Mắc kẹt hàng trăm tỷ USD, công ty Âu - Mỹ trả giá đắt vì lệnh trừng phạt Nga

Sau nhiều tháng thảo luận về việc có nên tịch thu tài sản của Nga bị đóng băng ở phương Tây hay không, các quốc gia G7 vào giữa tháng 6 đã quyết định sẽ sử dụng số tiền thu được trong tương lai từ những tài sản đó để cung cấp khoản vay 50 tỷ USD cho Ukraine.

G7 hiện vẫn chưa hoàn thiện các chi tiết về cách thức tài trợ cho Ukraine. Khoản vay nhiều năm trị giá 50 tỷ USD cho Ukraine đã được thỏa thuận vào tháng 6 dự kiến ​​sẽ đến Kyiv vào cuối năm nay, với sự đóng góp từ tất cả các quốc gia G7.

Đại diện của G7 cho hay các tài sản của Nga sẽ vẫn bị đóng băng cho đến khi Moscow chấm dứt cuộc chiến chống lại Ukraine và trả lại cho Kyiv những thiệt hại mà họ gây ra.

Việc tài trợ có thể sẽ diễn ra dưới hình thức một khoản vay liên kết bao gồm nhiều bên cho vay, nhưng tỷ lệ tham gia của các quốc gia vẫn chưa được thiết lập. Các nhà lãnh đạo G7 cho biết khoản vay này sẽ được giải ngân thông qua nhiều kênh cho nhu cầu quân sự, ngân sách và tái thiết của Ukraine.

Nhưng quyết định của G7 đó có thể khiến các công ty phương Tây vẫn đang hoạt động tại Nga phải trả giá.

Nhiều phạm vi trả đũa

Nhiều doanh nghiệp phương Tây đã cam kết rời khỏi Nga sau khi nước này đưa quân tới Ukraine vào tháng 2/2022 nhưng cuối cùng vẫn ở lại, vì những trở ngại về thủ tục hành chính và nguy cơ thua lỗ tiềm ẩn tăng lên.

Một số doanh nghiệp đã bị tịch thu tài sản sau khi công bố kế hoạch rời đi. Và giờ đây, Nga đã phản ứng với quyết định của G7 bằng cách nói rằng họ có nhiều phạm vi để trả đũa.

“Đất nước chúng tôi có một lượng lớn tiền và tài sản của phương Tây nằm trong phạm vi quyền tài phán của Nga, tất cả những thứ này có thể phải chịu các chính sách trả đũa và hành động trả đũa của Nga”, bà Maria Zakharova, người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Nga cho biết.

Trong tình huống này, các công ty phương Tây còn rất ít lựa chọn để rời khỏi Nga, nhưng bằng cách ở lại, họ phải đối mặt với nguy cơ mất quyền kiểm soát tài sản của mình ở đó cao hơn.

"Trong bối cảnh này, họ trông giống như những kẻ thua cuộc", ông Alexandra Prokopenko, một thành viên tại Trung tâm Carnegie Russia Eurasia ở Berlin (Đức) cho biết.

Theo dữ liệu do Trường Kinh tế Kyiv thu thập và được Armin Steinbach, một thành viên không thường trú tại tổ chức nghiên cứu Bruegel có trụ sở tại Brussels (Bỉ), phân tích, các công ty của Liên minh châu Âu và Mỹ đã rút khoảng 40% tài sản của họ tại Nga kể từ tháng 2/2022.

Tài sản nước ngoài trị giá khoảng 194 tỷ USD vẫn còn ở Nga. Trong số những tài sản này, 32 tỷ USD thuộc sở hữu của các công ty Mỹ, trong khi 90 tỷ USD thuộc về các công ty châu Âu, dữ liệu cho thấy.

Các doanh nghiệp còn lại đang ở trong những tình huống khác nhau. Một số nói rằng họ sẽ rời đi nhưng sau đó lại từ bỏ ý định này hoặc hoãn kế hoạch. Những doanh nghiệp khác giảm hoạt động tại Nga, đôi khi ở mức tối thiểu, trong khi những doanh nghiệp còn lại vẫn đang cố gắng rời khỏi đất nước.

Tập đoàn tiêu dùng Anh Reckitt đã công bố vào tháng 4/2022 rằng họ đã bắt đầu chuyển giao quyền sở hữu doanh nghiệp Nga của mình. Công ty cho biết quá trình này vẫn đang tiếp tục.

Tuy nhiên, trong một cuộc phỏng vấn với tờ Financial Times vào tháng 4 vừa qua, giám đốc điều hành của công ty, ông Kris Licht, đã cảnh báo rằng việc bán các hoạt động kinh doanh tại Nga của mình đã trở nên ngày càng phức tạp hơn.

Unilever, một tập đoàn tiêu dùng khác của Anh, cho biết họ vẫn đang xem xét các lựa chọn của mình, trong khi gã khổng lồ thực phẩm Thụy Sĩ Nestlé cho biết họ vẫn tiếp tục bán hàng tiêu dùng tại Nga nhưng chỉ bán "thực phẩm thiết yếu và cơ bản".

Tất cả các công ty này đều cho biết họ đã thu hẹp hoạt động tại Nga sau khi nước này đưa quân đến Ukraine.

"Ngay cả khi hoạt động bị thu hẹp, một số công ty vẫn có lãi, và điều này có thể giải thích một phần lý do tại sao họ vẫn ở lại. Tuy nhiên, việc làm chậm quá trình thoát ra, không đưa ra tuyên bố về nó, cũng có thể là một phần của chiến lược để thoát khỏi thị trường này một cách suôn sẻ", ông Prokopenko cho biết.

Các lệnh trừng phạt của phương Tây đã khiến việc tìm kiếm người mua địa phương được cả người bán và chính quyền Nga chấp nhận ngày càng khó khăn. Ngoài ra, Nga áp dụng mức chiết khấu bắt buộc là 50% đối với tài sản từ các quốc gia "không thân thiện" được bán cho người mua Nga, cộng với thuế xuất cảnh là 15%.

Theo phân tích của Reuters về hồ sơ và báo cáo của các công ty được công bố vào cuối tháng 3, cuộc di cư của khoảng 1.000 công ty nước ngoài khỏi Nga kể từ đầu năm 2022 đã khiến họ thiệt hại hơn 107 tỷ USD do mất doanh thu và giảm giá trị tài sản.

Các doanh nghiệp phương Tây cũng gần như không thể gửi lợi nhuận kiếm được ở Nga trở lại trụ sở chính của họ. Các khoản tiền này phải được giữ trong các tài khoản đặc biệt ở Nga, được gọi là tài khoản loại C.

"Tôi đã nói chuyện với hàng chục khách hàng nước ngoài và chỉ có hai người có thể hồi hương số tiền này", ông Nabi Abdullaev, một đối tác tại London của Control Risks, một công ty tư vấn, cho biết.

Việc nắm giữ nhiều tài sản của Nga ở châu Âu và sự hiện diện lớn hơn nhiều của các doanh nghiệp châu Âu tại Nga khiến các công ty châu Âu dễ bị tổn thương hơn trước sự trả đũa của Moscow. Steinbach của Bruegel cho biết: "Mối quan hệ giữa Nga và Mỹ cũng thù địch như giữa Nga và EU, nhưng chỉ xét về mặt con số, các công ty châu Âu dễ bị tổn thương hơn các công ty Mỹ".

“Thế khó” của các ngân hàng phương Tây

Các ngân hàng phương Tây đang ở trong một vị thế đặc biệt khó khăn. Các ngân hàng Eurozone vẫn liên quan đến Nga đã phải chịu áp lực ngày càng tăng trong những tuần gần đây từ các giám sát viên của khối, cũng như các nhà chức trách Mỹ, về mối quan hệ của họ với quốc gia này.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã yêu cầu các ngân hàng của Eurozone cung cấp một lộ trình rõ ràng để thoát khỏi thị trường Nga.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen cho biết vào tháng 5 rằng các ngân hàng châu Âu phải đối mặt với rủi ro ngày càng tăng khi hoạt động tại Nga, đồng thời nói thêm rằng Mỹ đang xem xét tăng cường các lệnh trừng phạt thứ cấp đối với các ngân hàng bị phát hiện hỗ trợ các giao dịch cho nỗ lực chiến sự của Nga.

Nhưng đối với các ngân hàng khu vực đồng euro, đặc biệt là những ngân hàng điều hành một doanh nghiệp bán lẻ lớn tại đó, thì những trở ngại là rất nhiều.

Tháng 9 năm ngoái, ngân hàng Ý Intesa Sanpaolo đã đạt được sắc lệnh của tổng thống cho phép ngân hàng này bán tài sản tại Nga nhưng vẫn phải hoàn tất thủ tục rút lui. Ngân hàng Trung ương Nga vẫn chưa bật đèn xanh, khiến ngân hàng này rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan dù đã giảm cả hoạt động kinh doanh xuyên biên giới và địa phương xuống mức tối thiểu.

UniCredit cho biết một khuôn khổ quản lý phức tạp liên quan đến các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Moscow và luật pháp địa phương của Nga đã khiến công ty này tìm kiếm "sự rõ ràng và chắc chắn" về các nghĩa vụ của mình.

Ông Marcus Fishburn từ công ty tư vấn rủi ro S-RM cho biết: "Nếu nhà nước Nga chọn chiếm đoạt tài sản của họ, thì các công ty này hầu như không thể làm gì để ngăn chặn điều đó xảy ra. Đó là chiếc giường mà họ đã tự tạo ra cho mình bằng cách chọn ở lại đất nước này, và họ sẽ phải nằm trên đó".