Trung Quốc giáng đòn kép, làm lung lay 'pháo đài' AI Mỹ

AI Trung Quốc thu hẹp khoảng cách với Thung lũng Silicon

Các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu của Trung Quốc đang gia tăng sức ép lên Thung lũng Silicon khi Moonshot AI và Alibaba liên tiếp công bố những mô hình mà họ khẳng định có thể cạnh tranh trực tiếp với các sản phẩm tiên tiến nhất của OpenAI và Anthropic, nhưng với chi phí thấp hơn đáng kể.

Những màn ra mắt liên tiếp này cho thấy khoảng cách dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực AI đang thu hẹp nhanh chóng, đúng vào thời điểm công nghệ này ngày càng trở thành yếu tố cốt lõi của an ninh quốc gia, sức mạnh kinh tế và ảnh hưởng địa chính trị.

Phát súng mở màn đến từ Moonshot AI, một trong những nhà phát triển mô hình AI hàng đầu của Trung Quốc có trụ sở tại Bắc Kinh, khi công ty công bố Kimi K3.

Theo Moonshot, các bài đánh giá nội bộ cho thấy Kimi K3 liên tục vượt qua hầu hết các hệ thống AI của Mỹ, chỉ xếp sau GPT-5.6 Sol của OpenAI và Claude Fable 5 của Anthropic, đồng thời dẫn đầu ở một số tiêu chí đánh giá nhất định.

Chỉ ít ngày sau, Alibaba tiếp tục giới thiệu bản xem trước của Qwen3.8 Max. Tập đoàn công nghệ này khẳng định đây là một trong những mô hình AI mạnh nhất hiện nay, chỉ đứng sau Fable 5 của Anthropic. Trước đó, startup AI Trung Quốc Zhipu (Z.ai) cũng đã ra mắt mô hình GLM-5.2 và nhanh chóng được cộng đồng phát triển trên toàn cầu đón nhận.

Sự xuất hiện liên tiếp của các mô hình mới cho thấy hệ sinh thái AI của Trung Quốc đang bước vào giai đoạn phát triển với tốc độ rất nhanh. Nếu như đầu năm 2025, DeepSeek gây chấn động thị trường toàn cầu khi chứng minh một mô hình AI chi phí thấp vẫn có thể cạnh tranh với các hệ thống hàng đầu của Mỹ, thì đến nay Trung Quốc đã có thêm nhiều doanh nghiệp đủ khả năng bước vào nhóm dẫn đầu của cuộc đua AI.

Một trong những điểm khác biệt đáng chú ý giữa AI Trung Quốc và các đối thủ Mỹ nằm ở chiến lược phát triển.

Thay vì giữ kín những mô hình tiên tiến nhất, Moonshot và Alibaba đều lựa chọn phát hành chúng theo hướng mở. Moonshot mô tả Kimi K3 là hệ thống AI mã nguồn mở lớn nhất thế giới với 2,8 nghìn tỷ tham số, trong khi Alibaba cho biết Qwen3.8 Max sở hữu 2,4 nghìn tỷ tham số và vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện.

Dù số lượng tham số không phải là thước đo tuyệt đối về hiệu năng, đây vẫn là chỉ dấu quan trọng phản ánh quy mô cũng như mức độ phức tạp của các mô hình AI.

Không chỉ công bố mô hình, các doanh nghiệp Trung Quốc còn mở quyền tiếp cận cho cộng đồng phát triển. Moonshot cho biết sẽ phát hành toàn bộ trọng số (model weights) của Kimi K3, còn Alibaba cũng xác nhận Qwen3.8 Max sẽ sớm được công bố dưới dạng mô hình mở trọng số (open-weight).

Điều này đồng nghĩa các nhà phát triển có thể tải xuống, nghiên cứu, điều chỉnh và xây dựng ứng dụng dựa trên những mô hình này.

Cách tiếp cận đó tạo nên sự khác biệt rõ rệt so với các phòng thí nghiệm AI hàng đầu của Mỹ. Dù Meta cũng theo đuổi chiến lược tương tự, những mô hình tiên tiến nhất của OpenAI và Anthropic vẫn được giữ dưới dạng độc quyền và không công khai cho cộng đồng phát triển.

Dù vậy, khả năng thực sự của Kimi K3 và Qwen3.8 Max vẫn cần được kiểm chứng thông qua các đánh giá độc lập sau khi được phát hành đầy đủ. Tuy nhiên, chỉ riêng việc các doanh nghiệp Trung Quốc liên tục tung ra những mô hình được cho là đủ sức cạnh tranh với các hệ thống AI hàng đầu của Mỹ đã làm gia tăng đáng kể áp lực lên Thung lũng Silicon.

Đồng thời, điều này cũng đặt ra câu hỏi liệu khoảng cách công nghệ mà Mỹ tạo dựng trong nhiều năm qua có còn đủ lớn để duy trì lợi thế dẫn đầu trong giai đoạn phát triển tiếp theo của AI.

Cuộc cạnh tranh vượt khỏi lĩnh vực công nghệ

Nếu phần đầu của cuộc cạnh tranh được thể hiện qua những thông số kỹ thuật và các tuyên bố về hiệu năng, thì phản ứng của thị trường chỉ vài ngày sau đó cho thấy sự trỗi dậy của AI Trung Quốc không còn là câu chuyện của riêng ngành công nghệ.

Ngay sau khi Kimi K3 được phát hành, Moonshot AI buộc phải tạm dừng tiếp nhận người đăng ký mới sau khi nhu cầu tăng đột biến và nhanh chóng vượt quá năng lực vận hành hiện có.

Trong thông báo đăng trên mạng xã hội X, công ty cho biết Kimi K3 "đã nhận được sự đón nhận vượt xa mọi kỳ vọng", với lượng truy cập trong vòng 48 giờ đầu tiên gần chạm tới giới hạn năng lực tính toán. Moonshot cho biết sẽ ưu tiên phục vụ những người dùng hiện có, đồng thời mở rộng hạ tầng nhanh nhất có thể trước khi mở lại các đợt đăng ký mới theo từng giai đoạn.

Diễn biến này phản ánh hai thực tế song song. Một mặt, sức hút của các mô hình AI Trung Quốc đang gia tăng nhanh chóng, không chỉ trong nước mà còn trên phạm vi quốc tế. Mặt khác, nó cũng cho thấy những doanh nghiệp AI Trung Quốc vẫn phải đối mặt với bài toán mở rộng hạ tầng tính toán khi nhu cầu tăng nhanh hơn dự kiến.

Theo ông Lian Jye Su, chuyên gia phân tích cấp cao tại hãng nghiên cứu và tư vấn công nghệ Omdia, việc ra mắt một mô hình AI mới thường tạo ra lượng quan tâm rất lớn, đủ sức gây áp lực lên hạ tầng điện toán hiện có.

Ông nhận định Moonshot AI hiện chưa có đủ năng lực tính toán để đáp ứng làn sóng nhu cầu tăng mạnh, đồng thời cho rằng công ty nhiều khả năng đã đánh giá thấp mức độ phổ biến của Kimi K3. Bản thân mô hình này cũng đòi hỏi khối lượng tính toán rất lớn, khiến việc phân bổ tài nguyên trở nên phức tạp và tốn kém.

Dẫu vậy, những hạn chế về hạ tầng không làm giảm sức ảnh hưởng của Kimi K3. Sau khi được phát hành rộng rãi, mô hình này nhanh chóng vươn lên dẫn đầu bảng xếp hạng Arena (nền tảng đánh giá các mô hình AI) ở hạng mục năng lực lập trình giao diện người dùng, một trong những tiêu chí đánh giá hiệu suất quan trọng của các mô hình AI hiện nay.

Quan trọng hơn, sự xuất hiện của Kimi K3 và các mô hình AI mới từ Trung Quốc đã nhanh chóng tạo ra tác động đối với thị trường tài chính. Giới đầu tư lo ngại rằng các mô hình AI có chi phí thấp hơn của Trung Quốc có thể làm suy giảm sức mạnh định giá cũng như nhu cầu đối với các sản phẩm AI của doanh nghiệp Mỹ.

Những lo ngại này đã tạo áp lực lên cổ phiếu của nhiều tập đoàn công nghệ Mỹ, đồng thời đặt ra câu hỏi về hiệu quả của khoản đầu tư khổng lồ mà các công ty Mỹ đang đổ vào chip AI, trung tâm dữ liệu và huấn luyện mô hình.

Diễn biến này cũng làm nổi bật nghịch lý trong chiến lược kiềm chế công nghệ của Washington. Trong nhiều năm qua, Mỹ liên tục mở rộng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhằm hạn chế Trung Quốc tiếp cận những dòng chip AI tiên tiến nhất và các công nghệ nền tảng quan trọng.

Tuy nhiên, bất chấp những rào cản đó, các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn liên tiếp giới thiệu những mô hình AI ngày càng mạnh hơn, làm dấy lên nghi vấn về khả năng duy trì lợi thế công nghệ lâu dài của Mỹ nếu các đối thủ có thể đạt được năng lực tương đương với chi phí thấp hơn.

Việc các mô hình AI tiên tiến của Trung Quốc được phát hành dưới dạng mã nguồn mở hoặc mở trọng số cũng tạo nên sự tương phản rõ nét với cách tiếp cận của nhiều phòng nghiên cứu AI hàng đầu của Mỹ, nơi những hệ thống mạnh nhất vẫn được giữ dưới dạng độc quyền.

Nếu chiến lược này tiếp tục phát huy hiệu quả, lợi thế của AI Trung Quốc có thể không chỉ nằm ở chi phí phát triển hay tốc độ cải tiến, mà còn ở khả năng xây dựng một hệ sinh thái toàn cầu, nơi các nhà phát triển có thể tự do tiếp cận, tùy biến và mở rộng ứng dụng.

Cũng giống như DeepSeek trước đó, làn sóng AI mới của Trung Quốc đang gửi đi một tín hiệu rõ ràng: khoảng cách công nghệ giữa hai cường quốc AI lớn nhất thế giới đã thu hẹp đáng kể. Điều đó đồng nghĩa cuộc cạnh tranh sẽ không chỉ quyết định vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, mà còn có thể tác động đến dòng vốn đầu tư, chuỗi cung ứng công nghệ và cán cân cạnh tranh của thị trường toàn cầu trong những năm tới.