TP. HCM lập tổ công tác thúc đẩy dự án trung tâm dữ liệu tỷ USD

Một điểm nhấn quan trọng khác là sự gắn kết giữa sinh kế hộ nghèo với Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP). Hiện nay, gần 2.000 sản phẩm OCOP có sự tham gia trực tiếp của hộ nghèo và cận nghèo. Nhiều mô hình tiêu biểu đã khẳng định hiệu quả, như sản xuất chè Shan tuyết ở Hà Giang với sản phẩm OCOP đạt 4 sao; du lịch cộng đồng ở Sa Pa, Mộc Châu, Mai Châu, Quảng Nam… vừa bảo tồn bản sắc văn hóa, vừa tạo thêm nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

Bên cạnh đó, các sản phẩm thổ cẩm, dược liệu, ẩm thực truyền thống khi được chuẩn hóa và phát triển thành sản phẩm OCOP đã giúp người nghèo tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từng bước nâng cao vị thế trên thị trường.

TP.HCM đang bước vào giai đoạn tái thiết nông thôn theo hướng hiện đại, trong đó chương trình OCOP được xem như công cụ then chốt để chuẩn hóa chất lượng, tạo thương hiệu và mở rộng thị trường cho sản phẩm đặc trưng địa phương. Sau sáp nhập, TP.HCM đã đánh giá và công nhận hơn 1.006 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, tạo lực đẩy cho các làng nghề, cơ sở thủ công và mô hình nông nghiệp mới.

Một ví dụ điển hình là xã Thái Mỹ, nơi nhóm sản phẩm đan lát tre mây truyền thống sau khi được tổ chức lại theo mô hình hợp tác xã đã đạt chuẩn OCOP 3 sao, tăng sản lượng hơn 30% và tạo việc làm ổn định cho hơn 40 lao động địa phương. Hay mô hình sản xuất nấm mối đen trong container tại Củ Chi, sau khi đạt chứng nhận OCOP 3 sao năm 2024, đã mở rộng thêm hai điểm nuôi, nâng công suất lên hơn 12 tấn mỗi năm.

Trong thời gian tới, TP.HCM không chỉ gìn giữ các nét văn hóa đặc trưng mà còn thúc đẩy phát triển các làng nghề, theo hướng “thông minh - bền vững”. Ảnh: Lê Bình.

Theo ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM), thành phố không chỉ muốn nhiều sản phẩm đạt sao hơn, mà quan trọng là phải “nâng chất lượng sao”. Ông Đăng cho rằng, OCOP hiện tạo được đà tăng trưởng nhưng vẫn thiếu nền tảng để phát triển bền vững nếu không gắn chặt với quy mô sản xuất lớn và quản trị hiện đại.

Cụ thể, phần lớn hộ sản xuất và cơ sở làng nghề còn hoạt động rời rạc, thiếu liên kết, dẫn đến chi phí nguyên liệu cao và khó đáp ứng đơn hàng lớn. Trong khi đó, các hợp tác xã có thể đứng ra làm đầu mối cung ứng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình, giám sát chất lượng và tổ chức truy xuất nguồn gốc. “Nếu không đưa hợp tác xã vào vị trí ‘trung tâm vận hành’, OCOP dễ chỉ là cuộc chơi nhỏ của từng hộ”, ông Đăng nhấn mạnh.

TP.HCM hiện có gần 90 làng nghề truyền thống và làng nghề mới, nhưng chỉ khoảng 20% trong số này duy trì hoạt động ổn định. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ có ít nhất 50% làng nghề tham gia OCOP, đồng thời mỗi xã ngoại thành hình thành từ một đến hai HTX chuyên trách phát triển sản phẩm đặc trưng.

Để đạt mục tiêu đó, thành phố đang triển khai nhóm giải pháp “ba tầng”. Trước hết là đầu tư hạ tầng sản xuất cho các khu/ cụm làng nghề, trong đó ưu tiên mặt bằng, kho bãi, xử lý chất thải và không gian trưng bày. TP.HCM cũng sẽ hỗ trợ đổi mới công nghệ và thiết kế, bởi theo khảo sát, có đến 60% sản phẩm OCOP hiện nay thiếu câu chuyện thương hiệu, bao bì chưa đạt chuẩn và khó cạnh tranh trong hệ thống siêu thị. Quan trọng hơn cả là thúc đẩy chuyển đổi số và xúc tiến thương mại, giúp các cơ sở tiếp cận các chợ đầu mối lớn, sàn thương mại điện tử và thị trường du lịch.

Theo ông Đăng, giá trị của OCOP không nằm ở “tấm chứng nhận” mà ở khả năng đưa sản phẩm địa phương bước vào chuỗi tiêu thụ có kiểm soát, từ siêu thị, cửa hàng tiện lợi đến hệ thống quà tặng du lịch. “Nếu sản phẩm OCOP chỉ đẹp trong hội chợ mà không có đầu ra ổn định, chúng ta chưa làm đúng tinh thần của chương trình”, ông Đăng nhận định.

Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM thúc đẩy các chương trình quảng bá du lịch gắn với nghề nuôi hàu tại xã đảo Long Sơn. Ảnh: Lê Bình.

Thực tế những năm gần đây cho thấy khi OCOP gắn chặt với hợp tác xã, sản phẩm dễ mở rộng quy mô hơn. Nhóm trái cây đặc sản tại khu vực Hóc Môn sau khi đưa vào hợp tác xã sản xuất, tiêu thụ đã tăng tỷ lệ tiêu thụ qua hệ thống phân phối hiện đại lên hơn 45%. Một số sản phẩm như rau ăn lá, nấm bào ngư, cacao thủ công… sau khi đạt chuẩn OCOP 4 sao đã xuất hiện trong chuỗi siêu thị lớn, doanh thu tăng từ 15-25% mỗi năm.

Trong bối cảnh TP.HCM định hướng phát triển nông thôn mới theo hướng “thông minh - bền vững” đến năm 2030, ông Đăng khẳng định việc kết hợp OCOP, hợp tác xã và làng nghề là lộ trình tất yếu để nâng vị thế sản phẩm nông thôn.

Ông Đăng khẳng định: Nếu thực hiện tốt, TP.HCM không chỉ khôi phục tinh hoa làng nghề truyền thống mà còn tạo dựng một ngành kinh tế nông thôn có sức cạnh tranh và bản sắc riêng.

Hướng tới sinh kế xanh và bền vững

Sinh kế bền vững không chỉ dừng lại ở việc tạo thu nhập, mà còn phải gắn với mục tiêu phát triển xanh, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Thời gian tới, các chương trình giảm nghèo cần tiếp tục nhân rộng các mô hình kinh tế tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp; phát triển sinh kế gắn với năng lượng tái tạo, trồng rừng gỗ lớn, dược liệu; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp của hộ nghèo.

Thực tiễn giai đoạn 2021 - 2025 đã chứng minh, sinh kế xanh chính là chìa khóa giúp hộ nghèo thoát nghèo lâu dài, tránh rơi vào vòng luẩn quẩn “nghèo - tái nghèo”. Những mô hình hỗ trợ sản xuất, liên kết chuỗi giá trị, đào tạo nghề, gắn với OCOP và du lịch nông thôn không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn tạo nền tảng xã hội vững chắc cho phát triển bền vững.

Đây cũng là nền tảng quan trọng để bước sang giai đoạn 2026-2030, khi sinh kế bền vững được gắn chặt hơn với kinh tế xanh, kinh tế số và yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm người nghèo không chỉ “đủ sống” mà còn có cơ hội vươn lên, hội nhập với thị trường./.

Tiếp cận công nghệ không chỉ là công cụ mà là chìa khóa thay đổi tư duy và cách học nghề của nông dân tại TPHCM

Trong bối cảnh chuyển đổi số lan tỏa mạnh mẽ, nhiều nông dân Việt Nam đang chủ động tiếp cận công nghệ để thay đổi tư duy sản xuất và học nghề một cách bài bản hơn. Từ "làm theo kinh nghiệm" sang "làm theo dữ liệu", công nghệ đang mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp hiện đại.

Phát triển nông nghiệp thông minh

Phường Tân Uyên, TPHCM nổi tiếng với cù lao Bạch Đằng, nơi đây có diện tích chỉ khoảng 1.100 ha, được bao bọc bởi con sông Đồng Nai hiền hòa. Cù lao Bạch Đằng hiện có gần 500 hộ trồng bưởi với diện tích trên 400 ha, mỗi năm thu hút đông đảo khách du lịch đến tham quan vườn cây ăn trái, góp phần tăng thu nhập cho người dân trong vùng.

Với sự tập trung chỉ đạo quyết liệt của cả hệ thống chính trị TP.HCM các cấp, cùng với sự tham gia nỗ lực, tích cực để tự vươn lên thoát nghèo vững vàng của người nghèo, hộ nghèo, hộ cận nghèo, sau hơn 30 năm thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia giảm nghèo bền vững (Chương trình giảm nghèo) TP.HCM đã trở thành điểm sáng trong phong trào giảm nghèo của cả nước.

TP.HCM huy động nhiều nguồn lực tham gia chương trình sửa chữa, xây mới nhà ở cho hộ nghèo, cận nghèo

TP.HCM là đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế - tài chính lớn nhất cả nước, đồng thời là đầu tàu trong phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và cả nước. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu nổi bật trong phát triển đô thị và nâng cao chất lượng cuộc sống, thành phố vẫn còn tồn tại nhiều khu vực dân cư có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt là tại các quận vùng ven, huyện ngoại thành - nơi tập trung đông hộ nghèo, cận nghèo, người lao động tự do và người dân nhập cư sinh sống.

Chương trình giảm nghèo của TP.HCM trong những năm qua có ý nghĩa rất quan trọng trên nhiều mặt, nhất là việc nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân thành phố, trực tiếp là người nghèo, hộ nghèo, hộ cận nghèo, góp phần vào giải quyết vấn đề dân sinh, phát triển kinh tế, giữ vững chính trị, đảm bảo trật tự an toàn xã hội của TP.HCM.

Sau hơn 30 năm thực hiện Chương trình đã trở thành điểm sáng trong phong trào giảm nghèo của cả nước. Đến nay, Chương trình đã trải qua 7 giai đoạn và 10 lần điều chỉnh chuẩn nghèo, luôn bảo đảm cao hơn từ 1 đến 2 lần so với chuẩn nghèo quốc gia. Trong giai đoạn 2021-2025, chuẩn hộ nghèo của TP.HCM xác định theo phương pháp tiếp cận đa chiều: hộ có thu nhập dưới 46 triệu đồng/người/năm và thiếu hụt từ 3 chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản trở lên.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, trong năm 2025 Chương trình giảm nghèo TP.HCM có tổng kinh phí thực hiện hơn 13.291 tỉ đồng. Trong đó, bổ sung mới cho năm 2025 là hơn 1.239 tỉ đồng. Bên cạnh đó, thành phố còn huy động thêm nhiều nguồn lực tham gia hỗ trợ hộ nghèo, hộ cận nghèo với nhiều chính sách, giải pháp. Trong đó, tập trung vào các nhóm chính sách lớn, như: hỗ trợ phát triển sinh kế, tín dụng ưu đãi, đào tạo nghề và giải quyết việc làm, bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, giáo dục, cải thiện dinh dưỡng và hỗ trợ nhà ở…

Trong đó, việc phát động Phong trào thi đua “Chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát” được xác định là một giải pháp cấp thiết, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện tinh thần nghĩa tình, trách nhiệm cộng đồng của cả hệ thống chính trị và Nhân dân thành phố. Đây cũng là hoạt động thiết thực nhằm góp phần thực hiện thắng lợi Chương trình mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021- 2025.

Để thực hiện tốt nhất, UBND TP.HCM đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị, địa phương tập trung rà soát, hoàn thiện và triển khai các cơ chế, chính sách hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà ở cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, bảo đảm phù hợp với tình hình thực tiễn và điều kiện đặc thù của từng địa bàn. Qua đó, TP.HCM đã hoàn thành vượt tiến độ việc xây dựng, sửa chữa 733/733 căn nhà đạt tỷ lệ 100% với tổng kinh phí 49 tỉ 777 triệu đồng. Trong đó, kinh phí từ Quỹ “Vì người nghèo” của Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố là 43 tỷ 873 triệu đồng; kinh phí từ nguồn Ngân sách các cấp là 250 triệu đồng; kinh phí từ nguồn vận động là 5 tỉ 654 triệu đồng.

Ngoài ra, nhằm thiết thực chào mừng kỷ niệm 50 năm ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2025), hệ thống MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội các cấp tích cực huy động nguồn lực để hỗ trợ xây dựng, sửa chữa 899 căn nhà cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân khó khăn trên địa bàn thành phố với tổng kinh phí là hơn 44 tỉ 801 triệu đồng.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, cho biết chính sách hỗ trợ nhà ở không nhằm tạo ra những căn nhà hoàn hảo, mà hướng tới xóa nhà tạm, nhà dột nát; đảm bảo an toàn trước mưa bão; có không gian sinh hoạt tối thiểu, hợp vệ sinh. Dù vậy, không ít người dân hiểu chưa đúng về chính sách nhà ở. Có hộ được hỗ trợ sửa mái, nền, tường nhưng lại kỳ vọng nhà xây mới như dự án thương mại. Khi không đạt mong muốn, họ dễ rơi vào tâm lý hụt hẫng, thậm chí so bì, khiếu nại. Việc đồng thời huy động nguồn lực cộng đồng, từ doanh nghiệp, tổ chức xã hội, cũng là tinh thần xuyên suốt của chương trình. Nhà nước đóng vai trò "kích hoạt", không thể và không nên gánh toàn bộ. Bởi nếu xem hỗ trợ nhà ở là "cho không trọn gói", người dân sẽ dễ ỷ lại; còn nếu coi đó là cú hích ban đầu, kết hợp nỗ lực tự thân, thì sẽ tạo được động lực vươn lên.

Trong ba trụ cột của giảm nghèo bền vững, cần lưu ý sinh kế là khâu khó nhất. Bởi sinh kế không chỉ là vốn, mà còn là kỹ năng; thị trường; sự phù hợp với sức khỏe, độ tuổi, hoàn cảnh gia đình. Hỗ trợ sinh kế như thế nào để sát nhu cầu, đừng để xảy ra tình trạng cấp con giống không phù hợp thổ nhưỡng, hỗ trợ máy móc nhưng thiếu đầu ra, cho vay vốn nhưng thiếu hướng dẫn quản lý...

Các chương trình sinh kế càng không phải "phát tiền", mà là hỗ trợ có điều kiện; gắn với đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm; ưu tiên mô hình nhỏ, bền, phù hợp địa phương. Kết quả từ thực tiễn cho thấy những mô hình hiệu quả nhất thường là buôn bán nhỏ, dịch vụ tại chỗ; tổ hợp tác, nhóm nghề; việc làm tại doanh nghiệp gần nơi cư trú. Quan trọng nhất là người dân phải tham gia từ đầu, nói rõ mình làm được gì, không làm được gì, tránh trường hợp chỉ nhận cho có, rất dễ thất bại.

Giảm nghèo bền vững không thể chỉ dựa vào ngân sách. Đó là bài toán tổng hợp, cần chính sách đúng; tổ chức thực hiện sát thực tế; người dân chủ động, có trách nhiệm. Không ai có thể kéo một người thoát nghèo nếu chính họ không muốn bước đi. Tinh thần cốt lõi của giảm nghèo bền vững năm 2025 là chuyển từ hỗ trợ sang đồng hành, từ "cho" sang "cùng làm". Nhà ở - để an cư; Sinh kế - để tự nuôi sống mình… Hiểu đúng các chính sách ấy, người dân sẽ bớt kỳ vọng sai, bớt thất vọng, và thêm niềm tin để đi tiếp con đường thoát nghèo bền vững.

Khởi phát năm 2018 từ sáng kiến của hội Phụ nữ phường 6, quận 4, đến nay, mô hình “Tri thức góp sức giảm nghèo” đã lan tỏa đến nhiều khu phố trên địa bàn. Cùng chung mục tiêu kịp thời hỗ trợ để trẻ có nguy cơ bỏ học được tiếp tục đến trường, lấy tri thức làm nền tảng để thoát nghèo bền vững, nhưng tại mỗi một khu phố, tổ dân phố hay chi hội phụ nữ lại có cách làm riêng để phát huy hiệu quả tốt nhất. Không làm đại trà lấy số đông, đã giúp là giúp đến nơi đến chốn và tìm cách tốt nhất để cả các em và người thân cùng có ý chí vươn lên tự thoát nghèo. Đây chính là cách mà 3 giáo viên hưu trí ở phường 16, quận 4 đã duy trì từ 3 năm nay. TB

Vào hình

Bà NGÔ THỊ ÁNH HỒNG

Phường 16, quận 4, TP.Hồ Chí Minh  Lúc cũng đang học lớp 10 cũng định xin đi làm để phụ mẹ vì ba cũng vừa mới mất. Xong mẹ mới nói một câu má chỉ muốn con đi học để mình thoát khỏi cảnh nghèo

Đó chính là xuất phát điểm của những chuyến đi suốt từ năm 2019 đến nay của vợ chồng bà Ngô Thị Ánh Hồng, đều là nhà giáo về hưu. Đích đến của chuyến đi, là xóm chùa, nơi có căn nhà nhỏ của chị Trần Thị Mỹ Hạnh. 3 năm trước, chồng chị Hạnh vì quẫn trí khi biết mình mắc bệnh ung thư nên đã bỏ mẹ con chị mà ra đi mãi mãi. Chị Hạnh và con trai đang học lớp 8 không biết mình sẽ sống tiếp thế nào.

Em NGUYỄN HỮU NHÂN

Lớp 10 A1, trường THPT Nguyễn Trãi, TP. Hồ Chí Minh Lúc ba mất rồi con sợ không đủ điều kiện đi học

 Chị TRẦN THỊ MỸ HẠNH

Phường 16, quận 4, TP. Hồ Chí Minh  Nhờ cô Hồng giúp đỡ cho hai mẹ con để có tiền cho con đi học đến nơi đến chốn

Bắt đầu bằng việc xin cho Nhân được chuyển từ quận 10 về quận 4 để tiện đi học, hỗ trợ học phí thời gian đầu bằng khoản dành dụm của bà Hồng và bà Kim Anh cũng là giáo viên về hưu, rồi nhờ giáo viên trong trường kèm cặp thêm cho em. Tiếp đến là bà giới thiệu việc làm cho mẹ Nhân có thêm thu nhập. Khi nguồn thu nhập đã có thể ổn định cho cuộc sống 2 mẹ con thì 2 mạnh thường quân đặc biệt lại quyết định thay đổi cách giúp đỡ

Em NGUYỄN HỮU NHÂN

Lớp 10 A1, trường THPT Nguyễn Trãi, TP. Hồ Chí Minh Hai bà lập khoản quỹ trong ba năm học. Với sự giúp đỡ của bà thì con thấy được là chỉ có học thì mới giúp con tốt hơn, sau này có thể kiếm được cái ngày để giúp đỡ mẹ thoát nghèo

Từ lớp 7 đến nay Nhân đã vững vàng ở lớp chọn của trường với học lực tốt và đang hướng đến con đường vào đại học. Thế là một hành trình mới của các cô giáo về hưu lại bắt đầu.

Bà NGÔ THỊ ÁNH HỒNG

Phường 16, quận 4, TP.Hồ Chí Minh có một em đang học lớp tám, mẹ nó cũng bảo là nó mới đòi nghỉ học. Cô Kim Anh cô Mai ba chị em góp vô mỗi tháng 1.000.000 cho em này, đến khi em này vô lớp 10. Giúp đỡ thì mình cũng mong muốn giúp được nhiều em nhưng thật ra giáo viên cũng vận động nhiều người góp tay thì mình mới lo được chứ một mình mình thì cũng hơi eo hẹp.

TS Trần Hữu Hiệp

18/12/2025 06:35 GMT+7

(NLĐO) - Tại ĐBSCL, sự phát triển nhanh về số lượng trường lớp, người học mở ra cơ hội tiếp cận giáo dục.

Đầu tư giáo dục là đầu tư cho tương lai. Với các tỉnh, thành của vùng ĐBSCL, đó là con đường tích lũy tri thức, mở ra cơ hội để mỗi người nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu,

Từ "kỳ tích giảm nghèo" đến thách thức "mở mang bờ cõi trí tuệ" của ĐBSCL

Gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã viết nên câu chuyện đầy cảm hứng về nỗ lực vươn lên, được cộng đồng quốc tế ghi nhận như một điểm sáng. Chúng ta đã hoàn thành trước thời hạn mục tiêu Thiên niên kỷ của Liên Hợp quốc về xóa đói giảm nghèo, đưa tỷ lệ hộ nghèo từ mức gần 60% đầu thập niên 90 xuống dưới 3% theo chuẩn đa chiều hiện nay.

Sinh viên ở ĐBSCL trong một buổi thực hành. Ảnh: Lê Hoàng Vũ

Từ một quốc gia thiếu đói, Việt Nam không chỉ đảm bảo an ninh lương thực quốc gia mà còn trở thành cường quốc xuất khẩu gạo và nông sản, đóng góp vào an ninh lương thực thế giới.

Hệ thống giáo dục cũng đạt được những bước tiến dài về quy mô. Mạng lưới trường lớp phủ kín từ đồng bằng đến hải đảo, xóa mù chữ đạt tỷ lệ cao. Tuy nhiên, khi nỗi lo về "cái bụng" đã vơi, thì nỗi lo về "cái đầu" – chất lượng nguồn nhân lực vẫn còn đó. Yêu cầu "mở mang bờ cõi trí tuệ, nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu cho nhân lực Việt Nam" vẫn còn là một thách thức lớn, đặc biệt khi nhìn vào bức tranh phát triển không đồng đều giữa các vùng miền. "Khoảng nghèo thiếu học" đang tạo ra những "vùng trũng" về cơ hội phát triển.

Tây Bắc và Tây Nguyên dù được ưu tiên đầu tư, vẫn là những "lõi nghèo" với tỷ lệ nghèo cao. Miền Trung, nơi con người hiếu học, chịu thương chịu khó, lại liên tục đối mặt nguy cơ tái nghèo do thiên tai, bão lũ thường xuyên. Nhưng đáng trăn trở nhất là Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

ĐBSCL là vùng đất trù phú, đóng góp gần 20% GDP và là vựa lúa, tôm cá của cả nước. Tuy nhiên, ĐBSCL vẫn đang tồn tại nghịch lý giàu tiềm năng, người dân khó khăn, bỏ xứ đi làm ăn xa và "thiếu chữ học". ĐBSCL không có nhiều huyện nghèo theo tiêu chí 30a, nhưng lại tồn tại tình trạng "nghèo đều" về thu nhập và sự bấp bênh trong sinh kế.

Tình trạng "nghèo thiếu học" không chỉ là những con số thống kê, nó hiện hữu trong đời sống của người dân các vùng miền.

Không khó để nhận thấy, những trẻ em Tây Bắc phong phanh áo mỏng đi bộ hàng chục cây số đường rừng sương muối để đến trường, học trong những lớp học tranh tre nứa lá. Ở Tây Nguyên là những lớp ghép ba trình độ, thầy cô phải vừa dạy chữ vừa vận động học sinh đến lớp. Tại miền Trung là những cuốn sách giáo khoa lấm lem bùn đất sau lũ, là nỗi lo cơm áo đè nặng lên ước mơ đến trường. Còn ở ĐBSCL, đó là sự giằng co giữa việc "đi học" để nuôi hy vọng đổi đời hay "đi làm thuê" để giải quyết cái đói trước mắt.

Cái nghèo do thiếu học tạo ra vòng luẩn quẩn. Khi tỷ lệ học vấn thấp, không có tay nghề, người lao động chỉ có thể dựa vào sức khỏe cơ bắp, làm nông nghiệp manh mún, lạc hậu hoặc các công việc phi chính thức với thu nhập thấp, bấp bênh. Hậu quả là thế hệ con cháu lại tiếp tục nghèo, tạo ra những "vùng lõm tri thức" mà nếu chỉ đầu tư cơ sở vật chất đơn thuần như điện, đường, trường, trạm thì khó lòng san lấp được.

ĐBSCL và lực cản việc học ở vùng khó

Ở vùng cao biên giới Tây Bắc, trẻ em thường phải nghỉ học vào mùa vụ. Rào cản ngôn ngữ khiến các em khó tiếp thu, nhiều em bỏ học từ rất sớm. Ở Tây Nguyên, tình trạng thiếu giáo viên triền miên khiến một số trường phải học tạm, học ghép, giảm chất lượng. Tập quán canh tác, du canh du cư ở vùng đồng bào dân tộc khiến trẻ em phải nghỉ học giúp gia đình làm nương rẫy vào mùa vụ cũng khiến kiến thức bị đứt gãy, dẫn đến bỏ học giữa chừng.

Tại các đô thị lớn và khu công nghiệp như TPHCM và các tỉnh Đông Nam Bộ, lực cản từ biến động dân cư và áp lực đô thị hóa. Hàng triệu lao động nhập cư mang theo con cái, nhưng hệ thống trường công lập không đáp ứng đủ. Trẻ em phải học ở các nhóm trẻ tự phát, trường tư thục chất lượng thấp hoặc phải chuyển trường liên tục theo bước chân mưu sinh của cha mẹ. Sự thiếu ổn định trong môi trường sống và học tập là nguyên nhân chính khiến nhiều em "rơi rụng" khỏi hệ thống giáo dục.

Đầu tư cho giáo dục là nền tảng cốt lõi để thoát nghèo ở ĐBSCL. Ảnh: Lê Hoàng Vũ

Riêng tại ĐBSCL, lực cản lớn nhất chính là tư duy kinh tế ngắn hạn và bài toán "cơm áo gạo tiền". Không ít em bỏ học để đi làm thuê theo mùa vụ hoặc theo gia đình di cư. Tâm lý "học xong chưa chắc có việc làm" khiến nhiều gia đình lựa chọn cho con đi làm sớm thay vì đầu tư dài hạn. Tình trạng này từng được chỉ ra rõ trong nhiều phân tích về lao động vùng đồng bằng: học nghề nhưng không tìm được việc làm, hoặc việc làm không ổn định, làm giảm niềm tin vào hiệu quả của giáo dục.

Bên cạnh đó, hệ thống giáo dục nghề nghiệp ở nhiều địa phương vẫn xa rời thực tế. Chương trình chậm đổi mới, thiếu thiết bị, thiếu liên kết doanh nghiệp. Người lao động học xong nhưng kỹ năng yếu, không đáp ứng được yêu cầu của nông nghiệp công nghệ cao hay dịch vụ du lịch. Khi "học rồi vẫn thất nghiệp", lực cản đối với việc học càng lớn. Những rào cản ấy biến việc học từ một quyền lợi thành một cuộc chiến dai dẳng để vượt qua đói nghèo và định kiến.

Giáo dục mở lối cho phát triển

Dù còn nhiều thách thức, nhưng thực tế từ nhiều địa phương cho thấy, nơi nào xem giáo dục là trọng tâm, nơi đó chuyển biến rõ rệt. Giáo dục là con đường phát triển, thoát nghèo bền vững.

Quảng Ninh là ví dụ, tỉnh chú trọng đào tạo nghề, liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp để xây dựng chương trình đào tạo công nhân kỹ thuật, du lịch và công nghiệp sạch. Nhờ đó, năng suất lao động tăng nhanh, tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh. Xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, đội ngũ lao động được đào tạo bài bản đã giúp tỉnh dẫn đầu cả nước về chất lượng điều hành, trở thành địa phương có sức cạnh tranh cao.

Miền Trung cũng chứng kiến sự thay đổi ở những nơi đầu tư tốt cho nguồn nhân lực. Đà Nẵng sớm coi giáo dục và công nghệ là động lực phát triển, mở ra hệ sinh thái công nghệ thông tin, thu hút doanh nghiệp trong và ngoài nước. Lực lượng lao động trẻ, giỏi kỹ năng số đã tạo đà tăng trưởng bền vững cho thành phố.

Ở miền núi phía Bắc, hệ thống trường nội trú và bán trú dân tộc ở Sơn La, Lào Cai đã tạo điều kiện học tập ổn định cho học sinh vùng cao. Bữa ăn bán trú, ký túc xá, hỗ trợ học tập giúp giảm tỷ lệ bỏ học rõ rệt. Nhiều em trở thành sinh viên, kỹ thuật viên, cán bộ trẻ, trở về đóng góp cho địa phương – một sự thay đổi từng không dễ tưởng tượng.

Buổi học tiếng Anh của học sinh tại Trường TH Võ Trường Toản (TP Cần Thơ). Ảnh: Ca Linh

Tại ĐBSCL, sự phát triển nhanh về số lượng trường lớp, người học mở ra cơ hội tiếp cận giáo dục. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và tái cơ cấu nông nghiệp, giáo dục càng cấp thiết. Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, các mô hình nông nghiệp chuyển đổi, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn đang được triển khai xây dựng đang rất cần những công dân số, nông dân tri thức biết ứng dụng công nghệ, biết liên kết chuỗi giá trị chứ không chỉ làm theo kinh nghiệm. Các trường đại học tại đây phải trở thành trung tâm R&D, đào tạo "những gì thị trường cần", trang bị tư duy khởi nghiệp và năng lực thích ứng.

Giáo dục mở lối cho phát triển khi nó chạm đến từng gia đình và trở thành giá trị chung của cộng đồng. Khi cha mẹ tin vào giá trị của việc học; khi chính quyền đầu tư đúng trọng tâm; khi trường lớp tạo cơ hội cho mọi học sinh; khi thầy cô được trao quyền đổi mới – lúc đó tri thức trở thành động lực mạnh mẽ nhất để thay đổi cuộc sống.

Trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động, giáo dục vẫn là "con đường phát triển tương lai". Khi tri thức trở thành mục tiêu đầu tư của gia đình và chiến lược của địa phương, con đường thoát nghèo đang mở ra để làm giàu. Giá trị của giáo dục không chỉ nằm ở tấm bằng, mà ở khả năng đứng vững trước thay đổi – điều mà mọi vùng đất, mọi người dân đều cần trên hành trình phát triển.