'Siêu cường' 500 tỷ USD: Hiện tượng chưa từng có trong lịch sử Silicon Valley

Từ trước đến nay, gần như mọi startup công nghệ thành công đều phải sống chung với nỗi lo bị các ông lớn thâu tóm hoặc nghiền nát bất kỳ lúc nào. Đó là một phần tất yếu của đời sống doanh nhân tại Thung lũng Silicon.

Thế nhưng, công ty đang ở trung tâm của làn sóng trí tuệ nhân tạo hiện nay lại là một “sinh vật” hoàn toàn khác biệt.

Không giống những gã khổng lồ công nghệ trong quá khứ, OpenAI là một công ty tư nhân, tài chính được giữ kín và khả năng chi tiêu mạnh tay bằng tiền của người khác thì không ai sánh bằng.

Từ startup bình thường đến “siêu cường” 500 tỷ USD

Chỉ trong thời gian ngắn, OpenAI đã chứng minh sức mạnh của mình thông qua hàng loạt thương vụ khổng lồ và các sản phẩm mang tính đột phá, đầu tư từ hạ tầng trung tâm dữ liệu đến ứng dụng người dùng, công cụ lập trình, và thậm chí cả phần cứng. ChatGPT, sản phẩm biểu tượng của hãng, hiện đã đạt 800 triệu người dùng mỗi tuần, con số mà hiếm công ty nào trong lịch sử công nghệ có thể chạm tới.

“Nếu bạn là một doanh nhân, bạn phải tự hỏi: ‘Khoảng trống thị trường còn ở đâu?’” – Nina Achadjian, đối tác của quỹ Index Ventures chuyên đầu tư vào lĩnh vực AI, nhận định.

Bản thân Achadjian dù vậy vẫn không thể đứng ngoài cuộc chơi.

Hôm thứ Tư vừa qua, cô và Index Ventures công bố khoản đầu tư 25 triệu USD vào startup Quilter, công ty sử dụng AI để phát triển phần mềm thiết kế bảng mạch in (PCB), do cựu kỹ sư của SpaceX – Sergiy Nesterenko – sáng lập năm 2019.

Achadjian mô tả Quilter là “rất đặc thù” và “không xây dựng trên bất kỳ mô hình AI lớn nào”. Theo cô, khó có khả năng OpenAI sẽ chen chân vào lĩnh vực này – nơi các tên tuổi kỳ cựu như Cadence Design và Synopsys đã làm chủ công nghệ thiết kế vi mạch suốt hàng thập kỷ.

Tuy nhiên, Achadjian cũng thừa nhận: “Không có gì là chắc chắn cả. So với những chu kỳ công nghệ trước đây, thị trường giờ mờ mịt và khó đoán định hơn rất nhiều”.

Chưa đầy ba năm trước, OpenAI vẫn chỉ là một startup AI do Sam Altman – cựu Chủ tịch Y Combinator – lãnh đạo. Giờ đây, công ty đã trở thành đế chế trị giá 500 tỷ USD, dẫn đầu kế hoạch xây dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu quy mô toàn cầu được Nhà Trắng hậu thuẫn và hợp tác chặt chẽ với Nvidia, công ty giá trị nhất thế giới.

Những tháng gần đây, tốc độ phát triển của OpenAI còn khiến giới đầu tư choáng váng.

Altman liên tục xuất hiện khắp nơi, ký kết các thỏa thuận hạ tầng khổng lồ với Nvidia, Broadcom, Oracle và AMD. Tuần trước, công ty ra mắt ứng dụng video Sora AI, đạt 1 triệu lượt tải chỉ trong chưa đầy 5 ngày. Còn tuần này, Altman chủ trì sự kiện DevDay tại San Francisco, thu hút khoảng 1.500 nhà phát triển.

Tại DevDay, ông công bố việc phát hành rộng rãi Codex – công cụ lập trình viên AI – và cho biết Sora 2 đã được tích hợp vào giao diện lập trình (API) để giới lập trình có thể thử nghiệm.

Đặc biệt, Altman còn cùng xuất hiện trên sân khấu với Jony Ive – nhà thiết kế iPhone huyền thoại – người vừa gia nhập OpenAI trong thương vụ trị giá 6,4 tỷ USD với sứ mệnh tạo ra phần cứng AI.

Ive không tiết lộ cụ thể sản phẩm đang phát triển, chỉ chia sẻ rằng ông muốn tạo ra những công cụ “mang lại hạnh phúc, bình yên, giúp con người bớt lo âu và kết nối hơn”.

Giờ đây, không ai có thể phủ nhận rằng OpenAI đã trở thành công ty định hình kỷ nguyên AI tạo sinh, giống như Amazon từng làm với thương mại điện tử, Google với tìm kiếm, Facebook với mạng xã hội, và Apple với kỷ nguyên di động.

Trong những chu kỳ bùng nổ đó, vô số startup đã ra đời – nhưng phần lớn đều thất bại vì không tìm được lối đi riêng hoặc bị các “ông lớn” bóp nghẹt.

Các nhà phát triển ứng dụng di động từng bị giới hạn trong các kho ứng dụng đông đúc của Apple và Google. Doanh nghiệp muốn tiếp cận người dùng trên mạng buộc phải thông qua Facebook hoặc Google. Trong khi đó, Amazon Web Services trở thành nền tảng không thể thiếu để khởi nghiệp, khiến các công ty phải phụ thuộc vào hạ tầng của họ.

Và ở mỗi giai đoạn, các ông lớn đều tung ra sản phẩm cạnh tranh trực tiếp với chính khách hàng của mình, khiến nhiều startup sụp đổ.

“Cơn sốt vàng” AI và tốc độ kinh hoàng

Ethan Kurzweil, Giám đốc điều hành quỹ đầu tư mạo hiểm Chemistry, nhận định: “Điểm khác biệt lớn nhất hiện nay chính là tốc độ.”

Các startup AI có thể thành hình và đạt định giá hàng tỷ USD chỉ trong vài tháng, trong khi OpenAI còn di chuyển nhanh hơn thế – tung ra liên tục những sản phẩm cạnh tranh trực tiếp với các công cụ lập trình AI, bộ kit tác nhân và hàng loạt ứng dụng chạy trên ChatGPT.

“Đây là giai đoạn tăng tốc và phá vỡ nhanh nhất mà tôi từng chứng kiến trong 17 năm đầu tư”, Kurzweil nói.

Ông cho rằng OpenAI đang làm nhiều điều “đáng sợ về lý thuyết” cho các doanh nghiệp, nhưng “tâm lý cơn sốt vàng” đang khiến nhiều công ty vẫn lao vào vì lợi nhuận tiềm năng quá lớn.

Theo các nhà đầu tư, hướng đi khôn ngoan cho startup AI hiện nay là tập trung vào các ngành có quy định nghiêm ngặt hoặc đặc thù, nơi các khách hàng ít có xu hướng chọn AI tổng quát.

Trong lĩnh vực y tế, các công ty như Heidi Health và DUOS vừa gọi vốn thành công, trong khi EvenUp và Spellbook huy động hàng chục triệu USD để ứng dụng AI cho ngành luật.

“Có nhiều lĩnh vực, như tài chính và y tế, nơi khách hàng muốn một giải pháp AI ‘nói cùng ngôn ngữ’ với họ”, Kurzweil nói.

Tại một sự kiện do Chemistry tổ chức gần đây, Brad Lightcap, Giám đốc điều hành OpenAI, thừa nhận rằng “AI không còn rào cản kỹ thuật rõ ràng nữa.”

Điều này đúng ngay cả ở cấp độ mô hình nền tảng, nơi OpenAI phải đối đầu với Anthropic, Google, Meta và nhiều đối thủ khác.

Theo Kurzweil, lợi thế lớn nhất của OpenAI giờ đây không phải công nghệ, mà là đà tăng trưởng và hệ sinh thái – điều giúp hãng dễ dàng thu hút hàng trăm tỷ USD từ các “ông trùm” công nghệ, đồng thời không ngừng mở rộng tính năng cho hàng trăm triệu người dùng.

Một điều khiến OpenAI gần như “vô đối” là khả năng đốt tiền mà không phải lo ngại phản ứng của thị trường chứng khoán, bởi công ty chưa niêm yết.

“Chẳng có sự kiểm điểm nào cả”, Achadjian nói, ám chỉ OpenAI và đối thủ Anthropic – công ty vừa huy động 13 tỷ USD với định giá 183 tỷ USD hồi tháng trước. “Điều đó càng tiếp thêm sự hưng phấn cho việc gọi vốn, chi tiêu và tích hợp dọc toàn chuỗi giá trị.”

Theo báo cáo của Hiệp hội Đầu tư Mạo hiểm Quốc gia (NVCA) và PitchBook, trong nửa đầu năm nay, các khoản đầu tư giai đoạn tăng trưởng đạt 83,9 tỷ USD, phần lớn đến từ 5 thương vụ AI trên 1 tỷ USD. Nếu duy trì tốc độ này, con số cả năm sẽ vượt xa kỷ lục năm 2021 (96,1 tỷ USD).

“AI tiếp tục thống trị phân khúc đầu tư giá trị cao nhất”, báo cáo kết luận.

“Miếng bánh” AI còn rất lớn

Một ví dụ tiêu biểu là Exa Labs, công ty mô tả sản phẩm của mình là “công cụ tìm kiếm dành cho AI.” Tháng 9 vừa qua, Exa huy động được 85 triệu USD trong vòng Series B, với sự tham gia của Nvidia, đạt định giá 700 triệu USD.

Thành lập năm 2021, Exa tung ra công cụ tìm kiếm đầu tiên chỉ hai tuần trước khi ChatGPT ra mắt.

“Sẽ rất khó để tìm một công ty mà không cạnh tranh với OpenAI”, đồng sáng lập Exa – Jeff Wang – chia sẻ. “Chúng tôi cũng ở trong cùng một con thuyền như tất cả mọi người.”

Tuy nhiên, Wang khẳng định OpenAI thực chất là một tài sản quý giá cho hệ sinh thái, vì họ xây dựng những công cụ giúp các sản phẩm khác tốt hơn.

Dù ChatGPT đang “cắn” vào thị phần tìm kiếm của Google, Wang cho rằng thế giới mới sẽ không còn bị thống trị bởi một công cụ tìm kiếm duy nhất.

“Người dùng và các nhà phát triển AI đang trả tiền để sử dụng dịch vụ của Exa”, ông nói. “Và trong những công ty có nhu cầu khổng lồ, họ cần những giải pháp cực kỳ chuyên biệt.”

“Miếng bánh thị trường này quá lớn, và OpenAI chỉ là một phần của nó”, Wang kết luận.

OpenAI không chỉ là trung tâm của cuộc cách mạng AI – họ đang tái định nghĩa toàn bộ hệ sinh thái công nghệ toàn cầu. Trong khi các đối thủ và startup đang cố tìm “khoảng trắng” để tồn tại, Sam Altman và đội ngũ của ông tiếp tục mở rộng lãnh địa với tốc độ chưa từng thấy.

Nếu Amazon từng thống trị thương mại điện tử, Google thống trị tìm kiếm, thì OpenAI đang hướng đến thống trị trí tuệ nhân tạo – lĩnh vực được xem là “hơi thở” của tương lai.

Nhưng câu hỏi lớn vẫn còn đó: Liệu thế giới công nghệ có đang xây dựng một đế chế quá quyền lực – đến mức không ai còn có thể cạnh tranh nổi nữa?