Ngày hội mua sắm lớn nhất hành tinh mất dần sức hút

Ngày hội mua sắm lớn nhất hành tinh

Ý tưởng về ngày Độc thân (11/11) xuất phát từ Đại học Nam Kinh (Trung Quốc) vào năm 1993, như một cách để những người chưa lập gia đình tự tôn vinh bản thân.

Vào dịp này, giới trẻ thường tự thưởng cho mình những món quà và tổ chức gặp gỡ, tiệc tùng cùng bạn bè. Từ một phong trào nhỏ trong phạm vi sinh viên, Ngày Độc thân dần lan rộng khắp Trung Quốc.

Năm 2009, tỷ phú Jack Ma – nhà sáng lập tập đoàn thương mại điện tử Alibaba – đã tận dụng ngày Độc thân để khởi động một chương trình khuyến mãi đặc biệt dành cho những người “lẻ bóng”, khuyến khích họ thoải mái mua sắm cho bản thân.

Với thông điệp “Dù không có người yêu, ít nhất chúng ta vẫn có thể mua sắm thỏa thích”, Alibaba đã khéo léo đánh trúng tâm lý người tiêu dùng và tạo nên làn sóng mua sắm sôi động, thu hút hàng triệu người tham gia.

Năm 2020, Alibaba ghi nhận lượng hàng hóa giao dịch lớn kỷ lục, đạt hơn 74 tỷ USD trong dịp kích cầu ngày Độc thân, gấp đôi so với năm trước đó. Tập đoàn cho biết mỗi giây có tới 583.000 đơn hàng được giao dịch, trong đó các sản phẩm bán chạy nhất là mỹ phẩm và đồ gia dụng.

Nếu trước đây, ngày Độc thân chỉ diễn ra trong 1 ngày, vào đúng ngày 11/11, thì hiện nay các nền tảng mua sắm đã khởi động lễ hội từ vài tuần trước để tăng doanh số bán hàng. Người tiêu dùng có thể dễ dàng mua được hàng loạt sản phẩm giảm giá mạnh, từ quần áo, thiết bị điện tử cho đến các mặt hàng thiết yếu hằng ngày. Trong đó, các mặt hàng bán chạy nhất những năm gần đây tại Trung Quốc là thực phẩm bổ sung, quần áo, thiết bị thể thao và các sản phẩm chăm sóc thú cưng.

Chỉ trong vòng 24 giờ, các sàn thương mại điện tử tại Trung Quốc có thể ghi nhận doanh thu lên tới hàng chục tỷ USD, kéo theo sự bùng nổ của các lĩnh vực như logistic, thanh toán số và quảng cáo trực tuyến.

Theo dữ liệu từ công ty tư vấn Bain, tổng giá trị hàng hóa được bán ra trong mùa mua sắm 11/11 năm 2022 đạt 1.150 tỷ nhân dân tệ (gần 162 tỷ USD) - cao gấp hơn 4 lần tổng chi tiêu của người tiêu dùng Mỹ trong tuần lễ Black Friday.

Ngày Độc thân hiện trở thành biểu tượng của nền kinh tế tiêu dùng kỹ thuật số của Trung Quốc. Nó không chỉ phản ánh sức mạnh tiêu dùng, mà còn cho thấy mức độ phát triển và cạnh tranh khốc liệt của các nền tảng thương mại điện tử.

Thống kê cho thấy, từ năm 2014 đến năm 2021, doanh thu bán hàng ngày lễ 11/11 đạt tốc độ tăng trưởng trung bình khoảng 34% hàng năm, so với mức 17% của tuần lễ Black Friday.

Chiến dịch kích cầu mua sắm Ngày độc thân dần dần lan rộng ra các nền tảng khác như JingDong và Pinduoduo tại Trung Quốc cũng như ở nước ngoài. Theo các báo cáo gần đây, doanh thu của sự kiện ngày Độc thân đã vượt trội hơn hẳn so với tổng doanh thu của Black Friday và Cyber Monday tại Mỹ, trở thành sự kiện mua sắm trực tuyến lớn nhất toàn cầu xét theo khối lượng giao dịch (GMV).

Mất dần sức hút

Một vài năm trở lại đây, các “mùa độc thân” đang trở nên kém nhiệt hơn trước kia. Một trong những nguyên nhân là do người tiêu dùng đã quá quen thuộc với các chương trình giảm giá trên các sàn thương mại điện tử Trung Quốc. Các đợt khuyến mãi không còn khan hiếm nên người dùng cũng bớt trông mong ngày 11/11.

Không những vậy, nhiều người cho rằng lợi ích thực tế nhận được qua các đợt khuyến mãi là không nhiều. Sau nhiều năm, người tiêu dùng đã quá quen với chiêu trò đẩy giá cao rồi mới giảm của các cửa hàng. Theo NetEase, một khách hàng ở Thâm Quyến (Trung Quốc) phát hiện chai dầu gội cô mua trong đợt khuyến mãi 11/11 có giá 162 nhân dân tệ, cao hơn cả giá được bán bình thường là 128 nhân dân tệ.

Không chỉ vậy, nhiều nền tảng còn áp dụng các hình thức khuyến mãi chồng chéo và phức tạp như thưởng mua sắm, hoàn tiền, tích điểm hay voucher. Việc phải kết hợp cùng lúc nhiều ưu đãi khiến người mua cảm thấy rối rắm và mệt mỏi khi tính toán số tiền thực tế phải trả. Nhiều người than thở: “Tôi đến mua hàng chứ có phải làm toán đâu!”. Theo các chuyên gia, người tiêu dùng ngày nay không còn “khát” khuyến mãi như trước, chỉ cảm thấy rườm rà, tốn thời gian là họ sẵn sàng bỏ qua.

Một yếu tố khác khiến lễ hội mua sắm ngày Độc thân mất dần sức hút là do tình hình kinh tế đi xuống. Trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc trì trệ bởi khủng hoảng bất động sản và áp lực giảm phát, người tiêu dùng không còn mạnh tay chi tiêu trong dịp mua sắm này nữa.

“Mọi người không còn hứng thú chi tiêu và đang cắt giảm những mặt hàng không cần thiết”, ông Shaun Rein, nhà sáng lập và giám đốc điều hành của Tập đoàn Nghiên cứu Thị trường Trung Quốc tại Thượng Hải, cho biết.

Ông Zhang Jiewei, 34 tuổi, một thợ cắt tóc tại tỉnh Tây An chia sẻ: “Tôi từng mua rất nhiều cách đây 2,3 năm. Tôi thậm chí từng mua một chiếc điện thoại trong ngày Độc thân. Tuy nhiên sau đại dịch, tôi đã ngừng mua sắm vì thu nhập giảm. Năm nay tôi sẽ không mua gì cả”. Theo các chuyên gia, tâm lý lạnh nhạt của người tiêu dùng phần nào cho thấy các biện pháp kích thích nền kinh tế của chính phủ Trung Quốc vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

Ở phía người bán, họ cho biết việc tham gia lễ hội mua sắm 11/11 không còn mang lại nhiều lợi nhuận khi phí quảng cáo cao và doanh số không đạt kỳ vọng. Ông Zhao Gao, chủ một xưởng may ở tỉnh Chiết Giang, chia sẻ rằng sau khi trừ chi phí quảng cáo phải trả cho các nền tảng thương mại điện tử, doanh thu bán hàng của ông chỉ đủ để hòa vốn. Thậm chí, sau ngày 11/11, nhiều cửa hàng than vãn tỷ lệ trả hàng lên đến 90%.

Xiao Feng, chủ một shop quần áo online cho biết: “Tôi gửi đi 20.000 gói hàng và hơn 10.000 gói đã bị trả lại. Trong số đó thậm chí có những gói bị gửi trả nhầm. Thật kinh khủng, ai còn dám bán quần áo nữa chứ?”. Ở chiều ngược lại, nhiều khách hàng chỉ trích các shop bán đồ kém chất lượng, khác hẳn so với quảng cáo, do vậy họ phải trả hàng.

Trước đây, các nền tảng như JingDong và Alibaba thường công bố tổng giá trị giao dịch đạt được trong suốt sự kiện ngày Độc thân, nhưng nay họ đã ngừng tiết lộ những con số này. Theo thống kê, doanh thu bán hàng tổng cộng trên các nền tảng thương mại điện tử lớn năm ngoái chỉ tăng 2% lên 1.140 tỷ nhân dân tệ (156,4 tỷ USD), thấp hơn nhiều so với mức tăng trưởng 2 con số trước đại dịch Covid-19.

Đi cùng sự bùng nổ của thương mại điện tử, các vấn đề về hàng giả, hàng kém chất lượng, quảng cáo sai sự thật và trốn thuế cũng nổi lên. Năm ngoái, chính phủ Trung Quốc đã ban hành quy định siết chặt hoạt động livestream bán hàng.

Trước áp lực quản lý chặt chẽ và sức mua trong nước suy giảm, các sàn thương mại điện tử Trung Quốc đang có xu hướng mở rộng ra thế giới, nhất là các nước Đông Nam Á để tìm kiếm sự tăng trưởng mới. Temu, Taobao, Alibaba đã đưa ra các phương thức tiếp thị địa phương hóa và miễn phí vận chuyển toàn cầu. Trong khi đó, năm ngoái, sàn AliExpress lần đầu tiên ra mắt lễ hội mua sắm Ngày độc thân tại Mỹ với các chương trình khuyến mãi hấp dẫn.