Giải 'bài toán' tắc biên nhờ công viên logistics

Ám ảnh cụm từ “tắc biên”

Tắc biên được hiểu là tình trạng hàng hóa bị ách tắc ở cửa khẩu giáp ranh giữa hai nước, các container hàng hóa không được lưu thông gây chậm trễ thời gian về hàng. Cụm từ tắc biên được nhắc đến nhiều năm gần đây do chính sách "Zero-COVID" của Trung Quốc.

Ngoài ra, hệ thống kết cấu hạ tầng, bao gồm hạ tầng thương mại, logistics cửa khẩu biên giới đường bộ giữa hai nước chưa được đầu tư nâng cấp theo kịp nhu cầu và quy mô thương mại song phương. Trong khi đó, kết nối đường sắt giữa Việt Nam và Trung Quốc tuyến Lào Cai - Hà Khẩu và Đồng Đăng - Bằng Tường chưa đồng bộ, không thể phát huy đầy đủ vai trò trong vận tải, thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu và giảm tải cho đường bộ.

Tài xế N.Q.D (35 tuổi) đến giờ vẫn chưa thể quên được khung cảnh diễn ra vào năm 2015, khi hàng ngàn chiếc xe chở dưa hấu của Việt Nam nằm ùn tắc chầu chực thông quan tại cửa khẩu Tân Thanh (Lạng Sơn), kéo dài hàng km. Khi mỗi ngày có 1.200 – 1.500 xe dưa đổ về đây mà năng lực thông quan chỉ khoảng 300 xe/ngày, thời gian bốc hàng, phân loại, bao gói… đưa qua Trung Quốc mất đến 7 tiếng đồng hồ thì hệ quả tất yếu của việc ùn tắc ấy là một lượng lớn dưa hỏng phải vứt bỏ hoặc vội vàng đưa về nội địa “giải cứu”. Vợ chồng anh H.T.Q làm nghề thương lái, năm đó cũng “cháy” 90% số vốn đổ vào cho các xe dưa hấu. Chỉ một số ít được thu hồi lại nhờ may mắn có cư dân hô hào ủng hộ.

Những năm sau đó, dù cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, doanh nghiệp lớn và các thương lái đã nỗ lực phối hợp với bà con nông dân bằng nhiều giải pháp nhưng tình trạng nói trên vẫn chưa thể khắc phục tại các cửa khẩu Đồng Đăng, Hữu Nghị, Tân Thanh… của Lạng Sơn – nơi cửa ngõ xuất khẩu chính sang thị trường Trung Quốc. Các cuộc giải cứu không chỉ diễn ra với dưa hấu, mà còn với thanh long, khoai lang, sầu riêng… - những nông sản mà Việt Nam có lợi thế cả về sản lượng và chất lượng.

Để giải quyết tình trạng tắc biên, việc xây dựng các trung tâm logistics được cho là giải pháp quan trọng và cấp bách hàng đầu. Trong thời kỳ đô thị hóa nhanh chóng và tăng trưởng kinh tế, việc quản lý hiệu quả chuỗi cung ứng và vận chuyển hàng hóa trở thành yếu tố quyết định sự thành công của các doanh nghiệp và toàn bộ hệ thống kinh tế.

Một trong những ưu điểm lớn của việc xây dựng các trung tâm logistics là tăng cường khả năng quản lý và kiểm soát hàng hóa. Các trung tâm này cung cấp không gian lưu trữ hiện đại và hệ thống quản lý thông minh để giảm thiểu thất thoát và tăng cường tính minh bạch trong quá trình vận chuyển. Điều này giúp giảm chi phí và tối ưu hóa quy trình làm việc, từ đó tăng cường hiệu suất và giảm giá trị gia tăng cho doanh nghiệp.

Hơn nữa, các trung tâm logistics có thể được xây dựng ở các vị trí chiến lược, giúp giảm áp lực giao thông trên các tuyến đường quan trọng và tăng cường an toàn giao thông. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp mà còn hỗ trợ cộng đồng địa phương và môi trường tự nhiên. Ngoài ra, việc xây dựng các trung tâm logistics còn giúp thúc đẩy sự hợp tác giữa các doanh nghiệp và tăng cường quy mô kinh tế. Các doanh nghiệp có thể chia sẻ cơ sở hạ tầng logistics chung, giảm chi phí đầu tư và tăng cường khả năng cạnh tranh. Đồng thời, sự tập trung này cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các dịch vụ logistics tích hợp và các mô hình kinh doanh mới.

Hết cảnh chờ đợi, rút ngắn thời gian thông quan

Trước bối cảnh này, mới đây, Viettel đã khánh thành công viên logistics tại Lạng Sơn. Dự án bắt đầu triển khai từ tháng 7/2024, được hoàn thành và đưa vào hoạt động với tốc độ kỷ lục. Đây là công viên logistics đầu tiên, có quy mô hạ tầng lớn nhất và hiện đại nhất Việt Nam.

Công viên logistics Viettel tại Lạng Sơn có diện tích 143,7ha, với tổng vốn đầu tư gần 3.300 tỷ đồng, có khả năng xử lý 1.500 xe thông quan mỗi ngày (gấp 2 lần so với hiện tại). Với cơ sở hạ tầng đồng bộ, đây là trung tâm logistics đầu tiên tại Việt Nam cung cấp chuỗi dịch vụ logistics xuất nhập khẩu toàn trình từ thông quan, kiểm dịch, kiểm hóa, sang tải, lưu kho đến vận tải xuyên biên giới. Hệ thống dữ liệu tại công viên cũng sẽ được chuẩn hoá và kết nối trực tiếp với dữ liệu hải quan Việt Nam và Trung Quốc, đảm bảo tối ưu hóa quy trình vận hành, giảm thời gian xử lý thông quan từ 4-5 ngày xuống dưới 24 giờ, giảm chi phí thông quan 30-40%.

Chia sẻ với Đầu tư Tài chính về dự án công viên logistics, ông Hoàng Trung Thành, Tổng giám đốc Viettel Post, cho biết đã chứng kiến những khó khăn của khách hàng khi xuất khẩu hàng hóa, đặc biệt là với mặt hàng nông sản. Những loại trái cây từ miền Nam muốn bán sang Trung Quốc phải thuê xe lạnh, vận chuyển tới cửa khẩu, thực hiện một loạt thủ tục kiểm dịch, kiểm hóa rồi mới có thể sang nước bạn.

Với những loại hàng hóa giá trị không cao, nhanh hỏng, nếu thời gian thông quan kéo dài, chi phí vận chuyển khoảng 70-100 triệu đồng một chuyến xe, người bán có thể rơi vào cảnh “bán hay không bán đều lỗ” nếu thời gian thông quan quá lâu, nông sản bị hư hỏng. “Chúng tôi cảm thấy nhức nhối mỗi khi nông sản bà con bị hư hỏng vì gặp phải vấn đề tắc biên. Với nông sản, hàng tươi sống, rút ngắn thời gian cũng là tạo ra một loại giá trị cho doanh nghiệp”, ông Thành nói.

Theo lãnh đạo Viettel Post, nếu xuất khẩu theo cách cũ, để thông quan một container thông thường cũng phải mất 3-4 ngày, thậm chí còn dài hơn. Khi trung tâm logistics của Viettel đi vào hoạt động, doanh nghiệp đặt mục tiêu giảm thời gian xuống chỉ còn 24 giờ. Để đạt được mục tiêu này, ngoài tối ưu quy trình, Viettel cũng cho biết đã áp dụng rất nhiều công nghệ. Trong kho bãi, Viettel sử dụng 6 loại robot nâng hạ, chia hàng, gắp hàng… giúp tăng tỷ lệ tự động hóa.

Ngoài ra, Viettel cũng ứng dụng hệ thống cửa thông minh, kết hợp camera và AI để tạo ra phiên bản mô phỏng số (digital twins) của mọi hoạt động trên môi trường ảo, đặc biệt là phương tiện ra, vào bến bãi. Theo đại diện Viettel Posts, đây là lần đầu giải pháp digital twins được ứng dụng ở một trung tâm logistics tại Việt Nam. Đồng thời, hệ thống dữ liệu được chuẩn hóa, trong tương lai gần sẽ kết nối trực tiếp với dữ liệu hải quan Việt Nam và Trung Quốc. Khi ra khỏi trung tâm, trên quãng đường khoảng 5km đến cửa khẩu, cứ 20m sẽ có một camera loại thường, 100m có một camera AI để giám sát quá trình xuất, nhập hàng.

Sau lễ khai trương công viên logistics tại Lạng Sơn, lãnh đạo các địa phương khác như Lào Cai, Quảng Ninh, Hưng Yên, Bình Dương… đều đánh giá cao dự án, coi đây là hình mẫu để các tỉnh học tập và mong muốn Viettel triển khai dự án tương tự tại địa phương.

Thành công với dự án công viên logistics Lạng Sơn, Viettel sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương để mở rộng hạ tầng logistics trên toàn quốc, bao gồm cửa khẩu thông minh tại Lào Cai, Quảng Ninh; trung tâm logistics tại Đồng Nai, Đà Nẵng; trung tâm giao dịch và phân phối nông sản tại Hưng Yên, TP. HCM và Trung tâm bảo quản nông sản tại Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long. Những dự án này không chỉ giúp cho hàng hóa lưu thông nhanh, tăng giá trị hàng hóa Việt Nam mà còn góp phần nâng tầm vị thế của Việt Nam trên bản đồ logistics khu vực và thế giới.