Đột phá nhờ cách làm khác biệt : Quảng Ninh về đích giảm nghèo sớm 3 năm

Trong nhiều năm qua, Quảng Ninh luôn được nhắc đến như một hình mẫu phát triển năng động của cả nước. Không chỉ đi đầu về tăng trưởng kinh tế, cải cách hành chính, thu hút đầu tư, địa phương này còn tạo dấu ấn đặc biệt trong công tác giảm nghèo bền vững một lĩnh vực vốn nhiều thách thức, đòi hỏi sự kiên trì, bài bản và tầm nhìn dài hạn. Việc hoàn thành mục tiêu giảm nghèo bền vững giai đoạn 202-2025 sớm hơn 3 năm đã khẳng định rõ nét tư duy phát triển bao trùm của Quảng Ninh, với phương châm xuyên suốt: “Không ai bị bỏ lại phía sau”.

Cú hích từ chính sách trúng và đúng

Với đặc thù có 12,31% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), phân bố chủ yếu ở các vùng miền núi, biên giới, hải đảo, Quảng Ninh từng là địa phương có tỷ lệ hộ nghèo trong vùng đồng bào DTTS khá cao so với mặt bằng chung cả nước. Điều kiện tự nhiên khó khăn, hạ tầng thiếu đồng bộ, trình độ sản xuất lạc hậu, tư duy tự cung tự cấp kéo dài… từng là những “nút thắt” lớn trong công tác giảm nghèo.

Nhận diện rõ những thách thức đó, Quảng Ninh không coi giảm nghèo chỉ là nhiệm vụ an sinh xã hội đơn thuần, mà xác định đây là một chiến lược phát triển lâu dài, gắn chặt với nâng cao chất lượng con người, thu hẹp khoảng cách vùng miền và bảo đảm công bằng xã hội. Ngay từ năm 2021, Tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TU về phát triển vùng đồng bào DTTS, miền núi, biên giới, hải đảo, gắn kết chặt chẽ với việc triển khai đồng bộ 3 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Một trong những điểm khác biệt nổi bật của Quảng Ninh là cách huy động và sử dụng nguồn lực. Trong giai đoạn 2021-2025, Tỉnh huy động trên 120.000 tỷ đồng cho các chương trình giảm nghèo, trong đó 84% là vốn xã hội hóa, chủ yếu từ tín dụng. Đây được xem là “đòn bẩy” quan trọng, tạo cú hích giúp người dân có điều kiện đầu tư sản xuất, chuyển đổi sinh kế, mạnh dạn làm kinh tế theo hướng hàng hóa.

Doanh số cho vay phục vụ nông nghiệp, nông thôn đạt 97.400 tỷ đồng, hỗ trợ hàng nghìn hộ dân tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, công nghệ mới và mô hình sản xuất hiệu quả. Đáng chú ý, Quảng Ninh không “cào bằng” chính sách mà thiết kế các cơ chế riêng, sát với điều kiện từng vùng, từng nhóm đối tượng. Mức hỗ trợ cho hộ nghèo, cận nghèo được nâng lên gấp 1,3 -1,5 lần so với quy định Trung ương, ưu tiên đặc biệt cho hộ DTTS, vùng sâu, vùng xa.

Song song với hỗ trợ vốn, Tỉnh triển khai mạnh mẽ chuyển giao khoa học kỹ thuật, đào tạo nghề ngắn hạn, gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, các ngành dịch vụ, du lịch và công nghiệp phụ trợ. Người dân không chỉ được “trao cần câu” mà còn được hướng dẫn cách sử dụng hiệu quả, từ đó thay đổi tư duy sản xuất, chủ động vươn lên thoát nghèo.

Cùng với phát triển sinh kế, Quảng Ninh đặc biệt quan tâm đến những yếu tố nền tảng để ngăn ngừa tái nghèo. Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát được triển khai quyết liệt và hoàn thành vào tháng 9/2023. Đối với các hộ dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai, như bão Yagi, chính sách hỗ trợ nhà ở được thực hiện nhanh chóng, giúp người dân sớm ổn định cuộc sống trước khi tính đến sinh kế lâu dài.

Tiếp cận nghèo đa chiều, Quảng Ninh đồng thời đầu tư mạnh cho y tế, giáo dục, hạ tầng, thông tin những “trụ cột” giúp người dân không chỉ thoát nghèo mà còn có khả năng tự đứng vững bằng nội lực. Hơn 300 công trình giao thông nông thôn, cấp nước sinh hoạt, trường học, trạm y tế, thủy lợi nhỏ đã được xây mới, cải tạo, nâng cấp, tạo diện mạo mới cho các vùng khó khăn.

Những chính sách ấy đã đi vào cuộc sống một cách cụ thể, sinh động. Tại Bình Liêu, bà Lý Thị Hoa chia sẻ: “Trước kia gia đình tôi chỉ trồng ngô, đủ ăn đã khó. Từ khi được vay vốn ưu đãi và học nghề làm miến dong, nhà có thêm việc làm quanh năm, thu nhập tăng gấp đôi”. Còn tại Kỳ Thượng, anh Triệu Anh Tuấn cho biết, nhờ được hỗ trợ vốn và cán bộ trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật, gia đình anh đã phát triển mô hình nuôi bò sinh sản kết hợp trồng cây dược liệu, cuộc sống ổn định hơn hẳn.

Nhân lên mô hình giảm nghèo bền vững

Từ những chính sách trúng và đúng, các mô hình giảm nghèo bền vững đang được nhân rộng trên khắp Quảng Ninh, với những sắc thái riêng phù hợp từng vùng miền. Ở các xã miền núi như Bình Liêu, Đường Hoa nơi từng được xem là “vùng lõi nghèo” của Tỉnh sức sống mới đang lan tỏa từng ngày. Người dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, phát triển cây dược liệu, trồng quế, hồi, đồng thời mở rộng du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa DTTS.

Những mô hình kinh tế xanh không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn góp phần gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Bình Liêu, nơi từng có tỷ lệ hộ nghèo trên 30%, nay đã trở thành “điểm đến xanh” của du lịch Quảng Ninh, nơi người dân tự tin làm chủ cuộc sống bằng chính sức lao động của mình.

Ở vùng biển và hải đảo như Vân Đồn, Cô Tô, Hải Hà, hành trình giảm nghèo mang một gam màu khác, gắn với biển khơi. Ngư dân được hỗ trợ đóng tàu cá vỏ thép, phát triển nuôi biển công nghệ cao, đầu tư du lịch sinh thái, dịch vụ hậu cần nghề cá… tạo sinh kế bền vững, nâng cao giá trị kinh tế biển.

Riêng xã Đường Hoa địa bàn có 17.200 người, trong đó đồng bào DTTS chiếm 40,8% – là minh chứng rõ nét cho sự chuyển biến từ “thụ động” sang “chủ động”. Trong hơn 10 năm xây dựng nông thôn mới, người dân đã tự nguyện hiến đất, góp công, góp của cùng Nhà nước bê tông hóa 100% tuyến đường giao thông thôn bản. Năm 2024, nhân dân tiếp tục đóng góp hơn 135 triệu đồng xây dựng hệ thống đèn điện “Thắp sáng đường quê”, bảo đảm an ninh, an toàn giao thông và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Nhờ đổi mới tư duy và cách làm, Quảng Ninh đã tạo nên kỳ tích giảm nghèo. Từ tỷ lệ hộ nghèo 0,41% (1.526 hộ) đầu năm 2021, đến cuối năm 2023, toàn Tỉnh không còn hộ nghèo theo chuẩn Trung ương, không còn xã nghèo, xã đặc biệt khó khăn. Thu nhập vùng đồng bào DTTS đạt 83,79 triệu đồng/người/năm, tăng hơn 40 triệu đồng so với năm 2020, cao hơn khoảng 1,4 lần bình quân cả nước. Năm 2022, Quảng Ninh được Chính phủ ghi nhận là địa phương đầu tiên cả nước hoàn thành mục tiêu giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025, sớm hơn 3 năm.

Thành công đó bắt nguồn từ quyết tâm chính trị mạnh mẽ và cách làm khác biệt của chính quyền các cấp. Thay vì chạy theo chỉ tiêu ngắn hạn, Quảng Ninh kiên định quan điểm: giảm nghèo phải gắn với phát triển con người, nâng cao năng lực tự thân và xây dựng xã hội bao trùm.

Bước vào giai đoạn 2025-2030, Quảng Ninh tiếp tục đặt mục tiêu thu hẹp khoảng cách vùng miền, gắn giảm nghèo với đô thị hóa, xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, phát triển kinh tế đi đôi với nâng tầm văn hóa và con người. Trọng tâm là giảm nghèo đa chiều, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống nhân dân thông qua hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm, đào tạo nghề, chuyển giao khoa học kỹ thuật và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Từ một địa phương từng đối mặt với nhiều khó khăn trong công tác giảm nghèo, Quảng Ninh hôm nay đã trở thành “kiểu mẫu” về giảm nghèo bền vững, để lại nhiều bài học quý giá về tư duy phát triển, cách làm sáng tạo và sự đồng hành bền bỉ cùng người dân trên hành trình vươn lên.