Trực tiếp

Xu hướng phát triển dịch vụ hoạch định tài chính cá nhân tại Việt Nam

Thông qua việc khảo sát thực trạng thị trường và nhu cầu của các nhóm khách hàng khác nhau, nghiên cứu chỉ ra rằng sự chuyển đổi từ tư duy "tiết kiệm truyền thống" sang "hoạch định tài chính toàn diện" đang tạo ra một thị trường tiềm năng lớn cho dịch vụ quản lý gia sản cá nhân. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc phát triển ngành này không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là nhu cầu thiết thực của xã hội, đòi hỏi sự chuyển đổi mô hình từ "nhân viên bán sản phẩm" sang "bác sỹ tài chính" để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng.

1. Đặt vấn đề

Việt Nam đang trải qua giai đoạn chuyển đổi kinh tế sâu sắc với GDP bình quân đầu người đã vượt mức 4.000 USD, đưa Việt Nam chính thức vào nhóm các nước có thu nhập trung bình cao trong khu vực. Tốc độ tăng trưởng kinh tế ổn định với GDP tăng trưởng trong khoảng 6-7%/năm cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thị trường chứng khoán, bất động sản và hệ thống ngân hàng đã tạo ra những cơ hội đầu tư đa dạng chưa từng có.

Đồng thời, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng với việc tham gia các hiệp định thương mại tự do quan trọng như CPTPP, EVFTA đã mở ra không gian đầu tư quốc tế cho người dân Việt Nam. Sự xuất hiện của các sàn giao dịch quốc tế, quỹ đầu tư ETF và các sản phẩm tài chính phái sinh đã làm phong phú thêm lựa chọn đầu tư.

Mục tiêu nâng cao dân trí tài chính trở thành mong muốn của các tổ chức tài chính, khoa học để giúp người dân hiểu biết, tận dụng và gia tăng thặng dư đầu tư cũng như chất lượng tài chính, cũng chính là cách giảm bớt sự nhẹ dạ, cả tin hay những tổn thất tài chính khi bị "dụ dỗ" vào các lĩnh vực đầu tư không hợp pháp, có yếu tố lừa đảo.

2. Cơ sở lý thuyết và tình hình nghiên cứu

2.1. Lý thuyết về hoạch định tài chính cá nhân

Hoạch định tài chính cá nhân là quá trình xây dựng chiến lược tài chính toàn diện nhằm đạt được các mục tiêu tài chính cá nhân và gia đình trong các giai đoạn khác nhau của cuộc đời. Khác với tư duy tiết kiệm truyền thống, hoạch định tài chính hiện đại tập trung vào việc tối ưu hóa tài sản thông qua đa dạng hóa danh mục đầu tư và quản lý rủi ro một cách khoa học.

2.2. Xu hướng phát triển trên thế giới

Tại các nước phát triển, dịch vụ hoạch định tài chính cá nhân đã trở thành một ngành dịch vụ trưởng thành với các chuẩn mực nghề nghiệp rõ ràng. Xu hướng chuyển đổi từ mô hình "bán sản phẩm" sang "tư vấn toàn diện" đã được chứng minh là hiệu quả trong việc tạo ra giá trị bền vững cho cả khách hàng và nhà cung cấp dịch vụ.

3. Thực trạng thị trường tài chính cá nhân tại việt nam

3.1. Sự thay đổi trong tư duy tài chính của người dân

Thị trường Việt Nam đang chứng kiến một cuộc cách mạng thầm lặng trong tư duy và hành vi tài chính của người dân, không chỉ đơn thuần là kì vọng gia tăng về thu nhập, mà còn là sự thay đổi căn bản trong mưu cầu về phối hợp đối với các dịch vụ tài chính. Tầng lớp trung lưu, với thu nhập từ 20-50 triệu đồng/tháng, đang mở rộng nhanh chóng và chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong cơ cấu dân số. Theo báo cáo của McKinsey, tỷ lệ hộ gia đình thuộc tầng lớp trung lưu tại Việt Nam dự kiến sẽ tăng từ 26% năm 2020 lên 60% vào năm 2030.

3.2. Sự xuất hiện của nhóm khách hàng có tài sản ròng cao

Điều đáng chú ý hơn là sự xuất hiện của nhóm khách hàng có tài sản ròng (HNWI - High Net Worth Individual) từ 1 triệu USD trở lên, với tốc độ tăng trưởng hàng năm khoảng 8-12%. Những khách hàng này không chỉ tích lũy được tài sản đáng kể mà còn có nhu cầu quản lý, bảo toàn và gia tăng giá trị tài sản một cách chuyên nghiệp. Cùng với những biến động khó lường trên thị trường tài chính, nhu cầu có cố vấn tài chính cá nhân ngày càng trở thành mong muốn cũng như đòi hỏi tất yếu của các khách hàng để giúp họ tự tin ra các quyết định tài chính của mình.

4. Nhu cầu và xu hướng phát triển dịch vụ hoạch định tài chính

4.1. Sự chuyển đổi từ tiết kiệm đến hoạch định tài chính cá nhân

Thế hệ khách hàng mới tại Việt Nam đã vượt qua tư duy truyền thống "tiết kiệm trong két sắt" hay "gửi tiết kiệm ngân hàng là an toàn nhất" hay "mua vàng hàng tháng" như cha ông. Họ hiểu rằng lạm phát và biến động kinh tế có thể xói mòn giá trị tài sản nếu không được quản lý đúng cách. Và cùng với nhận thức đó, họ tìm kiếm các giải pháp đầu tư đa dạng, từ cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản đến các kênh đầu tư quốc tế để giải quyết những nhu cầu tài chính cũng như kì vọng tài chính của họ. Những bức tranh riêng lẻ như cổ phiếu, trái phiếu lần đầu tiên chỉ là mảnh ghép trong bức tranh mang tên "tài chính cá nhân".

4.2. Nhu cầu tư vấn tổng thể của khách hàng hiện đại

Khách hàng hiện đại không còn chỉ quan tâm đến lợi nhuận mà còn đặc biệt chú trọng đến việc quản lý rủi ro. Họ muốn một tư vấn tổng thể từ:

4.2.1. Đa dạng hóa danh mục đầu tư để giảm thiểu rủi ro tập trung và tối đa hóa lợi nhuận

Thay vì đầu tư "tất tay" vào một kênh duy nhất như bất động sản hay vàng như trước đây, khách hàng hiện tại hiểu rằng việc phân bổ tài sản thông minh là chìa khóa bảo toàn và gia tăng giá trị. Họ mong muốn được hướng dẫn cách phân bổ tối ưu giữa các loại tài sản như cổ phiếu (30-40%), trái phiếu (20-30%), bất động sản (20-25%), và các kênh đầu tư thay thế khác (10-15%) tùy thuộc vào hồ sơ rủi ro cá nhân và mục tiêu mong muốn của mỗi khách hàng. Quan trọng hơn, họ cần hiểu được tương quan giữa các loại tài sản để tránh rủi ro hệ thống khi thị trường biến động.

4.2.2. Quản trị rủi ro toàn diện những biến cố có thể xảy ra và dự phòng trước

Khách hàng ngày càng nhận thức được tầm quan trọng của việc chuẩn bị cho những rủi ro không lường trước được. Điều này bao gồm việc thiết lập quỹ khẩn cấp tương đương (6-12 tháng chi tiêu), mua bảo hiểm sức khỏe và nhân thọ phù hợp, cũng như lập kế hoạch dự phòng cho các tình huống như mất việc làm, bệnh tật nghiêm trọng, hoặc biến cố gia đình. Họ cần được tư vấn về cách cân bằng giữa việc bảo vệ tài sản hiện tại và tối đa hóa tiềm năng tăng trưởng.

4.2.3. Lập kế hoạch chi tiêu hợp lý và lộ trình xây dựng các mục tiêu tài chính

Quản lý tài chính hiện đại đòi hỏi một cách tiếp cận có hệ thống trong việc lập ngân sách và theo dõi chi tiêu. Khách hàng cần được hướng dẫn áp dụng quy tắc chi tiêu phân bổ phù hợp giả dụ như tỷ lệ hay được nhắc tới là 50/30/20 (50% chi tiêu thiết yếu, 30% chi tiêu cá nhân, 20% tiết kiệm và đầu tư) hoặc các mô hình phù hợp khác vì có những trường hợp ngoại lệ như thu nhập thấp nhưng tài sản lớn, hoặc thu nhập cao nhưng không tuổi thọ của thu nhập ngắn. Đồng thời, họ muốn có lộ trình rõ ràng để đạt được các mục tiêu tài chính cụ thể như mua nhà, xe hơi, hoặc tích lũy cho việc khởi nghiệp, hay cho con cái du học.

4.2.4. Chuẩn bị tài chính cho tuổi nghỉ hưu một cách bài bản

Với tuổi thọ trung bình ngày càng tăng và hệ thống an sinh xã hội còn hạn chế, việc tự chuẩn bị tài chính cho tuổi nghỉ hưu trở thành ưu tiên hàng đầu. Theo số liệu thống kê, đến năm 2050, cứ 2 người đóng bảo hiểm thì một người nghỉ hưu - đây là hồi chuông cảnh báo đến thế hệ 8x, 9x sắp tới. Khách hàng cần được tư vấn về cách tính toán số tiền cần thiết (thường là 25-30 lần chi tiêu hàng năm), lựa chọn các kênh đầu tư dài hạn phù hợp, và xây dựng chiến lược rút tiền bền vững khi nghỉ hưu để đảm bảo chất lượng cuộc sống.

4.2.5. Kế hoạch truyền thừa tài sản cho thế hệ tiếp theo

Tầng lớp giàu có tại Việt Nam ngày càng quan tâm đến việc truyền thừa tài sản một cách hiệu quả và tối ưu thuế. Họ cần được tư vấn về các công cụ pháp lý như lập di chúc, ủy thác tài sản, hoặc thành lập công ty gia đình để bảo vệ và chuyển giao tài sản. Đồng thời, họ cũng muốn giáo dục con em về quản lý tài chính để thế hệ kế tiếp có thể duy trì và phát triển gia sản. Và tương lai rất gần, các sản phẩm bảo hiểm thừa kế tại Việt Nam cũng sẽ phát triển như các nước phát triển, khi mà người giàu muốn "dùng bảo hiểm là tài sản thừa kế cho con cái mà không cần cắt giảm chi tiêu của họ".

4.3. Phân khúc khách hàng và chiến lược phục vụ

Chính vì những mục tiêu, hoàn cảnh, năng lực của mỗi khách hàng khác nhau nên mỗi trường hợp là một câu chuyện riêng biệt và đòi hỏi người tư vấn tài chính cần có những kế hoạch mang tính cá nhân hóa cao. Vì vậy, việc áp dụng một công thức chung cho tất cả mọi người là không thể. Và cũng không có một kế hoạch tài chính nào chỉ xây dựng một lần duy nhất trong đời, bởi vì các yếu tố tác động cũng như các giai đoạn cuộc đời, mỗi người sẽ có những nhu cầu khác nhau. Đa phần các khách hàng sẽ được sắp xếp theo một vài những tiêu chí như sau:

4.3.1. Theo giai đoạn cuộc đời (Life-cycle Financial Planning)

Giai đoạn độc thân (20-30 tuổi): Ưu tiên xây dựng nền tảng tài chính vững chắc với việc tích lũy quỹ khẩn cấp, đầu tư vào phát triển bản thân và sự nghiệp, đồng thời bắt đầu đầu tư dài hạn tận dụng ưu thế về thời gian.

Giai đoạn lập gia đình (25-35 tuổi): Tập trung vào việc mua nhà ở, chuẩn bị tài chính cho việc sinh con, và xây dựng kế hoạch tài chính chung cho gia đình. Cần cân bằng giữa đầu tư tăng trưởng và tính thanh khoản cho các mục tiêu ngắn hạn.

Giai đoạn có con nhỏ (30-50 tuổi): Ưu tiên bảo vệ thu nhập thông qua bảo hiểm, lập quỹ giáo dục con em, và tối ưu hóa danh mục đầu tư.

Giai đoạn chuẩn bị nghỉ hưu (50-65 tuổi): Chuyển sang chiến lược bảo toàn tài sản với tỷ trọng trái phiếu và tài sản ít rủi ro cao hơn, đồng thời hoàn thiện kế hoạch nghỉ hưu và truyền thừa tài sản.

4.3.2. Theo mức độ hiểu biết về tài chính (Financial Literacy Level)

Nhóm mới bắt đầu: Cần được giáo dục về các khái niệm cơ bản, hướng dẫn sử dụng các sản phẩm tài chính đơn giản và an toàn, với sự hỗ trợ tích cực từ tư vấn viên.

Nhóm có kiến thức trung bình: Có thể tiếp cận các sản phẩm phức tạp hơn với sự giải thích chi tiết, tham gia vào quá trình ra quyết định đầu tư.

Nhóm am hiểu cao: Mong muốn được tư vấn về các chiến lược tinh vi, tiếp cận các sản phẩm đầu tư thay thế, và có thể tự quản lý một phần danh mục với sự giám sát của chuyên gia.

4.3.3. Theo khả năng tài chính hiện tại và tiềm năng tương lai

Nhóm tài sản dưới 10 tỷ VNĐ: Tập trung vào các sản phẩm chi phí thấp, xây dựng nền tảng tài chính và thói quen đầu tư tốt.

Nhóm tài sản 10 tỷ - dưới 1 triệu USD: Tiếp cận dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp với danh mục đầu tư đa dạng hóa và các sản phẩm bảo hiểm phức tạp.

Nhóm tài sản trên 1 triệu USD: Dịch vụ quản lý tài sản cao cấp với các chiến lược tối ưu thuế, quản lý rủi ro tập trung và kế hoạch truyền thừa.

4.3.4. Theo mục tiêu tài chính cụ thể

Mỗi khách hàng có những ước mơ và mục tiêu riêng: mua nhà mơ ước trong 5 năm, cho con du học Mỹ trong 10 năm, nghỉ hưu thoải mái ở tuổi 55, hay khởi nghiệp kinh doanh riêng. Mỗi mục tiêu đòi hỏi một chiến lược tài chính khác nhau về thời gian đầu tư, mức độ rủi ro có thể chấp nhận, và cách thức phân bổ tài sản. Tư vấn viên cần có khả năng xây dựng những con số cụ thể và lộ trình thực hiện khả thi cho những mục tiêu này.

5. Thách thức và cơ hội

5.1. Sự chuyển đổi mô hình nghề nghiệp

Từ những nhu cầu rất thiết thực đó đã đòi hỏi các tư vấn tài chính phải nâng cấp hơn để có thể phục vụ được khách hàng và giúp khách hàng giải quyết các vấn đề tài chính tổng quan của họ. Người bán sản phẩm đơn thuần sẽ biến mất - bác sỹ tài chính sẽ ra đời. Nếu như trước đây, mỗi lĩnh vực, tiết kiệm, bảo hiểm, cổ phiếu, trái phiếu, khách hàng đều có những người tư vấn chuyên biệt, thì bây giờ, điều họ cần lại là sự liên kết của tất cả những nhánh tư vấn này.

Trong quá khứ, tư vấn viên tài chính tại Việt Nam chủ yếu đóng vai trò như những "nhân viên bán hàng" với mục tiêu chính là đẩy sản phẩm. Họ tập trung vào việc giới thiệu các sản phẩm có hoa hồng cao thay vì tìm hiểu nhu cầu thực sự của khách hàng. Và chính vì thế mà "Gap" chênh lệch giữa mong muốn của khách hàng và năng lực đảm nhận của các tư vấn viên đang có một khoảng cách nhất định, bắt buộc phải lấp đầy.

5.2. Yêu cầu nâng cao năng lực chuyên môn

Các tư vấn viên tài chính không nên chỉ còn biết một vài sản phẩm của mình mà phải trở thành người đồng hành chiến lược - có kiến thức đa ngành, hiểu được nhu cầu dài hạn, am hiểu các công cụ tài chính và có khả năng xây dựng kế hoạch tài chính cá nhân hoá.

Bên cạnh đó, khách hàng ngày càng tiếp cận được với thông tin quốc tế, nên họ dễ dàng so sánh dịch vụ tư vấn trong nước với các tiêu chuẩn nước ngoài. Đây là một áp lực vô hình nhưng lớn đối với đội ngũ tư vấn hiện tại.

5.3. Tiềm năng phát triển của thị trường

Tuy nhiên, thị trường này tại Việt Nam vẫn còn rất mới mẻ và nhiều tiềm năng, như cách mà các thị trường quốc tế đã trải qua, chúng ta bắt đầu ngay từ hôm nay để xây dựng, tạo hành lang pháp lý, tạo sân chơi và xây dựng đội ngũ chuyên nghiệp để khai thác thị trường đầy hấp dẫn này. Những tổ chức và cá nhân có thể thích nghi nhanh chóng với xu hướng này, đầu tư vào con người và công nghệ, sẽ có cơ hội tận dụng được tiềm năng lớn của thị trường. Ngược lại, những ai còn mắc kẹt trong tư duy cũ sẽ dần bị đào thải.

6. Kết luận và khuyến nghị

6.1. Kết luận

Hoạch định tài chính - quản lý gia sản đã ra đời trên chính nhu cầu thiết thực chứ không chỉ là một ngành mới nổi - chóng tàn của thị trường tài chính. Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045, việc nâng cao dân trí tài chính và phát triển ngành quản lý gia sản cá nhân sẽ là một trong những yếu tố then chốt quyết định thành công của mục tiêu này.

Thành công trong lĩnh vực này không chỉ đòi hỏi sự hiểu biết về tài chính mà còn cần có tầm nhìn dài hạn, khả năng xây dựng lòng tin và cam kết đồng hành cùng khách hàng trong suốt hành trình tài chính của họ. Đây chính là cơ hội để ngành tư vấn tài chính Việt Nam khẳng định vị thế và phát triển bền vững trong tương lai.

6.2. Khuyến nghị

• Đối với các tổ chức tài chính: Cần đầu tư vào việc đào tạo và phát triển đội ngũ tư vấn viên theo hướng chuyên nghiệp, từ "người bán sản phẩm" thành "bác sỹ tài chính".

• Đối với cơ quan quản lý: Cần xây dựng khung pháp lý và tiêu chuẩn nghề nghiệp cho ngành hoạch định tài chính cá nhân.

• Đối với các tư vấn viên: Cần không ngừng nâng cao kiến thức đa ngành và kỹ năng tư vấn tổng thể để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng.

Diễn đàn Hoạch định Tài chính Cá nhân - Lần 5 năm 2025
Chủ đề: Empowering Vietnam’s Potential in Financial Planning and Wealth Management

Trải qua bốn mùa thành công rực rỡ, Diễn đàn Hoạch định Tài chính Cá nhân thường niên đã khẳng định vị thế là sự kiện uy tín, quy tụ đông đảo chuyên gia đầu ngành, tổ chức tài chính, cơ sở đào tạo và cộng đồng tư vấn tài chính. Diễn đàn đã trở thành điểm hẹn quan trọng, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nghề hoạch định tài chính tại Việt Nam.

Diễn đàn lần thứ 5, hơn 10 chuyên gia kinh tế – tài chính hàng đầu cùng Financial Planning Standards Board (FPSB) sẽ hội tụ tại Trường Đại học Văn Lang. Các chuyên gia mang đến những góc nhìn sắc bén, cập nhật xu hướng tiên phong và chia sẻ giải pháp thực tiễn, nhằm nâng tầm năng lực và mở rộng cơ hội phát triển cho ngành hoạch định tài chính Việt Nam.

Đặc biệt, lần đầu tiên, diễn đàn tổ chức đồng thời hai phiên thảo luận song song, tạo không gian để người tham dự không chỉ lắng nghe mà còn trực tiếp trao đổi, tranh luận và chia sẻ ý tưởng cùng các chuyên gia. Đây chính là cơ hội để khai mở tiềm năng, kiến tạo giá trị và định hình tương lai nghề nghiệp cho chính bạn.

ĐĂNG KÝ NGAY TẠI ĐÂY