Chứng khoán 2026: Bước ngoặt lớn, đảo chiều dòng vốn ngoại?

Sau giai đoạn biến động mạnh của dòng vốn quốc tế trong năm 2025 và đầu năm 2026, thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng. Áp lực bán ròng ngắn hạn của khối ngoại vẫn hiện hữu, song những chuyển biến về cải cách cấu trúc thị trường, lộ trình nâng hạng theo chuẩn quốc tế và triển vọng vĩ mô ổn định đang tạo nền tảng cho một chu kỳ vốn ngoại mới.

Kỳ vọng đảo chiều dòng vốn ngoại

Theo báo cáo chiến lược mới đây của Chứng khoán BIDV (BSC), khối ngoại quay lại bán ròng trong tháng 1/2026 với giá trị hơn 6.700 tỷ đồng trên cả ba sàn. Diễn biến này phản ánh bối cảnh chung của dòng vốn toàn cầu khi nhà đầu tư quốc tế vẫn thận trọng trước rủi ro tỷ giá, xu hướng duy trì lãi suất thực dương tại Mỹ, cũng như sự dịch chuyển vốn sang các thị trường phát triển gắn với chủ đề công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI).

Tuy nhiên, nhiều tổ chức phân tích cho rằng việc khối ngoại bán ròng tại Việt Nam không phản ánh sự suy giảm niềm tin vào thị trường, mà chủ yếu đến từ quá trình tái phân bổ danh mục mang tính chu kỳ. Báo cáo của VanEck trên Emerging Markets nhận định Việt Nam vẫn nằm trong nhóm thị trường được theo dõi sát sao nhờ cải cách cấu trúc và tiềm năng tăng trưởng dài hạn, bất chấp biến động ngắn hạn của dòng vốn.

"Việt Nam là một trong những nền kinh tế năng động nhất châu Á. Tăng trưởng mạnh mẽ, các cuộc cải cách đầy tham vọng và những cải thiện trong thị trường vốn đang giúp đất nước tiến gần hơn đến việc được đưa vào các chỉ số thị trường mới nổi toàn cầu. Đối với các nhà đầu tư, đây có thể là thời điểm thích hợp để xem xét đầu tư vào cổ phiếu Việt Nam" - VanEck nhận định.

Dữ liệu dòng tiền ETF cho thấy bức tranh phân hóa rõ nét. Một số quỹ ETF ngoại tham chiếu thị trường Việt Nam vẫn duy trì trạng thái mua ròng, trong khi áp lực rút vốn tập trung vào các quỹ có yếu tố kỹ thuật cao hoặc chịu tác động từ việc tái cơ cấu chỉ số. Theo đánh giá, xu hướng này mang tính chọn lọc hơn là rút vốn diện rộng, cho thấy nhà đầu tư quốc tế vẫn duy trì sự hiện diện tại thị trường Việt Nam.

Dữ liệu của BSC cũng cho thấy trong tháng đầu năm 2026, các quỹ ETF ngoại vẫn ghi nhận trạng thái mua ròng với điểm sáng đến từ VanEck Vietnam ETF và Xtrackers FTSE Vietnam ETF. Ngược lại, áp lực rút vốn chủ yếu tập trung ở một số quỹ tham chiếu chỉ số FTSE Vietnam 30, phản ánh yếu tố kỹ thuật và cơ cấu danh mục hơn là sự rút lui mang tính hệ thống khỏi thị trường Việt Nam.

Ở chiều nội địa, dòng vốn ETF trong nước có xu hướng tái cơ cấu, với mức rút ròng không quá lớn và phân bổ không đồng đều giữa các quỹ. Điều này cho thấy tâm lý thị trường đang trong giai đoạn “chờ đợi tín hiệu”, thay vì bước vào một chu kỳ suy giảm sâu.

Cùng quan điểm, các chuyên gia của Chứng khoán Tiên Phong (TPS) nhận định rằng xu hướng bán ròng của khối ngoại có thể còn tiếp diễn trong ngắn hạn, đặc biệt trong bối cảnh các thị trường mới nổi vẫn chịu áp lực cạnh tranh dòng vốn. Tuy nhiên, khi các yếu tố bất định về tỷ giá và chính sách tiền tệ toàn cầu dần hạ nhiệt, dòng vốn ngoại được kỳ vọng sẽ sớm ổn định và đảo chiều.

Trong báo cáo triển vọng đầu tư năm 2026, Chứng khoán VPBank (VPBankS) dự báo dòng vốn ngoại có thể quay trở lại trạng thái mua ròng trong năm nay, với quy mô ước tính khoảng 3 tỷ USD - tương đương giai đoạn cao điểm trước đại dịch. Động lực chính đến từ kỳ vọng lãi suất toàn cầu giảm dần, áp lực tỷ giá hạ nhiệt và triển vọng tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp niêm yết được cải thiện.

Ở góc độ vĩ mô, giới phân tích cho rằng kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bước vào chu kỳ nới lỏng tiền tệ trong giai đoạn 2026-2027 có thể giúp giảm áp lực lên tỷ giá và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho dòng vốn quay trở lại các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam.

Một yếu tố quan trọng khác là định giá. So với nhiều thị trường trong khu vực, chứng khoán Việt Nam vẫn đang giao dịch ở mức P/E thấp hơn trung bình lịch sử. Theo phân tích của KBSV, mức định giá này tạo ra biên an toàn tương đối hấp dẫn đối với các quỹ đầu tư dài hạn, đặc biệt trong bối cảnh triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp được kỳ vọng cải thiện nhờ chính sách tài khóa mở rộng và đầu tư công tiếp tục được đẩy mạnh.

Động lực then chốt cho chu kỳ vốn mới

Một trong những yếu tố then chốt củng cố niềm tin về khả năng đảo chiều của dòng vốn ngoại chính là tiến trình nâng hạng thị trường. Trong Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, mục tiêu nâng hạng được đặt trong tổng thể cải cách cấu trúc, chuẩn hóa vận hành và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Đầu năm 2026, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư sửa đổi các quy định liên quan đến giao dịch, công bố thông tin và hoạt động của công ty chứng khoán, hướng tới tháo gỡ các điểm nghẽn lâu nay đối với nhà đầu tư nước ngoài. Đáng chú ý là việc mở rộng cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước (NPF), tăng cường kỷ luật thanh toán và cho phép nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh thông qua các công ty chứng khoán toàn cầu.

Theo phân tích của FTSE Russell, Việt Nam đã đạt tiến bộ đáng kể trong việc cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, đặc biệt ở các khía cạnh liên quan đến cơ chế giao dịch, thanh toán và minh bạch thông tin. Lộ trình dự kiến nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp trong năm 2026 được xem là cột mốc quan trọng, có thể kích hoạt dòng vốn thụ động từ các quỹ theo chỉ số toàn cầu.

Không chỉ dừng lại ở FTSE Russell, các cải cách hiện nay cũng đồng thời giải quyết nhiều quan ngại lâu nay của MSCI liên quan đến khả năng tiếp cận thị trường, độ tin cậy của cơ chế thanh toán và tính minh bạch. Theo phân tích của SSI Research, Việt Nam đã đáp ứng phần lớn tiêu chí về khả năng tiếp cận thị trường và có cơ sở để được MSCI xem xét đưa vào danh sách theo dõi (Watchlist) trong năm 2026.

Một điểm đáng chú ý là cấu trúc sở hữu và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) của thị trường Việt Nam đang được cải thiện rõ rệt, đặc biệt trên sàn HOSE, nhờ sự gia nhập của nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn với room ngoại rộng. So với một số thị trường mới nổi khác trong khu vực, cấu trúc free-float của Việt Nam được đánh giá là minh bạch và ổn định hơn, qua đó giảm thiểu rủi ro rút vốn theo chỉ số.

Theo nhận định của Dragon Capital, nếu mô hình bù trừ đối tác trung tâm (CCP) được triển khai hiệu quả và giới hạn sở hữu nước ngoài tiếp tục được nới lỏng tại các doanh nghiệp lớn, Việt Nam có khả năng được MSCI đưa vào danh sách theo dõi (Watchlist) trong giai đoạn 2026-2027, trước khi chính thức nâng hạng lên thị trường mới nổi trong giai đoạn 2028-2029.

Các chuyên gia của VinaCapital nhiều lần nhấn mạnh rằng MSCI nâng hạng sẽ mang ý nghĩa sâu rộng hơn FTSE, vì chỉ số MSCI được sử dụng rộng rãi hơn trong các danh mục đầu tư toàn cầu, đặc biệt đối với các quỹ passive và active ở Mỹ - thị trường vốn lớn nhất thế giới.

Triển vọng nâng hạng qua đó không chỉ mang ý nghĩa về mặt dòng vốn, mà còn góp phần tái định vị thị trường chứng khoán Việt Nam trên bản đồ đầu tư khu vực.

J.P. Morgan trong báo cáo chiến lược khu vực châu Á dự báo chỉ số VN-Index có thể đạt 2.000-2.200 điểm trong các kịch bản năm 2026, nhờ tăng trưởng lợi nhuận lan tỏa và tác động của cải cách kinh tế. Tổ chức này nhận định Việt Nam là một trong những thị trường có tiềm năng hưởng lợi lớn nhất từ làn sóng tái phân bổ vốn vào các nền kinh tế tăng trưởng cao, nhờ kết hợp được cả yếu tố vĩ mô ổn định và cải cách thị trường tài chính.

Ở tầm nhìn dài hạn hơn, PYN Elite Fund tiếp tục duy trì quan điểm lạc quan đối với chứng khoán Việt Nam, cho rằng quá trình nâng hạng sẽ tạo nền tảng cho một chu kỳ tái định giá kéo dài nhiều năm, thay vì chỉ mang tính hiệu ứng ngắn hạn, đi kèm dự báo VN-Index lên 3.200 điểm vào năm 2028.