- Hậu đại dịch Covid-19, ông đánh giá thế nào về xu hướng dịch chuyển dòng vốn tư nhân vào giáo dục đại học?
ThS. Châu Dương Quang: Bức tranh phát triển của dòng vốn tư nhân vào giáo dục đại học Việt Nam từ thời kỳ Đổi Mới cuối thập niên 1980, đặc biệt trong mảng giáo dục đại học tư thục, có nhiều điểm nhấn đáng chú ý. Đại dịch Covid-19 thường được coi là một trong những “điểm nhấn” này, do thúc đẩy chuyển đổi số, hạ tầng giáo dục số và chính sách mở hơn với các hình thức giảng dạy trực tuyến.
Tuy nhiên, tôi không xem Covid-19 là một bước ngoặt quá quan trọng trong quá trình phát triển dài hạn của dòng vốn tư nhân vào giáo dục đại học Việt Nam.
Nếu xét về quy mô đào tạo thì mảng giáo dục đại học tư thục Việt Nam đã lướt qua đại dịch một cách nhẹ nhàng, không những không bị sụt giảm mà còn tăng trưởng khá nhanh.
Trong khi đó, mảng công lập lại chịu tác động tương đối rõ, nhưng sau đó cũng nhanh chóng lấy lại đà tăng trưởng. Hãy thử quan sát xem có bao nhiêu trường tư giảm nguồn thu (học phí) trong đại dịch Covid-19? Có bao nhiêu trường vừa giảm nguồn thu, song hành với cắt giảm chi phí, ví dụ như giảm lương giảng viên và nhân viên? Bao nhiêu trường công làm điều này hoặc có thể làm được điều này?
Trên thế giới, đại dịch Covid-19 là một đòn giáng khá mạnh vào giáo dục đại học ở những quốc gia phụ thuộc nhiều vào nguồn sinh viên quốc tế, nhưng may mắn là cơn “choáng váng” này cũng không ở lại lâu. Dường như sức sống nội tại của hệ thống giáo dục đại học là rất lớn, trừ khi nó phụ thuộc, thậm chí là chịu sự chi phối, của những hệ thống vốn dễ bị tổn thương hơn trước “cơn bão” Covid-19.
Ví dụ, một trường đại học tư thục phát triển dựa chủ yếu vào đòn bẩy tài chính sẽ gặp rủi ro khi đại dịch ập đến. Tương tự, khi trường tư thục nằm trong một hệ sinh thái bao gồm nhiều mảng kinh doanh chịu tác động bởi Covid-19 thì cũng sẽ dễ bị kéo vào vòng xoáy khủng hoảng.
- Ở nhiều quốc gia, các nhà đầu tư tư nhân không chỉ đầu tư mà còn định hình chương trình, công cụ học tập, thậm chí là hệ giá trị giáo dục mới. Theo ông, Việt Nam có đang đối diện xu hướng “tư nhân hóa định hướng giáo dục” hay không, khi dòng vốn tư nhân ngày càng lớn và công nghệ ngày càng chi phối giáo dục?
Hiện tượng tư nhân tham gia định hướng giáo dục xuất hiện ở nhiều quốc gia, đặc biệt tại những nơi có chính sách mở cho khu vực ngoài công lập. Ở đây, “tư nhân” không chỉ là doanh nghiệp mà còn bao gồm các tổ chức xã hội. Mục tiêu cuối cùng của giáo dục vẫn là phục vụ xã hội và cá nhân, vì vậy sự đóng góp của các trường ngoài công lập trong việc định hình phát triển giáo dục được xem là hướng đi hợp lý. Nếu nhìn lại lịch sử, giáo dục công lập do nhà nước quản lý thực chất là hiện tượng mới so với nền giáo dục ngoài công lập vốn tồn tại lâu đời hơn.
Việt Nam khác với nhiều quốc gia ở chỗ không phải lúc nào cũng cởi mở với mảng ngoài công lập. Vì thế, nguồn lực tư nhân chảy vào giáo dục (đại học) tại Việt Nam vẫn còn dè dặt. Tuy vậy, mảng giáo dục tư thục cũng góp phần tạo ra một vài nét chấm phá cho giáo dục nói chung.
Nếu không có trường phổ thông tư thục (và quốc tế), có lẽ những triết lý giáo dục mới lạ trên thế giới đã rất khó du nhập vào Việt Nam. Nếu không có trường đại học tư thục, không chắc các chương trình và mô hình đào tạo lỗi thời có được cải tiến không. Nhìn chung, nếu không có các trường tư thì các trường công sẽ thiếu động lực cải tiến.
Tóm lại, với tôi, việc trường tư tham gia định hình diện mạo mới của giáo dục Việt Nam là một sự vận động thú vị chứ không phải nguy cơ. Nguy cơ có lẽ đến từ việc mảng công lập ứng xử thế nào với sự tham gia của trường tư: họ “chạy theo” để rồi xóa nhòe hẳn ranh giới công - tư, hay họ có những chiến lược khác thông thái hơn vừa giữ đặc trưng của mình, vừa duy trì được tính cạnh tranh?
- Là một chuyên gia trong đào tạo giáo viên và quản trị giáo dục, ông nghĩ thế nào về khả năng tư nhân tham gia đầu tư vào lĩnh vực “đào tạo đội ngũ” – nơi vốn được coi là trách nhiệm của Nhà nước? Đây có thể là hướng đi chiến lược hay là vùng “nhạy cảm” cần giới hạn?
Đào tạo đội ngũ không phải là trách nhiệm hiển nhiên, mà là một sự lựa chọn của nhà nước. Theo quan sát của tôi, vì chưa có sự cạnh tranh trong lĩnh vực này, nên giáo viên do các cơ sở giáo dục đại học công lập đào tạo ra chưa thật sự đáp ứng tốt cho phần lớn các trường phổ thông tư thục, nghĩa là đang có nhu cầu xã hội cần được đáp ứng. Tôi rất ủng hộ việc tư nhân tham gia vào lĩnh vực đào tạo đội ngũ.
Hiện nay, không có quy định rõ ràng về việc cấm các trường tư thục tham gia vào lĩnh vực đào tạo đội ngũ giáo dục chính quy, chỉ là những trường tư sẽ trở khó tuyển sinh khi mở các chương trình này bởi một bên là sinh viên được học miễn phí và được hỗ trợ tài chính tại các trường công lập đào tạo sư phạm, một bên là sinh viên không có được các hỗ trợ này. Tuy vậy, nếu xem đây là những khoản đầu tư lâu dài thì các trường đại học tư có thể liên kết với nhiều trường phổ thông tư để cam kết việc làm cho sinh viên. Việt Nam đang có điều kiện thuận lợi vì một số tập đoàn giáo dục đã phát triển được hệ sinh thái giáo dục trải dài từ mầm non đến đại học và sau đại học.
Trước đây, số ngành được xem là đặc thù và chỉ được đào tạo ở trường công nhiều hơn hiện nay. Ví dụ rõ ràng nhất là ngành y. Hiện nay, rất nhiều trường đại học tư thục đang đào tạo tương đối tốt các ngành khoa học sức khỏe. Mà ngành giáo dục thì cũng không quá khác biệt so với ngành y. Hiện có một số ít trường đại học tư thục tham gia đào tạo giáo viên, nhưng quy mô đào tạo rất nhỏ.
Tuy nhiên, nếu không bó hẹp vào đào tạo chính quy, thì có thể thấy rằng các trường tư thục luôn tham gia vào đào tạo đội ngũ giáo dục thông qua đào tạo nội bộ.
- Nhìn xa hơn, ông đánh giá thế nào về vai trò của dòng vốn tư nhân trong việc thúc đẩy phát triển giáo dục Việt Nam? Theo ông, cần những yếu tố gì để dòng vốn tư nhân tham gia giáo dục một cách minh bạch và hiệu quả?
Tôi tin rằng dòng vốn tư nhân hoàn toàn có thể trở thành động cơ thứ hai của giáo dục Việt Nam. Để thu hút được đầu tư "chất lượng cao" vào giáo dục, trước tiên cần tạo điều kiện cho nhà đầu tư có thể ổn định dòng tiền đầu tư dài hạn.
Đầu tư vào công nghệ, hạ tầng giáo dục và xây dựng năng lực giảng viên đòi hỏi vốn lớn và thời gian thu hồi dài, điều này chỉ khả thi khi quyền sở hữu tài sản, bao gồm quyền sử dụng đất và tài sản trí tuệ, được công nhận rõ ràng và bảo vệ đầy đủ trong chính sách. Hiện nay, các nhà đầu tư gặp nhiều khó khăn trong việc xin đất giáo dục, đây là rào cản lớn cho đầu tư dài hạn.
Do đó, cần xây dựng hệ thống chính sách cho phép các loại vốn khác nhau tìm được vị trí phù hợp. Các nhà đầu tư gắn với sứ mệnh giáo dục, thay vì lợi nhuận ngắn hạn, sẽ kiên nhẫn hơn nếu có quy hoạch minh bạch, chính sách đất đai ổn định và cơ chế bảo vệ tài sản rõ ràng. Đó mới là điều kiện tiên quyết để cơ chế này vận hành minh bạch và hiệu quả.
Trân trọng cảm ơn ông!
Tags:
(VNF) - Một số công ty chứng khoán đã chính thức hoàn tất thủ tục tham gia hai hệ thống nền tảng của thị trường carbon trong nước, đánh dấu bước khởi động của một cấu phần tài chính mới gắn với lộ trình chuyển đổi xanh và cam kết phát thải ròng bằng "0" của Việt Nam.
(VNF) - Sau thời gian dài thi công dự án dẫn nước Sông Hồng vào Sông Tô Lịch, kết hợp chống ngập nhiều đoạn trên đường Võ Chí Công (Hà Nội) đã được hoàn trả mặt bằng, dần thông thoáng và khoác lên diện mạo mới.
(VNF) - Đà Nẵng vừa công bố các ngành, lĩnh vực được Nhà nước giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu dự án có sử dụng đất trong Khu thương mại tự do, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, logistics, y tế, giáo dục và hạ tầng quy mô lớn.
(VNF) - Sau nhiều năm bế tắc và phải hủy thông báo mời thầu do không có nhà đầu tư nộp hồ sơ, siêu dự án Nhà máy nhiệt điện LNG Nghi Sơn vừa có chuyển biến quan trọng với sự xuất hiện của Tập đoàn Trung Nam.
(VNF) - Tuần lễ Kinh tế, Tài chính và Công nghệ Đà Nẵng 2026 được kỳ vọng trở thành diễn đàn kết nối toàn cầu, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại Đà Nẵng.
(VNF) - Sun Group cùng HAECO, Japan Airlines và Toyota Tsusho vừa ký kết đầu tư tổ hợp bảo dưỡng, sửa chữa và đại tu tàu bay (MRO) trị giá 360 triệu USD tại Cảng HKQT Vân Đồn.
(VNF) - Khoản đầu tư mới nâng tỷ lệ sở hữu của Interflex tại công ty con sản xuất PCB ở Việt Nam lên 89,32%.
(VNF) - Bộ trưởng Giao thông Vận tải và Đường bộ Nitin Gadkari mới đây đã phê duyệt các quy định cho phép sử dụng nhiên liệu E100 trong phương tiện giao thông đường bộ
(VNF) - HĐND TP. Hà Nội đã thông qua nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án đầu tư, cải tạo, phát huy giá trị khu vực hồ Tây và tuyến đường giao thông cảnh quan ven hồ.
(VNF) - Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng vừa ký quyết định về việc mở rộng và ban hành Quy chế hoạt động của Khu Công nghệ cao.
(VNF) - Với nhu cầu hành khách dự báo vượt 190 triệu lượt mỗi năm vào năm 2030, Việt Nam đang lên kế hoạch đưa thêm 7 sân bay mới vào khai thác và đẩy mạnh đầu tư mở rộng hạ tầng hàng không trên cả nước.
(VNF) - Đà Nẵng có cơ hội trở thành biểu tượng tiên phong của Việt Nam trong phát triển khu thương mại tự do, nhưng điều kiện tiên quyết là phải xây dựng được hệ sinh thái kinh tế mở, tạo dòng hàng hóa quy mô lớn và thu hút các nhà đầu tư mỏ neo có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng.
(VNF) - UBND TP. Đà Nẵng đang kêu gọi đầu tư 5 vị trí thuộc dự án Trung tâm tài chính quốc tế, trải rộng tại các vị trí đắc địa ven sông Hàn, ven biển và khu vực trung tâm đô thị.
(VNF) - Từ xi măng, thép đến nông nghiệp và lâm nghiệp, thị trường carbon đang tạo ra cả áp lực lẫn cơ hội cho doanh nghiệp. Trong cuộc chơi mới này, giá trị tín chỉ carbon không còn đồng nhất khi cùng một lượng CO₂ giảm phát thải có thể được định giá khác nhau tới 5 lần trên thị trường.
(VNF) - Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, xác định định hướng mới trong thu hút, quản lý và sử dụng dòng vốn FDI nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng chất lượng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn tới.
(VNF) - Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình - mô hình Trung tâm kinh tế hàng không thế hệ mới, là điển hình trong thu hút đầu tư tư nhân để cùng phát triển hạ tầng, vừa giảm gánh nặng cho ngân sách vừa phát huy được tính sáng tạo, năng động của doanh nghiệp tư nhân.
(VNF) - Hà Nội sẽ cải tạo, chỉnh trang hệ thống đường ven hồ Tây với tổng chiều dài khoảng 13,5km. Một số đoạn tuyến được nghiên cứu mở rộng lên quy mô mặt cắt ngang khoảng 21m.
(VNF) - Khi thị trường carbon trong nước đi vào vận hành, doanh nghiệp Việt không chỉ có thêm công cụ giảm phát thải mà còn đứng trước cơ hội tiếp cận thị trường tín chỉ carbon toàn cầu được dự báo đạt quy mô 24 tỷ USD vào năm 2030.
(VNF) - TP. Đồng Nai, đã quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư xây dựng cầu Cát Lái và cầu Long Hưng. Cầu Cát Lái có tổng mức đầu tư từ hơn 20.600 tỷ đồng tăng lên hơn 24.000 tỷ đồng; cầu Long Hưng, tổng mức đầu tư được điều chỉnh từ hơn 12.400 tỷ đồng lên hơn 12.700 tỷ đồng.
(VNF) - Phương Trang, Thanh Bình Phú Mỹ và Sài Gòn - Đà Nẵng là 3 nhà đầu tư vừa được chấp thuận triển khai các dự án tại Khu thương mại tự do Đà Nẵng với tổng vốn hơn 15.000 tỷ đồng.
(VNF) - Dù mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công được Chính phủ đặt ra trong năm 2026 nhưng tiến độ thực hiện vẫn đối mặt nhiều thách thức. Theo TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đầu tư công đang bị “ghìm” bởi hai điểm nghẽn lớn là thiếu hụt nguồn nguyên vật liệu xây dựng và biến động giá cả.
(VNF) - Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội yêu cầu đối với các hộ dân thuộc diện thu hồi đất thì nơi ở mới phải có hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đồng bộ, điều kiện sống và các dịch vụ thiết yếu bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
(VNF) - Lượng khí thải của giải đấu được dự báo lên tới 7,8 triệu tấn CO2e, trong đó 87% đến từ hoạt động di chuyển của người hâm mộ, đặt ra thách thức cho các cam kết Net Zero của FIFA.
(VNF) - UBND tỉnh Hà Tĩnh vừa chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư thực hiện dự án Cụm công nghiệp (CCN) Cổng Khánh 3 với tổng vốn đầu tư gần 447 tỷ đồng. Đáng chú ý, để triển khai dự án này, địa phương sẽ thực hiện thủ tục đóng cửa mỏ đá xây dựng Khe Đá Bạc, mở đường cho việc hình thành một khu công nghiệp mới quy mô 75ha tại cửa ngõ phía Bắc tỉnh.
(VNF) - Công ty CP Đầu tư xây dựng TTA Việt Nam vừa được UBND tỉnh Hà Tĩnh chấp thuận đầu tư Dự án Nhà máy sản xuất cánh tuabin gió Vũng Áng với tổng vốn gần 900 tỷ đồng.
(VNF) - Một số công ty chứng khoán đã chính thức hoàn tất thủ tục tham gia hai hệ thống nền tảng của thị trường carbon trong nước, đánh dấu bước khởi động của một cấu phần tài chính mới gắn với lộ trình chuyển đổi xanh và cam kết phát thải ròng bằng "0" của Việt Nam.
(VNF) - Dự án nhà ở xã hội CT3 - Thăng Long Green City tại khu đô thị mới Kim Chung (xã Thiên Lộc, Hà Nội) đang bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng sau hơn một năm thi công, dự kiến đưa vào vận hành trong quý IV/2026.
