Tốc độ và quy mô cải cách thể chế: Việt Nam tạo nên sự khác biệt trong thời kỳ mới

Lợi thế “vàng” để Việt Nam trở thành trung tâm mới

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, Việt Nam vẫn nổi lên như một điểm đến hấp dẫn cho các tập đoàn toàn cầu, nhờ lợi thế về dân số, chính trị ổn định, thị trường rộng lớn và chính sách ngày càng cởi mở.

Theo ông Đỗ Tiến Thịnh - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính, Việt Nam đang hội tụ nhiều điều kiện đặc biệt để trở thành đối tác tin cậy trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trước hết, yếu tố chính trị ổn định và xã hội cởi mở đã giúp doanh nghiệp quốc tế yên tâm hơn khi lựa chọn đầu tư dài hạn.

Trong suốt một thập kỷ qua, nền kinh tế Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng cao và ổn định, với GDP năm 2024 đạt khoảng 470 tỷ USD, tăng trưởng 7,09% và lạm phát được kiểm soát ở mức 3,63%. Đây là những con số thể hiện sức bền của nền kinh tế trong bối cảnh nhiều quốc gia trong khu vực còn chật vật phục hồi.

Việt Nam cũng đang bước vào thời kỳ dân số vàng với hơn 100 triệu dân, nguồn nhân lực trẻ, dồi dào và chi phí lao động cạnh tranh. Chính yếu tố này đã khiến nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu quyết định chọn Việt Nam làm nơi đặt trung tâm nghiên cứu và phát triển.

Samsung hiện có trung tâm R&D tại Hà Nội với hơn 2.500 kỹ sư Việt Nam, chỉ khoảng 30 người Hàn Quốc, một minh chứng rõ ràng cho năng lực làm chủ công nghệ của nguồn nhân lực trong nước.

Trong những năm gần đây, NVIDIA mua lại VinBrain, Qualcomm thâu tóm Movian (VinAI), còn Amkor, Intel, Hana Micron, Foxconn hay Renesas liên tục mở rộng hoạt động và thành lập trung tâm nghiên cứu tại Việt Nam.

Một khía cạnh khác thể hiện sức hấp dẫn của Việt Nam chính là thị trường tiêu dùng ngày càng mở rộng.

Chỉ trong đêm ra mắt iPhone 17 ngày 12/9/2025, người tiêu dùng Việt Nam đã đặt hơn 100.000 đơn hàng, tương đương 100 triệu USD. Con số này không chỉ gây ngạc nhiên với các hãng công nghệ quốc tế mà còn cho thấy mức sống và sức mua của người dân đã thay đổi mạnh mẽ, mở ra triển vọng lớn cho các nhà sản xuất và phân phối.

Việt Nam cũng ghi dấu với độ hội nhập quốc tế sâu rộng hiếm có. Tính đến tháng 5/2024, Việt Nam đã ký và thực thi 16 hiệp định thương mại tự do, đang đàm phán thêm 3 hiệp định mới, cùng với hơn 60 hiệp định bảo hộ đầu tư song phương.

Đây là mạng lưới cam kết rộng lớn tạo ra hành lang pháp lý và sự bảo đảm cho các nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời giúp hàng hóa Việt tiếp cận thuận lợi các thị trường lớn. Không chỉ vậy, vị trí địa lý chiến lược của Việt Nam nằm giữa khu vực Đông Á và Đông Nam Á cũng khiến đất nước trở thành “cầu nối” giữa các nền kinh tế biển và lục địa, một lợi thế mà ít quốc gia có được.

Bứt phá từ cải cách thể chế và chính sách ưu đãi

Theo ông Thịnh, điểm tạo khác biệt cho Việt Nam trong giai đoạn hiện nay chính là tốc độ và quy mô cải cách thể chế. Chưa bao giờ công cuộc cải cách pháp luật, chính sách lại diễn ra nhanh chóng và đồng bộ như vậy.

Chỉ trong vòng 60 ngày, nhiều nghị quyết và luật quan trọng đã được thông qua, từ Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu, Luật Khoa học – Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, cho đến các nghị quyết số 57, 66, 68 của Bộ Chính trị. Điểm chung của những văn bản này là tháo gỡ các nút thắt, mở rộng ưu đãi và tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp.

Nhiều cơ chế đột phá được đưa ra nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo. Sản phẩm công nghệ của doanh nghiệp Việt khi tham gia đấu thầu công sẽ được cộng thêm 15% lợi thế so với các đối thủ, điều này mở ra cơ hội cạnh tranh sòng phẳng hơn.

Các gói thầu dưới 20 tỷ đồng được dành riêng cho doanh nghiệp khởi nghiệp, tránh tình trạng bị “lấn át” bởi các tập đoàn lớn. Với các sản phẩm công nghệ mới, doanh nghiệp có thể tham gia cơ chế sandbox, được phép thử nghiệm tới 6 năm trước khi có khung pháp lý hoàn thiện.

Bên cạnh đó, chính sách tài chính cũng rất rõ ràng và mạnh mẽ: doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có thể được hỗ trợ tới 200% chi phí nghiên cứu và phát triển, còn những dự án công nghệ cao quy mô lớn có thể nhận mức hỗ trợ lên tới 10.000 tỷ đồng.

Đặc biệt, tỷ lệ ngân sách dành cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã được nâng lên mức 3% GDP – một con số được đánh giá là “chưa từng có tiền lệ” trong điều kiện ngân sách còn nhiều hạn chế.

Chỉ riêng tỉnh Bắc Ninh, ngân sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo năm 2025 đã đạt tới 1.400 tỷ đồng, cho thấy cam kết cụ thể từ trung ương đến địa phương. Đây là nền tảng quan trọng để các doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp nhỏ tận dụng, từ đó phát triển sản phẩm mới và mở rộng quy mô.

FDI tăng tốc, công nghiệp hỗ trợ thành điểm sáng

Song song với cải cách thể chế, Việt Nam tiếp tục chứng kiến dòng vốn FDI tăng trưởng mạnh mẽ. Chỉ trong 8 tháng đầu năm 2025, tổng vốn FDI vào Việt Nam đã vượt 25 tỷ USD, trong đó vốn đăng ký mới đạt 10,03 tỷ USD, vốn điều chỉnh tăng thêm 10,65 tỷ USD, và giao dịch góp vốn, mua cổ phần đạt 4,4 tỷ USD.

Đáng chú ý, hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) doanh nghiệp Việt Nam của các nhà đầu tư nước ngoài đạt gần 5 tỷ USD, phản ánh xu hướng nhiều tập đoàn lựa chọn cách “mua nhanh” để tham gia thị trường thay vì xây dựng liên doanh từ đầu.

Theo ông Thịnh, một điểm đáng chú ý là Việt Nam không còn ở thế phải “chạy theo” để thu hút đầu tư nước ngoài bằng mọi giá. Thay vào đó, dòng vốn FDI ngày càng đổ vào mạnh mẽ đã đưa Việt Nam vào vị thế được quyền lựa chọn nhà đầu tư. Nhiều tập đoàn toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao và bán dẫn, coi việc hiện diện tại Việt Nam là chiến lược bắt buộc.

Chính vì vậy, thay vì phụ thuộc vào nhu cầu của nhà đầu tư, Việt Nam có thể đặt ra những tiêu chí khắt khe hơn, chọn lọc những dự án gắn với đổi mới sáng tạo, công nghệ lõi và phát triển bền vững.

Ông Đỗ Tiến Thịnh nhấn mạnh, “câu chuyện không chỉ là thu hút vốn, mà là lựa chọn những nhà đầu tư thực sự giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu”.

Lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ là điểm nhấn trong thu hút đầu tư. Tính đến giữa năm 2025, Việt Nam đã có hơn 5.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, với hơn 2.000 dự án FDI liên quan, chiếm tới 40% tổng vốn FDI cả nước.

Nhiều tập đoàn hàng đầu thế giới như Samsung, Amkor, Hana Micron, Foxconn hay Intel đều mở rộng sản xuất tại Bắc Giang, Bắc Ninh, Thái Nguyên. Chính phủ cũng đặt kế hoạch đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn để đáp ứng nhu cầu nhân lực, một bước đi nhằm đưa Việt Nam trở thành trung tâm mới của chuỗi cung ứng công nghệ cao.

Theo ông Thịnh, việc các tập đoàn lớn liên tục mở rộng đầu tư không chỉ là cơ hội thu hút vốn, mà còn là động lực để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Câu chuyện không chỉ là thu hút FDI, mà quan trọng hơn là doanh nghiệp Việt phải chủ động nâng cấp để trở thành mắt xích trong mạng lưới toàn cầu”.

Chính sách và môi trường đã mở, cơ hội đã đến, nhưng doanh nghiệp Việt Nam cần bước đi chủ động để biến cơ hội thành sức mạnh thực tế. Trước hết, doanh nghiệp phải đầu tư mạnh cho nghiên cứu phát triển (R&D) và nâng cấp năng lực quản trị, nhằm đáp ứng những chuẩn mực khắt khe của các tập đoàn quốc tế. Song song với đó, cần tận dụng tối đa cơ chế sandbox, các ưu đãi về thuế và hỗ trợ tài chính để thử nghiệm, thương mại hóa sản phẩm mới.

Một nhiệm vụ khác là đẩy mạnh liên kết với các tập đoàn FDI, không chỉ dừng lại ở khâu gia công mà cần tiến tới tham gia vào thiết kế, phát triển và sáng tạo sản phẩm. Các chính sách ưu tiên đấu thầu của Chính phủ cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt có thêm sân chơi, qua đó từng bước nâng cao năng lực và khẳng định vị thế trên thị trường.

Ông Thịnh đặt câu hỏi: “Không phải ngẫu nhiên mà những tập đoàn lớn chọn Việt Nam làm nơi đặt trung tâm R&D. Vấn đề còn lại là doanh nghiệp trong nước có dám bước vào cuộc chơi và khẳng định vị thế của mình hay không”.

Với vị trí địa lý chiến lược, thị trường rộng lớn, hội nhập sâu rộng, chính sách ưu đãi đột phá và dòng vốn FDI ngày càng tăng, Việt Nam đang đứng trước thời cơ vàng để bứt phá, trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và sản xuất trong khu vực. Tuy nhiên, cơ hội chỉ biến thành sức mạnh nếu doanh nghiệp Việt Nam biết chủ động đầu tư, học hỏi và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Đỗ Tiến Thịnh khẳng định, thách thức hiện nay không còn là “Việt Nam có hấp dẫn hay không”, mà là “doanh nghiệp Việt có đủ sức nắm bắt cơ hội và khẳng định vị thế trên bản đồ toàn cầu hay chưa”.