Từ sóng cổ phiếu quốc doanh, nhìn lại các 'đại sóng' trên TTCK Việt Nam

2026 là năm của cổ phiếu quốc doanh?

Thị trường chứng khoán đầu năm 2026 đang sôi động hơn bao giờ hết, không chỉ bởi thanh khoản dâng cao, chỉ số VN-Index liên tiếp phá đỉnh và vượt qua mốc 1.900 điểm (từ mức 1.784 điểm khởi đầu năm), mà còn bởi đà tăng đã lan toả ra nhiều nhóm ngành, nhiều cổ phiếu, thay vì chỉ tập trung vào một số ít cổ phiếu như năm 2025.

Cụ thể, sau màn trình diễn “siêu hạng” vào năm ngoái, các cổ phiếu trong nhóm Vingroup đã có tín hiệu hạ nhiệt khi mức giá kết phiên sáng 15/1, thị giá VIC và VHM đều suy giảm đáng kể so với mức giá khởi đầu năm. Quan sát thực tế diễn biến trên sàn cũng thấy khá rõ rằng cứ mỗi khi nhóm cổ phiếu Vingroup giảm sâu thì một lượng cổ phiếu đáng kể khác lại tăng điểm mạnh. Tất cả những điều này cho thấy dấu hiệu về sự dịch chuyển nhóm ngành dẫn dắt thị trường từ nhóm Vingroup sang nhóm khác.

Sự dịch chuyển dòng tiền từ nhóm cổ phiếu này sang nhóm cổ phiếu khác thường được giới đầu tư gọi là “sóng ngành”. Hiểu theo nghĩa hẹp, sóng ngành có nghĩa là cổ phiếu của một ngành “nổi sóng” tăng giá trong một thời gian tương đối dài; còn hiểu theo nghĩa rộng, sóng ngành là một nhóm cổ phiếu có sự liên quan đến nhau “nổi sóng” tăng giá.

Ở thời điểm hiện tại, thị trường đang nổi lên một số nhóm cổ phiếu có tiềm năng thay thế vị trí dẫn dắt của nhóm Vingroup. Đó là cổ phiếu của các doanh nghiệp có vốn nhà nước (cổ phiếu quốc doanh).

Kỳ vọng này được củng cố bởi Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước ban hành ngày 6/1/2026. Giới đầu tư kỳ vọng nghị quyết này sẽ tạo điều kiện để các doanh nghiệp nhà nước phát triển lớn mạnh và một số sẽ vươn lên tầm thế giới, đồng thời cũng đẩy nhanh các thương vụ thoái vốn nhà nước tại các doanh nghiệp, bao gồm các doanh nghiệp đang niêm yết.

Một điều cũng không kém phần quan trọng nhóm cổ phiếu quốc doanh có quy mô lớn, do đó đủ sức thay thế nhóm Vingroup trong việc dẫn dắt thị trường.

Trong số các cổ phiếu doanh nghiệp nhà nước, các cổ phiếu ngành dầu khí nổi lên như là “đầu tàu” thu hút dòng tiền. Như trường hợp của cổ phiếu GAS của Tổng công ty Khí Việt Nam từ đầu năm tới nay đã ghi nhận 4 phiên tăng kịch trần, đưa giá cổ phiếu từ 72.400 đồng lên 103.700 đồng (kết phiên 14/1), tương ứng mức tăng lên đến 43% trong chưa đầy hai tuần. Hay như trường hợp cổ phiếu BSR của Công ty Cổ phần Lọc Hóa dầu Bình Sơn cũng tăng tới 36% từ đầu năm tới nay.

Phiên 14/1 tựa như một phiên khẳng định sức mạnh của các cổ phiếu quốc doanh khi hàng loạt “ông lớn” có vốn nhà nước tăng kịch trần như cổ phiếu BID của BIDV, BCM của Becamex, VNM của Vinamilk, SAB của Sabeco, GVR của Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam, KSV của Tổng công ty Khoáng sản Việt Nam, NTP của Công ty Nhựa Tiền Phong, VGI của Viettel Global, CTR của Viettel Construction, VTP của Viettel Post, HVN của Vietnam Airlines, MVN của Tổng công ty Hàng hải Việt Nam… Riêng với cổ phiếu ngành dầu khí, trên cả 3 sàn đều có đại diện tăng kịch trần, như trên sàn HoSE có PLX tăng gần 7%, trên sàn HNX có PVC tăng gần 10% trong khi trên sàn UPCoM có OIL tăng gần 15%.

Điểm lại loạt “sóng ngành”

Việc chuyển giao “sóng ngành” không phải là một quá trình đơn giản và dễ nhận biết. Lịch sử cho thấy trong một thị trường giá lên (uptrend), quá trình chuyển giao “sóng ngành” có thể phải trải qua một thời kỳ “quá độ” khi thị trường bỗng nổi lên nhiều nhóm cổ phiếu tiềm năng và có sự bứt phá khá mạnh trong ngắn hạn. Tuy nhiên rốt cuộc chỉ có một hoặc một vài nhóm cổ phiếu thực sự trở thành nhóm dẫn dắt. Điều đó cho thấy, mặc dù không thể phủ nhận được màn trình diễn ấn tượng của các cổ phiếu quốc doanh từ đầu năm tới nay nhưng vẫn còn tương đối sớm để khẳng định nhóm cổ phiếu này sẽ dẫn dắt thị trường trong nhiều tháng tới.

Nhìn lại hơn một thập kỷ gần đây, thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua hàng loạt “sóng ngành” và nhà đầu tư - nếu đứng ngoài dòng chảy đó - thường ghi nhận hiệu suất đầu tư kém hơn thị trường chung. Nói vậy để thấy, việc nhóm Vingroup đưa VN-Index phá hết đỉnh này đến đỉnh khác trong năm 2025 và các nhà đầu tư phải ngậm ngùi tiếc nuối khi không cầm cổ phiếu thuộc nhóm Vingroup, là “chuyện thường ngày ở huyện”.

Đáng nhắc tới nhất ở thời điểm hiện tại có lẽ là năm 2014 với bối cảnh có sự tương đồng nhất định với năm 2026. Này 6/3/2014, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 15/NQ-CP về một số giải pháp đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Đến ngày 15/9/2014, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 51/2014/QĐ-TTg về một số nội dung về thoái vốn, bán cổ phần và đăng ký giao dịch, niêm yết trên thị trường chứng khoán của doanh nghiệp nhà nước.

Nghị quyết 15 và Quyết định 51 đã trở thành “bộ đôi” pháp lý thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước. Lũy kế 10 tháng năm 2014, cả nước đã cổ phần hóa 100 doanh nghiệp nhà nước; thoái vốn đầu tư ngoài ngành đạt trên 3.500 tỷ đồng, gấp 3,6 lần cả năm 2013. Tại HNX, trong năm 2014 đã tổ chức 51 cuộc đấu giá, đặc biệt nhiều trong tháng 12. Tại sàn HoSE, trong 2 tháng cuối năm (11 và 12), cứ trung bình 1,5 ngày có 1 cuộc đấu giá.

Trong bối cảnh đó, thị trường nổi lên “sóng ngành” chứng khoán. Cổ phiếu HCM của Công ty Chứng khoán TP. HCM (HSC) ghi nhận mức tăng trên 75% chỉ trong quý I/2014, trong khi mức tăng của cổ phiếu SSI cũng lên tới gần 60%. Có cổ phiếu chứng khoán còn tăng mạnh 100%, đó là AGR của Công ty Chứng khoán Agribank (Agriseco).

Không chỉ cổ phiếu chứng khoán mà năm 2014 cũng là năm của cổ phiếu dầu khí. Xét trong 9 tháng năm 2014, các cổ phiếu như GAS tăng tới 77% trong khi PVB tăng tới 133%. Các cổ phiếu dầu khí khác cũng tăng rất mạnh, trước khi bước vào giai đoạn giảm mạnh vào quý cuối năm do giá dầu thế giới lao dốc. Đây là một đặc điểm trùng hợp đáng ngạc nhiên với diễn biến thị trường trong những tuần đầu năm 2026.

Năm 2014 cũng chứng kiến sự “hồi sinh từ vực thẳm” của nhiều cổ phiếu, trong khi ở khía cạnh khác, những cổ phiếu lên sàn cũng “ấm no” mà tiêu biểu trong đó là MWG.

Bước sang năm 2015, trong một năm thị trường biến động giằng co, cổ phiếu ngân hàng nổi lên trở thành điểm sáng với sự dẫn dắt của VCB. Nhờ sóng tăng rất mạnh, chỉ trong vòng 5 tháng (từ đầu tháng 1 đến đầu tháng 6), thị giá VCB đã tăng tới trên 40%, qua đó đưa VCB trở lại “ngôi vương” vốn hoá trên thị trường chứng khoán. Các cổ phiếu ngân hàng khác cũng tăng đáng kể.

Sau ngân hàng, năm 2016 ghi nhận màn trình diễn “siêu hạng” của các cổ phiếu ngành thép. “Anh cả” HPG của Tập đoàn Hoà Phát tăng 75% trong năm nhưng đây vẫn chưa phải là màn trình diễn ấn tượng nếu so với các cổ phiếu khác. Cụ thể, cổ phiếu NKG của Công ty Thép Nam Kim tăng… gấp 3 lần trong khi cổ phiếu HSG của Tập đoàn Hoa Sen cũng tăng tới 160%.

“Sóng thép” giai đoạn này chủ yếu xuất phát từ kỳ vọng vào chu kỳ giá lên của thép song hành cùng với sự phục hồi của thị trường bất động sản - xây dựng trong nước, cùng với đó được hậu thuẫn bởi chính sách thuế nhập khẩu thép của chính phủ.

Năm 2017 và đầu năm 2018, một lần nữa cổ phiếu ngân hàng trở thành tâm điểm của thị trường khi giao dịch bùng nổ. Đến cả những cổ phiếu vốn hoá lớn như MBB của Ngân hàng Quân đội cũng tăng bằng lần. 

Sự sụt giảm của thị trường từ cuối quý I/2018 đã khiến cổ phiếu ngân hàng điều chỉnh mạnh. Mặc dù trong hoàn cảnh kém thuận lợi, vẫn có những “sóng ngành” nhỏ như cổ phiếu thuỷ sản, dệt may đem lại mức sinh lời cao, thậm chí tăng bằng lần, nhờ xuất khẩu khả quan. 

Với năm 2019, trong bối cảnh thị trường thiếu động lực vĩ mô đủ mạnh, thì vẫn có những con sóng lớn xuất hiện ở các cổ phiếu vốn hoá nhỏ với mức độ đầu cơ cao.

Đại dịch Covid-19 ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường chứng khoán vào cuối quý I/2020 nhưng lại mở ra một trong những “đại sóng” lớn nhất lịch sử với bộ ba “bank - chứng - thép” (cổ phiếu ngành ngân hàng, chứng khoán và thép), tăng liên tục suốt giai đoạn 2020 - 2021, trong đó, không ít cổ phiếu đã tăng bằng lần, cá biệt có trường hợp tăng… hơn 10 lần.

Giữa năm 2021, dòng tiền bắt đầu luân chuyển sang các ngành như vận tải, phân bón, bất động sản, xây dựng. Các năm 2022 và 2023, “sóng ngành” tương đối nhỏ, mang tính phục hồi trước khi bước vào năm 2024 với sự bùng nổ của cổ phiếu công nghệ mà nổi bật là FPT. Và năm 2025 vừa qua, tâm điểm là nhóm Vingroup và phần nào là cổ phiếu chứng khoán, ngân hàng.

Nhìn lại hơn một thập kỷ qua, có thể thấy các “đại sóng” trên thị trường chứng khoán Việt Nam không xuất hiện ngẫu nhiên. Chúng chịu chi phối bởi chính sách nhà nước, chu kỳ kinh tế, biến động địa - chính trị (tác động tới giá hàng hoá) và cả yếu tố tâm lý – đầu cơ. Việc nhận diện các con sóng này là rất quan trọng để cải thiện hiệu suất đầu tư. Một điểm chung là các nhóm cổ phiếu ngành ngân hàng, thép, chứng khoán, dầu khí có xác suất cao trong nhóm dẫn dắt thị trường.