưu trí thông qua các giải pháp như tiết kiệm, đầu tư, trong đó có đầu tư vào quỹ hưu trí tự nguyện và tối ưu hóa tài sản cá nhân.

“Để dòng tiền của người dân có thể chảy vào các quỹ hưu trí tự nguyện, tối ưu hoá tài sản, giúp đảm bảo Quỹ hưu trí, an sinh xã hội, chuẩn chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và có thêm sự hỗ trợ từ chính sách ưu đãi của chính phủ dành cho dòng vốn này”, bà Lan nêu quan điểm.

Vị chuyên gia FIDT cũng cho rằng, vai trò mấu chốt của nhà hoạch định tài chính cá nhân có thể mang lại trong kỷ nguyên tài chính mới, đầu tiên thông qua việc tư vấn sẽ gián tiếp giáo dục kiến thức tài chính, giúp khách hàng nâng cao nền tảng về quản lý tài chính cá nhân để ra quyết định đúng nhu cầu và khả năng tài chính. Tiếp theo, sẽ tùy chỉnh giải pháp phù hợp cho từng cá nhân theo nhu cầu và mục tiêu tài chính. Và một điều có vai trò tiên quyết với Nhà hoạch định tài chính cá nhân là luôn đặt lợi ích khách hàng lên hàng đầu bằng việc tuân thủ đạo đức nghề nghiệp. Cuối cùng, nghề này không phải là nghề tư vấn cho người giàu làm giàu, mà là nghề giúp định hướng quản lý tài chính một cách phù hợp với mục tiêu của từng cá nhân, mang đến sự bền vững, thịnh vượng tài chính trọn đời.

Nghiên cứu về tiêu dùng toàn cầu năm 2023 của FPSB đã phát hiện ra rằng những người làm việc với một chuyên gia hoạch định tài chính chuyên nghiệp cảm thấy tốt hơn cả về mặt tài chính và mở rộng hơn nữa. Họ cho biết chất lượng cuộc sống tốt hơn, tận hưởng tận hưởng tự tin tài chính và sự linh hoạt, cảm thấy hài lòng hơn với tình hình tài chính của họ.

Trong kỷ nguyên tài chính mới, nhà hoạch định tài chính cá nhân không chỉ là người tư vấn mà còn là người đồng hành cùng khách hàng trong suốt hành trình tài chính của họ. Đây không chỉ là một nghề nghiệp mà còn là một sứ mệnh: xây dựng sự thịnh vượng tài chính cho từng cá nhân, bảo vệ tương lai, đạt được các mục tiêu tài chính và góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.