Giá cà phê nóng nhưng cổ phiếu nguội: Vì sao nhà đầu tư chưa chịu rót vốn?

Giá cà phê tăng mạnh, kéo theo kỳ vọng về sự bứt phá của cổ phiếu ngành cà phê trên sàn chứng khoán. Tuy nhiên, trái với xu hướng giá hàng hóa, diễn biến thị giá của nhiều doanh nghiệp trong ngành vẫn khá trầm lắng, thậm chí rơi vào diện cảnh báo.

Liệu cổ phiếu cà phê có còn là “món ngon” trong danh mục đầu tư dài hạn? Đâu là cơ hội, rủi ro mà nhà đầu tư cần lưu ý trong giai đoạn hiện tại? Xoay quanh vấn đề này, Tạp chí Đầu tư Tài chính đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Minh Hoàng, Giám đốc phân tích, Công ty cổ phần Chứng khoán Nhất Việt (VFS).

- Giá cà phê tăng mạnh, nhưng diễn biến cổ phiếu ngành cà phê Việt lại khá phân hóa và chưa phản ánh tương xứng. Theo ông, vì sao có sự lệch pha này và đâu là triển vọng dài hạn của ngành cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế?

Ông Nguyễn Minh Hoàng: Giá cà phê thế giới đã ghi nhận mức tăng mạnh trong năm 2025, tăng 23,25% từ đầu năm và tới 73% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, diễn biến cổ phiếu ngành cà phê Việt Nam lại không đồng đều. Vinacafé Biên Hòa (VCF) tăng mạnh 38,8%, trong khi Thắng Lợi (CFV) và Phước An (CPA) chỉ tăng nhẹ 1,39%, còn Cà phê Gia Lai (FGL) gần như đi ngang.

Nguyên nhân là do hầu hết các doanh nghiệp cà phê trong nước có vốn hóa nhỏ, thanh khoản thấp, chưa thu hút được dòng tiền lớn. Đặc biệt, phần lớn vẫn chủ yếu xuất khẩu cà phê thô mặt hàng có giá trị gia tăng thấp, trong khi đang chịu áp lực từ chi phí sản xuất, cạnh tranh và đổi mới sản phẩm. Bên cạnh đó, mặc dù giá cà phê tăng, sản lượng xuất khẩu lại sụt giảm do thiếu nguồn cung, khiến lợi nhuận không được cải thiện rõ rệt.

Ngược lại, những doanh nghiệp có danh mục sản phẩm đa dạng, không phụ thuộc vào xuất khẩu và sở hữu hệ thống phân phối mạnh như VCF đã ghi nhận tăng trưởng lợi nhuận tích cực trong quý I/2025, qua đó hỗ trợ giá cổ phiếu tăng mạnh.

Về dài hạn, ngành cà phê Việt vẫn có nhiều tiềm năng nhờ nhu cầu tiêu thụ toàn cầu dự kiến tăng 2-3% mỗi năm đến năm 2030. Các thị trường truyền thống như Mỹ, EU, Nhật Bản duy trì nhập khẩu ổn định, trong khi các quốc gia đang phát triển với tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng là động lực tiêu thụ mới. Việt Nam với vị thế xuất khẩu Robusta lớn thứ 2 thế giới đang được hưởng lợi lớn từ các FTA như EVFTA, CPTPP, UKVFTA, nhờ ưu đãi thuế quan.

Thị trường nội địa cũng đang mở rộng nhờ xu hướng “café lifestyle”, chuyển dịch từ tiêu dùng hàng hóa sang trải nghiệm, thúc đẩy sự phát triển của các chuỗi như Trung Nguyên, Highlands, Starbucks…

Tuy nhiên, ngành vẫn đối mặt với không ít thách thức, đặc biệt là chi phí xuất khẩu có thể tăng nếu chính sách thuế quan của Mỹ trở nên khắt khe hơn. Trong bối cảnh đó, chỉ những doanh nghiệp có chiến lược bài bản, sản phẩm giá trị cao và năng lực chuỗi cung ứng vững chắc mới đủ sức nắm bắt cơ hội tăng trưởng bền vững.

- Phần lớn các doanh nghiệp cà phê niêm yết hiện nay vẫn chủ yếu thu mua và xuất khẩu thô. Theo ông, đâu là điểm yếu lớn nhất trong mô hình kinh doanh hiện tại?

Điểm yếu lớn nhất trong mô hình kinh doanh hiện tại của phần lớn các doanh nghiệp cà phê là phụ thuộc quá nhiều vào xuất khẩu cà phê thô với giá trị gia tăng thấp, dẫn đến biên lợi nhuận mỏng, dễ bị tổn thương trước biến động của giá thế giới. Việc chỉ tập trung thu mua, xuất khẩu khiến doanh nghiệp đóng vai trò như “trung gian logistics” trong chuỗi giá trị cà phê toàn cầu, mà chưa tạo được thương hiệu riêng hay sản phẩm có tính độc quyền.

Một điểm yếu khác của mô hình kinh doanh này là khả năng truy xuất nguồn gốc còn hạn chế. Việc chủ yếu thu mua cà phê thô từ các đại lý hoặc thương lái trung gian khiến doanh nghiệp khó kiểm soát được toàn bộ chuỗi sản xuất từ canh tác, thu hái, sơ chế cho đến xuất khẩu. Điều này gây khó khăn cho việc cung cấp thông tin minh bạch về vùng trồng, phương pháp canh tác, quy trình xử lý sau thu hoạch, trong khi đây lại là yếu tố ngày càng được thị trường quốc tế quan tâm, đặc biệt tại châu Âu, Mỹ và Nhật Bản. Trong bối cảnh các quy định khắt khe như EUDR của EU chuẩn bị có hiệu lực từ năm 2026, việc thiếu dữ liệu truy xuất nguồn gốc sẽ làm giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp chưa chú trọng phát triển các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng như cà phê rang xay, cà phê hòa tan cao cấp, capsule hay cà phê đặc sản (specialty coffee). Việc không có sản phẩm chế biến sâu khiến doanh nghiệp không thể bắt kịp xu hướng tiêu dùng hiện đại lại đang ưu tiên những sản phẩm tiện lợi, thân thiện môi trường và có câu chuyện thương hiệu rõ ràng.

- Cổ phiếu nhiều doanh nghiệp cà phê đang rơi vào diện cảnh báo hoặc thanh khoản rất thấp. Theo ông, điều này phản ánh vấn đề gì?

Gần đây, một số cổ phiếu ngành cà phê như CFV, FGL bị đưa vào diện cảnh báo do có ý kiến kiểm toán ngoại trừ. Tình trạng cảnh báo và thanh khoản kém không chỉ phản ánh rủi ro về tài chính và quản trị doanh nghiệp, mà còn cho thấy cổ phiếu chưa đáp ứng được kỳ vọng để trở thành một tài sản đầu tư dài hạn hấp dẫn. Trước hết, ý kiến kiểm toán ngoại trừ cho thấy doanh nghiệp có vấn đề về minh bạch tài chính, có thể liên quan đến chất lượng số liệu kế toán…

Điều này làm giảm niềm tin của nhà đầu tư và ảnh hưởng trực tiếp đến mức định giá. Bên cạnh đó, thanh khoản quá thấp cho thấy cổ phiếu không hấp dẫn dòng tiền, cả từ nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức, thường do mô hình kinh doanh không rõ ràng, quy mô nhỏ, không có chiến lược phát triển dài hạn, hoặc thiếu minh bạch trong công bố thông tin. Điều này khiến cổ phiếu khó tăng giá ngay cả khi ngành cà phê hưởng lợi từ xu hướng giá hàng hóa.

-Từ góc nhìn nhà đầu tư, cổ phiếu ngành cà phê có còn là lựa chọn khả thi để đầu tư dài hạn hay chỉ phù hợp với chiến lược ngắn hạn lướt sóng theo chu kỳ hàng hóa?

Đặc thù của ngành cà phê là một ngành nông sản gắn liền với chu kỳ hàng hóa nên cổ phiếu ngành này phù hợp hơn với chiến lược đầu tư ngắn hạn hoặc lướt sóng theo chu kỳ giá, nhất là khi giá cà phê thế giới biến động mạnh như thời gian gần đây. Về ngắn hạn, các cổ phiếu ngành cà phê thường biến động theo giá cà phê quốc tế (đặc biệt là Robusta), Thực tế trong những tháng đầu năm 2025, giá cà phê tăng mạnh cũng kéo theo sự tăng giá của một số cổ phiếu doanh nghiệp cà phê.

Về mặt dài hạn, cổ phiếu ngành cà phê vẫn có tiềm năng tăng trưởng. Tuy nhiên, nhà đầu tư cần phải có sự chọn lọc kỹ lưỡng. Trong đó, nhà đầu tư nên ưu tiên những doanh nghiệp có sản phẩm đa dạng. tránh bị phụ thuộc và xuất khẩu, chuỗi giá trị sản xuất và phân phối khép kín, tình hình tài chính lành mạnh và tỷ lệ chi trả cổ tức đều đặn.

Đáng chú ý, có thể kế đến VCF công ty con của MSN Consumer. Lợi thế của VCF là được tích hợp vào chuỗi vận hành đồng bộ, từ nghiên cứu sản phẩm, sản xuất, phân phối đến tiêu dùng cuối. Điều này giúp công ty giảm thiểu chi phí vận hành độc lập, đồng thời tận dụng được quy mô và công nghệ trong toàn hệ sinh thái. Bên cạnh đó, VCF cùng duy trì tỷ lệ chi trả cổ tức đều đặn kể từ năm 2020 đến nay và thường xuyên nằm trong top đầu của sàn HoSE. Đặc biệt, năm 2024, công ty gây chú ý khi công bố kế hoạch chia cổ tức lên tới 48.000 đồng/cổ phiếu - tương tỷ lệ chi trả cổ tức 480%.

- Nếu so với các mã ngành thực phẩm, đồ uống như VNM, SAB hay MSN Consumer, đâu là điểm khác biệt khiến cổ phiếu ngành cà phê chưa tạo dựng được vị thế?

Trước hết, các cổ phiếu ngành cà phê hiện nay đa phần có vốn hóa nhỏ, thanh khoản thấp và ít được nhà đầu tư tổ chức quan tâm. Trong khi đó, VNM, SAB đều là blue-chip, nằm trong rổ VN30, được các quỹ đầu tư lớn, cả trong và ngoài nước, nắm giữ và theo dõi thường xuyên. Điều này tạo ra sự chênh lệch rõ rệt về dòng tiền.

Bên cạnh đó, các cổ phiếu ngành cà phê chưa có câu chuyện tăng trưởng rõ ràng, cả về chiến lược mở rộng thị phần, lẫn khả năng chuyển mình trong chuỗi giá trị. Điều này khiến cổ phiếu thiếu động lực thu hút sự quan tâm từ thị trường. Trong khi đó, các cổ phiếu như VNM hay MCH thường xuyên có chiến lược mở rộng kinh doanh, ra mắt sản phẩm mới, hoặc tái cấu trúc giúp duy trì mức độ chú ý cao từ thị trường.

- Theo ông, đâu là điều kiện tiên quyết để cổ phiếu ngành cà phê trở thành “món ngon” trong danh mục đầu tư dài hạn?

Cổ phiếu ngành cà phê sẽ chỉ thực sự hấp dẫn dài hạn nếu doanh nghiệp cho thấy năng lực thoát khỏi vai trò "người bán hàng hóa" để trở thành "người tạo ra giá trị". Khi đó, thị trường sẽ sẵn sàng trả giá cao hơn cho triển vọng tăng trưởng bền vững của doanh nghiệp.

Cụ thể, có 3 yếu tố cốt lõi cần hội tụ. Thứ nhất, các doanh nghiệp cần đầu tư vào việc chế biến sâu để tạo ra các sản phẩm có giá trị cao. Đồng thời, đẩy mạnh xây dựng thương hiệu, phân phối sản phẩm cuối đến người tiêu dùng. Đây là cách duy nhất để nâng biên lợi nhuận và tạo ra dòng tiền ổn định.

Thứ hai, doanh nghiệp cần đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc của các thị trường lớn như Mỹ, EU…Điều này không chỉ giúp duy trì thị phần xuất khẩu mà còn tạo lợi thế cạnh tranh. Đây là yếu tố nhà đầu tư dài hạn rất quan tâm.

Thứ ba, để trở thành "món ngon" thực sự, cổ phiếu cần phải có thanh khoản tốt và thu hút được sự chú ý của dòng tiền lớn từ nhà đầu tư tổ chức. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ cải thiện nội tại mà còn cần đẩy mạnh hoạt động IR để xây dựng niềm tin từ nhà đầu tư.

- Nếu là một nhà đầu tư cá nhân, ông sẽ cân nhắc những yếu tố nào trước khi quyết định nắm giữ cổ phiếu ngành cà phê trong 3 - 5 năm tới?

Trước khi quyết định nắm giữ cổ phiếu ngành cà phê trong thời gian dài từ 3 - 5 năm, cần cân nhắc một số yếu tố cốt lõi. Đầu tiên là mô hình kinh doanh, ưu tiên những doanh nghiệp có chiến lược chuyển từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu và xây dựng thương hiệu để tạo ra giá trị gia tăng bền vững.

Thứ hai là hiệu quả tài chính, thể hiện qua tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận ổn định và dòng tiền lành mạnh. Bên cạnh đó, có thể chú ý đến vị thế cạnh tranh, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và minh bạch trong quan hệ với cổ đông.

Cuối cùng là tính thanh khoản của cổ phiếu và mức định giá hiện tại có hấp dẫn hay không. Chỉ khi hội tụ đủ các yếu tố này, cổ phiếu ngành cà phê mới đáng để nắm giữ dài hạn.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!