Tổng thống Trump lại ‘đốt nóng’ mặt trận thuế quan

Tiếp tục gia tăng sức ép thuế quan

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa tuyên bố áp đặt một loạt mức thuế mới đối với Canada, động thái có nguy cơ thổi bùng trở lại căng thẳng thương mại với một trong những đồng minh thân cận nhất và cũng là đối tác kinh tế hàng đầu của Washington.

Đáng chú ý, mức thuế 50% đối với thiết bị điện, máy móc và một số mặt hàng nhập khẩu khác từ Canada là một trong những mức thuế cao nhất mà chính quyền Tổng thống Donald Trump từng ban hành.

Mặc dù gần đây ông Trump từng đe dọa áp thuế lên Canada nhằm đáp trả việc khói từ các vụ cháy rừng lan sang khu vực phía bắc nước Mỹ, các quan chức chính quyền khẳng định đợt áp thuế mới lần này không liên quan đến vấn đề đó.

Theo thông báo của Nhà Trắng, các mức thuế sẽ có hiệu lực sau 30 ngày và áp dụng đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Canada.

Ngay sau thông báo, Thủ hiến bang Ontario Doug Ford đã kêu gọi Ottawa có biện pháp đáp trả tương xứng.

"Nếu các mức thuế này được thực thi, Canada nên đáp trả bằng các mức thuế tương ứng, từng đồng đổi từng đồng", ông Ford viết trên mạng xã hội X.

Ông Trump viện dẫn Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930, điều khoản cho phép tổng thống áp thuế lên tới 50% đối với hàng hóa của một quốc gia nếu nước đó có hành vi phân biệt đối xử với hàng hóa Mỹ. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên đạo luật này được sử dụng theo cách thức như vậy.

Một số mặt hàng nhập khẩu quan trọng từ Canada sẽ được miễn trừ khỏi đợt áp thuế mới, bao gồm các sản phẩm năng lượng, khoáng sản quan trọng, thủy sản và những mặt hàng vốn đang chịu thuế theo từng ngành như ô tô và kim loại.

Tuy nhiên, khác với các đợt áp thuế trước đây đối với Canada, lần này sẽ không có ngoại lệ dành cho các mặt hàng thuộc phạm vi Hiệp định Thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), trong bối cảnh hiệp định này vẫn đang được đàm phán lại.

Tuần trước, chính quyền Tổng thống Donald Trump cũng thông báo áp thuế 25% đối với hàng hóa Brazil theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, với cáo buộc nhiều chính sách của nước này – từ thương mại số đến khả năng tiếp cận thị trường của doanh nghiệp Mỹ – đã "cản trở thương mại", dù Mỹ hiện vẫn duy trì thặng dư thương mại với Brazil.

Thông báo chính thức về các mức thuế cũng thu hút sự chú ý khi liệt kê gần 100 trang danh mục hàng hóa được miễn trừ. Tương tự, các mức thuế liên quan đến lao động cưỡng bức cũng sẽ đi kèm nhiều ngoại lệ. Các bước điều tra trước đó cho thấy một số lĩnh vực có thể được hưởng cơ chế ưu đãi, trong đó có một "cơ chế dệt may" cho phép một số mặt hàng may mặc được nhập khẩu với mức thuế thấp hơn.

Ngoài ra, các lĩnh vực được đề cập là có khả năng được miễn trừ còn bao gồm năng lượng, khoáng sản đất hiếm, một số mặt hàng thực phẩm như thịt bò và cà phê, cùng các bộ phận máy bay.

Nan giải bài toán pháp lý

Các động thái cứng rắn được đưa ra trong bối cảnh Nhà Trắng đang gấp rút tìm kiếm nền tảng pháp lý mới để duy trì chương trình thuế quan sau khi các công cụ được sử dụng trước đó đối mặt với những rào cản pháp lý.

Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế diện rộng hồi tháng 2, ông Trump đã nhanh chóng chuyển sang áp dụng mức thuế "toàn cầu" 10% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Tuy nhiên, biện pháp tạm thời này được triển khai theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, vốn chỉ cho phép tổng thống áp thuế trong thời hạn tối đa 150 ngày. Thời hạn này sẽ sớm kết thúc.

Nếu Quốc hội không thông qua việc gia hạn, điều được đánh giá là rất khó xảy ra, thẩm quyền áp thuế theo Điều 122 sẽ hết hiệu lực vào ngày 24/7. Chính quyền Tổng thống Trump được cho là đang chuẩn bị thay thế bằng các mức thuế có tính lâu dài hơn và có thể sẽ công bố trong vài ngày tới.

"Chúng tôi cho rằng Nhà Trắng sẽ tiếp tục triển khai chiến lược tái thiết kế hệ thống thuế quan đối ứng trên phạm vi toàn cầu", các nhà phân tích của Raymond James nhận định trong một báo cáo gần đây.

Một lựa chọn khác của chính quyền Mỹ là viện dẫn Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 nhằm duy trì phần lớn các mức thuế hiện hành. Điều khoản này cho phép tổng thống tiến hành điều tra và áp dụng các biện pháp trả đũa đối với những quốc gia vi phạm các thỏa thuận thương mại quốc tế hoặc có các hành vi bị xem là gây phương hại đến thương mại của Mỹ.

Hiện chính quyền Mỹ đã khởi động một cuộc điều tra liên quan đến lao động cưỡng bức. Cuộc điều tra này gần đây đề xuất áp thuế 10% đối với hàng hóa từ 14 quốc gia và Liên minh châu Âu (EU), đồng thời áp thuế 12,5% đối với hàng hóa từ 45 quốc gia khác, trong đó có Trung Quốc.

Điều đó đồng nghĩa nhiều mức thuế hiện nay có thể được giữ nguyên hoặc tăng nhẹ trong những ngày tới nếu Nhà Trắng lựa chọn phương án này, dù quá trình chuyển đổi nhiều khả năng sẽ kéo theo một cuộc vận động mới nhằm giành các trường hợp miễn trừ.

Ông Jacob Jensen, Giám đốc chính sách thương mại tại American Action Forum, cho biết lượng hàng nhập khẩu vào Mỹ gần đây đã tăng đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái, chủ yếu do các doanh nghiệp đẩy mạnh nhập hàng trước khi các mức thuế mới có hiệu lực.

"Xu hướng nhập khẩu trước sẽ hạ nhiệt sau tháng 7, với khối lượng nhập khẩu dự kiến giảm gần 5% trong tháng 8 và khoảng 6% trong tháng 9 so với cùng kỳ năm 2025", ông nhận định.

Bên cạnh đó, chính quyền Tổng thống Trump cũng đã mở một cuộc điều tra về tình trạng dư thừa năng lực sản xuất trên toàn cầu. Nếu kết quả điều tra xác nhận các cáo buộc, hàng hóa từ Trung Quốc, EU và thêm 16 đối tác thương mại khác có thể phải đối mặt với các mức thuế cao hơn nữa. Cuộc điều tra dự kiến hoàn tất vào cuối năm nay.

Khi công bố các mức thuế theo Điều 122 hồi tháng 2, ông Trump khẳng định đây mới chỉ là bước đi đầu tiên nhằm hướng tới một hệ thống thuế quan "mạnh hơn nữa" trong tương lai.

Theo ước tính của Phòng Nghiên cứu Ngân sách Yale (Yale Budget Lab), các mức thuế theo Điều 122 đã đưa mức thuế quan hiệu quả bình quân trên toàn nền kinh tế Mỹ lên khoảng 11,8%. Nếu các mức thuế liên quan đến lao động cưỡng bức được triển khai, tỷ lệ này dự kiến sẽ tăng thêm ở mức vừa phải.

So với Điều 122, các mức thuế theo Điều 301 được đánh giá có nền tảng pháp lý vững chắc hơn, bởi đây là thẩm quyền đã được nhiều đời tổng thống Mỹ sử dụng, bao gồm cả thời Tổng thống Joe Biden. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump cũng từng viện dẫn Điều 301 để áp thuế đối với hàng hóa Trung Quốc và nhiều mức thuế trong số đó vẫn còn hiệu lực cho đến nay.

Tuy nhiên, các mức thuế được đề xuất trong cuộc điều tra về lao động cưỡng bức mới chỉ mang tính khuyến nghị. Tổng thống không có nghĩa vụ phải thực hiện đúng các đề xuất này, đồng nghĩa những tuyên bố và động thái áp thuế của ông Trump nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp tục thay đổi trong thời gian tới.