Lương 100 triệu không còn 'thu nhập cao', chịu thuế TNCN tới 35% là không hợp lý

Mới đây, Chính phủ trình Quốc hội dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), bậc thuế suất thu nhập cá nhân dự kiến cao nhất vẫn là 35% cho mức thu nhập 100 triệu đồng/tháng thay vì mức cũ như hiện nay là 80 triệu đồng.

Cùng với đó, tại Dự thảo lần này, cơ quan soạn thảo đã đề xuất thu ngọn biểu thuế từ 7 bậc xuống còn 5 bậc.

Về vấn đề này Tạp chí Đầu tư Tài chính có cuộc trò chuyện với bà Lê Yến - CEO Công ty Tư vấn thuế Hà Nội (Hanoitax).

- Bà đánh giá như thế nào về những sửa đổi này?

Bà Lê Yến: Về bậc thuế thu nhập cá nhân dự kiến cao nhất vẫn là 35%, như vậy người có thu nhập 100 triệu sẽ chịu mức thuế 35 triệu. Mức thu nhập 100 triệu đồng/tháng hiện nay không còn phản ánh đúng khái niệm “thu nhập cao” như thời điểm xây dựng biểu thuế năm 2013. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) giai đoạn 2013 – 2025 đã tăng khoảng 75–80%, nghĩa là 80 triệu đồng năm 2013 tương đương khoảng 145 triệu đồng hiện nay về sức mua thực tế. Do đó, 100 triệu đồng hiện nay chỉ còn giá trị thực bằng khoảng 55 – 60 triệu đồng năm 2013.

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt và mặt bằng lương đều đã thay đổi đáng kể, việc duy trì ngưỡng 100 triệu đồng/tháng để áp thuế suất 35% là không còn hợp lý về mặt kinh tế học và công bằng xã hội, đồng thời có thể làm giảm động lực phấn đấu của người lao động có thu nhập trung cao.

Việc áp thuế suất 35% cho mức thu nhập trên 100 triệu đồng/tháng cần được cân nhắc kỹ để đảm bảo hài hòa giữa mục tiêu thu ngân sách và khuyến khích phát triển. Mức thuế cao có thể khiến người lao động cảm thấy ít động lực hơn trong việc gia tăng năng suất hoặc mở rộng thu nhập, nhất là với nhóm quản lý, chuyên gia có thu nhập trung – cao.

Ngoài ra, trong thực tế, nếu chênh lệch giữa các bậc thuế quá lớn, người nộp thuế có xu hướng lựa chọn hình thức thu nhập khác như cổ phiếu, phúc lợi hoặc hỗ trợ nội bộ nhằm tối ưu hóa nghĩa vụ thuế. Điều này có thể làm giảm tính minh bạch và hiệu quả của chính sách thuế trong dài hạn.

- Khoảng cách giữa các bậc thuế cũng đang là vấn đề tạo nên nhiều tranh cãi. Bà đánh giá như thế nào về vấn đề này?

Bà Lê Yến: Việc rút gọn từ 7 bậc xuống 5 bậc là xu hướng phù hợp với thông lệ quốc tế và mục tiêu đơn giản hóa chính sách thuế. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở khoảng cách giữa các bậc thuế. Nếu các bậc thuế được thiết kế quá hẹp, người nộp thuế rất dễ bị “nhảy bậc” – tức là chỉ cần tăng thu nhập nhẹ cũng phải chịu mức thuế suất cao hơn nhiều. Điều này làm giảm tính công bằng và không khuyến khích người lao động phấn đấu.

Tại nhiều nước, mặc dù số bậc ít nhưng khoảng cách giữa các bậc khá rộng, và mức thuế suất cao nhất chỉ áp dụng cho nhóm thu nhập thực sự cao. Việt Nam nên học hỏi điểm này.

- Mức giảm trừ gia cảnh đề xuất 15,5 triệu đồng/tháng cho người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng cho người phụ thuộc được đánh giá là chưa theo kịp chi phí sinh hoạt thực tế. Bà nhìn nhận ra sao về tính hợp lý của mức giảm trừ này?

Bà Lê Yến: Tôi cho rằng mức giảm trừ này chưa phản ánh đúng mặt bằng chi phí sống thực tế. Nếu so sánh với chi phí sinh hoạt trung bình của một hộ gia đình tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TP. Hồ Chí Minh, con số này chỉ tương đương mức chi tiêu tối thiểu. thậm chí không đủ.

Ví dụ: Nuôi 1 con nhỏ (tiền gửi con 1 tháng cũng mất khoảng 5-7 triệu, chưa kể tiền bỉm sữa, giúp việc nếu mẹ đi làm và phải thuê người chăm sóc). Người nộp thuế hầu như không còn dư địa để tích lũy hay đầu tư cho giáo dục, bảo hiểm, y tế…

Chính sách thuế thu nhập cá nhân nên phản ánh đúng khả năng chi trả thực tế, tránh việc phải sửa luật khi mức tiêu dùng thay đổi.

- Trong thực tế, mức thuế cao có làm suy giảm động lực làm việc, tìm cách chuyển thu nhập sang hình thức khó kiểm soát, hoặc dịch chuyển sang các quốc gia có chính sách thuế ưu đãi hơn không?

Bà Lê Yến: Trong bối cảnh toàn cầu hóa, người lao động có trình độ cao ngày càng có nhiều cơ hội làm việc và đầu tư ở nhiều quốc gia khác nhau. Vì vậy, khi xây dựng chính sách thuế, chúng ta nên cân nhắc yếu tố cạnh tranh về môi trường làm việc và thu nhập sau thuế để giữ chân nguồn nhân lực chất lượng.

Mức thuế hợp lý, ổn định và minh bạch không chỉ giúp người nộp thuế yên tâm gắn bó và cống hiến trong nước, mà còn góp phần tăng sức hấp dẫn của nền kinh tế Việt Nam đối với chuyên gia và nhà đầu tư quốc tế.

- Theo luật sư, việc cố tăng thu ngân sách từ thuế TNCN có thể đi ngược mục tiêu nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài như thế nào?

Bà Lê Yến: Việc tăng thu ngân sách từ thuế thu nhập cá nhân là cần thiết, tuy nhiên điều quan trọng là phải đảm bảo sự hài hòa giữa mục tiêu thu ngắn hạn và phát triển bền vững lâu dài. Nếu mức thuế quá cao hoặc chưa phù hợp với thực tế thu nhập, người dân sẽ phải điều chỉnh lại chi tiêu, đầu tư và tiết kiệm của mình, từ đó tác động gián tiếp đến sức mua và tăng trưởng kinh tế.

Ngược lại, một chính sách thuế hợp lý, linh hoạt và khuyến khích làm việc sẽ giúp người nộp thuế có thêm động lực phát triển thu nhập hợp pháp, qua đó tự nhiên mở rộng cơ sở thu và nuôi dưỡng nguồn thu bền vững cho ngân sách Nhà nước.

- Vậy đâu là tiêu chí cần được đặt lên hàng đầu khi thiết kế biểu thuế TNCN để đảm bảo công bằng và nuôi dưỡng động lực cống hiến?

Bà Lê Yến: Tôi cho rằng có ba tiêu chí cốt lõi: Công bằng theo năng lực đóng góp – người có thu nhập cao hơn phải đóng thuế cao hơn, nhưng tỷ lệ phải hợp lý. Khuyến khích phát triển và tích lũy – không nên “ tạo áp lực” những người cố gắng làm việc và đầu tư cho tương lai. Linh hoạt theo biến động kinh tế – xã hội, đảm bảo chính sách luôn cập nhật để phù hợp với tình hình xã hội.

- Bà có kiến nghị cụ thể nào về: Ngưỡng thu nhập chịu thuế suất cao nhất?; Khoảng cách giữa các bậc thuế?; Việc bổ sung khấu trừ theo chi phí thực tế (chi phí nhà ở, y tế, giáo dục…) thay vì khấu trừ cố định?

Bà Lê Yến: Tôi hiểu rằng việc xây dựng biểu thuế và các mức giảm trừ luôn phải cân nhắc nhiều yếu tố, trong đó có mục tiêu đảm bảo nguồn thu ổn định cho ngân sách và đáp ứng yêu cầu công bằng xã hội. Tuy nhiên, khi nền kinh tế ngày càng phát triển và mức sống của người dân thay đổi, chính sách thuế cũng cần tiến gần hơn tới thực tế thu nhập và chi tiêu hiện nay.

Trong thời gian tới, tôi cho rằng có thể xem xét một số định hướng sau: Thứ nhất, nâng ngưỡng thu nhập chịu thuế suất cao nhất lên khoảng 150 – 200 triệu đồng/tháng thay vì 100 triệu như hiện nay, để phản ánh đúng mặt bằng thu nhập và giá trị đồng tiền sau hơn một thập kỷ.

Thứ hai, thiết kế khoảng cách giữa các bậc thuế hợp lý hơn, nhằm tránh tình trạng “vọt bậc” khi thu nhập chỉ tăng nhẹ nhưng người lao động phải chịu mức thuế cao hơn đáng kể.

Cuối cùng, về lâu dài, nên hướng tới cơ chế khấu trừ linh hoạt hơn, có thể cho phép người nộp thuế được trừ các chi phí thực tế như tiền thuê nhà, học phí, y tế, hay bảo hiểm tự nguyện. Đây là xu hướng đã được áp dụng tại nhiều quốc gia và giúp chính sách thuế trở nên công bằng, nhân văn và phù hợp hơn với từng hoàn cảnh.

Tôi tin rằng những cải tiến này, nếu được cân nhắc và thực hiện từng bước, sẽ giúp chính sách thuế TNCN vừa đảm bảo nguồn thu, vừa khuyến khích người dân tiếp tục lao động, sáng tạo và đóng góp cho nền kinh tế.

Và tôi muốn nhấn mạnh rằng: “Chính sách thuế thu nhập cá nhân không chỉ là công cụ thu ngân sách, mà còn là thông điệp về sự công bằng và khuyến khích phát triển con người.”

Một chính sách thuế hợp lý, công bằng và linh hoạt sẽ giúp nuôi dưỡng nguồn thu bền vững, tạo động lực cho xã hội phát triển toàn diện.

Trân trọng cảm ơn bà!