Từ coder đến 'kiến trúc sư' AI quốc tế: Việt Nam đưa nhân lực AI ra toàn cầu

Giữa làn sóng đó, Phần Lan - quốc gia Bắc Âu nổi tiếng với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và công nghệ sâu đã lựa chọn Việt Nam như một đối tác ưu tiên trong chiến lược AI đến năm 2026.

Để làm rõ những chuyển động chiến lược này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với bà Laura Lindeman - Giám đốc cấp cao và Trưởng bộ phận Work in Finland thuộc Business Finland.

- Nhu cầu nhân lực AI toàn cầu đang tăng rất nhanh, bà đánh giá thế nào về tiềm năng để Việt Nam trở thành một trung tâm cung cấp nhân lực AI chất lượng cao cho thế giới?

Bà Laura Lindeman: Tôi cho rằng Việt Nam có tiềm năng rất lớn để trở thành một trong những nguồn nhân lực AI quan trọng của thế giới trong thập kỷ tới. Điều khiến Việt Nam nổi bật không chỉ là số lượng kỹ sư công nghệ được đào tạo mỗi năm, mà còn là tốc độ học hỏi và khả năng thích nghi với các công nghệ mới.

Tuy nhiên, để thực sự chuyển từ “xuất khẩu nhân lực AI” sang cung cấp các chuyên gia AI có tầm ảnh hưởng toàn cầu, điều quan trọng là phải phát triển tư duy hệ thống và tư duy sản phẩm. Các kỹ sư không chỉ cần giỏi lập trình, mà còn cần hiểu cách AI được ứng dụng trong các ngành công nghiệp, cách các mô hình được triển khai ở quy mô lớn và cách công nghệ tạo ra giá trị thực cho doanh nghiệp và xã hội.

Nếu Việt Nam tiếp tục đầu tư vào giáo dục STEM, nghiên cứu AI và các chương trình hợp tác quốc tế, tôi tin rằng trong tương lai gần, chúng ta sẽ không chỉ thấy kỹ sư Việt tham gia vào các dự án toàn cầu, mà còn đóng vai trò kiến trúc sư và người dẫn dắt trong nhiều nền tảng AI quan trọng.

- Vì sao Phần Lan chọn Việt Nam là đối tác ưu tiên về nhân tài công nghệ trong cuộc đua AI 2026, thay vì các thị trường quen thuộc như Ấn Độ hay Đông Âu?

Bà Laura Lindeman: Với Phần Lan, chúng tôi không đơn thuần tìm kiếm “nguồn cung lao động” trong lĩnh vực AI, mà đang tìm kiếm những đối tác chiến lược dài hạn tại những quốc gia trọng điểm. Dù nhiều thị trường khác có lợi thế về quy mô, nhưng Việt Nam lại sở hữu những giá trị tương đồng mạnh mẽ với cách làm việc của người Phần Lan: đó là sự kiên trì, bền bỉ và tư duy cầu tiến - thứ mà tôi gọi là tinh thần "sisu" đồng điệu.

Đến năm 2026, chiến lược của Phần Lan là bước ra khỏi mô hình thuê ngoài hay tuyển dụng số lượng lớn để tập trung vào các quan hệ hợp tác chuyên sâu trong lĩnh vực AI và công nghệ sâu (deep tech). Việt Nam đang sở hữu đội ngũ kỹ sư trẻ phát triển nhanh, nền tảng giáo dục STEM vững chắc và khả năng thăng tiến thần tốc trong chuỗi giá trị - từ tư duy dịch vụ sang tư duy sản phẩm và nền tảng. Điều này hoàn toàn khớp với nhu cầu của Phần Lan về những kỹ sư có khả năng làm chủ toàn diện các hệ thống AI tác nhân (Agentic AI) phức tạp, thay vì chỉ thực hiện các tác vụ đơn lẻ.

Ngoài ra, Phần Lan và Việt Nam có những điểm tương đồng quan trọng: cả hai đều là những quốc gia tương đối nhỏ, có kết nối toàn cầu và đã học được cách bứt phá giới hạn của chính mình thông qua giáo dục, công nghệ và hợp tác quốc tế. Điều này giúp việc xây dựng lòng tin và sự hợp tác cùng có lợi thực sự trở nên dễ dàng hơn nhiều, thay vì chỉ là một mối quan hệ giao dịch thuần túy.

- Theo bà, yếu tố nào trong tư duy và văn hóa làm việc của kỹ sư Việt Nam khiến họ phù hợp với hệ sinh thái đổi mới của Phần Lan?

Bà Laura Lindeman: Chúng tôi tin rằng có một sự cộng hưởng sâu sắc giữa tư duy của người Việt Nam và người Phần Lan, giúp các tài năng công nghệ Việt đặc biệt phù hợp với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của chúng tôi. Sự cộng hưởng này được xây dựng trên một vài trụ cột cụ thể, bắt đầu từ nền tảng chung về sự cần cù và kiên trì. Các kỹ sư Việt nổi tiếng với sự chăm chỉ, học hỏi nhanh và nỗ lực vượt qua thử thách. Sự kiên trì này phản chiếu tinh thần "sisu" của Phần Lan - một sự quyết tâm và bền bỉ thầm lặng. Trong một lĩnh vực như AI, nơi các vấn đề thường phức tạp và mơ hồ, tư duy đồng điệu đó trở nên vô cùng mạnh mẽ.

Điều này còn được bổ trợ bởi thái độ tôn trọng và tinh thần hợp tác. Phần Lan có cấu trúc tổ chức “phẳng” và văn hóa tôn trọng lẫn nhau. Các thành viên trong nhóm được kỳ vọng sẽ chịu trách nhiệm, nhưng cũng phải biết lắng nghe và hợp tác. Các kỹ sư Việt thường sở hữu kỹ năng làm việc nhóm tốt, sẵn sàng hỗ trợ đồng nghiệp và tôn trọng chuyên môn - tất cả đều phù hợp hoàn hảo với văn hóa làm việc nhóm của Phần Lan.

Hơn nữa, chúng tôi đánh giá cao khả năng thích ứng và sự cởi mở trong tinh thần học hỏi của các bạn. Vì nhân tài công nghệ của Việt Nam lớn lên trong một môi trường thay đổi nhanh chóng, họ liên tục thích nghi với các công nghệ và thị trường mới. Điều này rất quan trọng vì hệ sinh thái công nghệ sâu của Phần Lan có tính đa ngành cao – mọi người phối hợp xuyên suốt với nhau giữa AI, công nghệ y tế, thiết kế và thậm chí cả công nghệ lượng tử. Những kỹ sư linh hoạt và ham học hỏi sẽ hòa nhập một cách tự nhiên với kiểu đổi mới sáng tạo đa ngành này.

Khi sự kiên trì của người Việt “gặp gỡ” văn hóa làm việc tin tưởng cao, ít cái tôi của Phần Lan, bạn sẽ có được những đội ngũ vừa có tính tận tâm cao vừa được trao quyền mạnh mẽ, tạo ra một sự kết hợp rất vững chắc để xây dựng thế hệ nền tảng Agentic AI tiếp theo.

- Doanh nghiệp công nghệ Phần Lan đang tìm kiếm điều gì ở kỹ sư Việt khi mở rộng các nền tảng Agentic AI toàn cầu?

Bà Laura Lindeman: Các doanh nghiệp Phần Lan không chỉ tìm kiếm “người thực thi” thuần túy. Điều họ cần là cái mà tôi gọi là tư duy kiến trúc sư, bắt đầu bằng cam kết chịu trách nhiệm toàn diện. Chúng tôi tìm kiếm những kỹ sư hiểu rõ toàn bộ vòng đời của một tác tử AI (AI Agent), từ nhu cầu người dùng, logic kinh doanh đến luồng dữ liệu, hành vi mô hình, đạo đức và bảo trì dài hạn. Với chúng tôi, mã lệnh (code) chỉ là một phần của bài toán; việc hiểu tại sao AI lại hành xử như vậy và cách nó tạo ra giá trị cho người dùng cũng quan trọng không kém.

Điều này đòi hỏi một nền tảng tin tưởng cao và giao tiếp chủ động. Tại Phần Lan, quyền tự chủ là giá trị cốt lõi, các nhà quản lý tin tưởng trao quyền cho kỹ sư ra quyết định, cảnh báo sớm rủi ro và đóng góp ý kiến mang tính xây dựng. Các kỹ sư Việt có thể thoát ly khỏi tư duy gia công ‘chỉ đâu đánh đó’ để chủ động lên tiếng, đề xuất cải tiến và chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng; đây chính là những gì mà các công ty Phần Lan tìm kiếm.

Ngoài nhiệm vụ trước mắt, chúng tôi đề cao tư duy sản phẩm và nền tảng. Với các nền tảng Agentic AI toàn cầu, doanh nghiệp cần những người biết tư duy về kiến trúc có khả năng mở rộng, các thành phần có thể tái sử dụng và sự phát triển sản phẩm dài hạn - chứ không chỉ là các dự án đơn lẻ. Trong bối cảnh này, các kỹ sư có khả năng kết nối khoảng cách giữa công nghệ, trải nghiệm người dùng và bài toán kinh doanh sẽ đặc biệt được trọng dụng.

Cuối cùng, chúng tôi đặc biệt chú trọng đến nhận thức về AI có đạo đức và trách nhiệm. Phần Lan coi trọng sự tin tưởng, an toàn và công bằng. Vì vậy, những kỹ sư am hiểu về quyền riêng tư dữ liệu, thiên kiến mô hình (model bias) và các chuẩn mực AI có trách nhiệm - đồng thời sẵn sàng thảo luận cởi mở về các vấn đề này - sẽ thực sự trở nên nổi bật.

Tóm lại, các doanh nghiệp công nghệ Phần Lan mong muốn các kỹ sư coi mình là người đồng kiến tạo (co-architects) nền tảng AI, chứ không chỉ là những người hoàn thành các nhiệm vụ được giao. Tất nhiên, điều này đồng nghĩa với việc các tài năng phải sẵn sàng cho những vai trò đầy thách thức nhưng cũng mang lại nhiều phần thưởng xứng đáng.

- Nếu chỉ chọn một “bí kíp sống còn”, điều gì quyết định việc một chuyên gia AI Việt Nam có thể phát triển sự nghiệp lâu dài và bền vững tại Phần Lan?

Bà Laura Lindeman: Tại Phần Lan, con đường nhanh nhất để có một sự nghiệp bền vững và thăng tiến chính là biết đặt câu hỏi, phản biện các ý tưởng một cách tôn trọng và chịu trách nhiệm về toàn bộ sản phẩm, không chỉ riêng phần của bạn. Đây là cách bạn chuyển từ một "người gia công phần mềm" thành một đồng nghiệp đáng tin cậy, và cuối cùng là trưởng nhóm kỹ thuật, kiến trúc sư hoặc nhà sáng lập.

Song song với đó, mọi thứ khác sẽ hỗ trợ cho thành công lâu dài của bạn: tự do học thuật, các thể chế minh bạch và phúc lợi xã hội vững mạnh của Phần Lan - từ hệ thống chăm sóc sức khoẻ toàn dân đến nền giáo dục chất lượng, các dịch vụ hỗ trợ định cư cho người nước ngoài chuyển đến Phần Lan và các chương trình cho vợ/chồng của chuyên gia do các thành phố đãi ngộ - đều có sẵn ở đó để bạn có thể xây dựng một cuộc sống ổn định. Hãy tận dụng sự ổn định đó như một bệ phóng vững chắc để đầu tư vào những kỹ năng chuyên sâu, các dự án dài hạn và đổi mới sáng tạo thực sự. Ở Phần Lan, thành công trong lĩnh vực AI là một cuộc chạy marathon, chứ không phải chạy nước rút - và những ai kết hợp được sự xuất sắc về kỹ thuật với tính tự chủ và lòng can cảm dám đóng góp ý tưởng riêng của mình sẽ tiến xa nhất.

Trong khi đó với vai trò một Kỹ sư phần mềm tại AlphaSense, ông Dương Tuấn Lực đã có những chia sẻ từ trải nghiệm cá nhân, giúp ông chuyển từ vai trò gia công sang kiến trúc sư AI toàn cầu?

Theo ông Lực, bước ngoặt thực sự đối với tôi là khi thước đo thành công không còn nằm ở việc thực thi tác vụ tốt ra sao, mà là tôi xác định vấn đề chuẩn xác đến mức nào. Trước đây, trong sự nghiệp, thành công đơn giản là bàn giao đúng yêu cầu vì phạm vi công việc đã rõ ràng và trách nhiệm kết thúc ngay sau khi thực hiện xong.

Tại AlphaSense, có những lúc không ai đưa cho tôi một bản đặc tả chi tiết nào. Thay vào đó, tôi phải tự xác định xem một hệ thống AI nên hoạt động như thế nào khi vận hành thực tế. Điều đó đòi hỏi sự cân bằng khắt khe giữa độ chính xác của mô hình, độ trễ, chi phí hạ tầng, độ tin cậy và tác động thực tiễn đến khách hàng. Nếu hệ thống gặp sự cố, đó không phải là “lỗi hệ thống”; đó là hệ quả từ quyết định kiến trúc của chính chúng tôi. Sự thay đổi này buộc tôi phải tư duy vượt ra ngoài những dòng lệnh (codes). Tôi phải thấu hiểu mô hình kinh doanh, luồng dữ liệu, những sự đánh đổi khi mở rộng quy mô và cách mỗi quyết định của AI ảnh hưởng trực tiếp đến người dùng doanh nghiệp.

Thay đổi lớn nhất nằm ở mặt tư duy. Đó là hành trình chuyển mình từ một người “gia công phần mềm” thành một người làm chủ toàn diện, một người thủ lĩnh dẫn dắt toàn bộ quá trình phát triển của sản phẩm.

Theo ông Dương Tuấn Lực, các doanh nghiệp Phần Lan đang tìm kiếm những kỹ sư có tư duy tổng thể. Việc xây dựng các nền tảng Agentic AI không chỉ đơn thuần là xoay quanh các mô hình dữ liệu; nó đòi hỏi năng lực lý luận về kiến trúc để đảm bảo tính tin cậy, tối ưu chi phí và tạo dựng niềm tin nơi người dùng. Một kỹ sư thực thụ phải thấu hiểu được mỗi quyết định của một tác tử AI sẽ tác động thế nào đến logic kinh doanh và quy trình vận hành của khách hàng.

"Theo quan sát của tôi, những công ty thành công nhất là những đơn vị biết trao quyền cho kỹ sư để kết nối hành vi của mô hình với các kết quả kinh doanh có thể đo lường được. Điều này đòi hỏi tư duy kiến trúc và sự nhạy bén về sản phẩm, thay vì chỉ đơn thuần dừng lại ở kỹ năng lập trình. Kỹ sư Việt vốn đã mạnh về kỹ thuật và khả năng thích ứng cao; khi chúng ta kết hợp được thế mạnh đó với tư duy làm chủ toàn bộ hệ thống và tầm nhìn chiến lược, bạn sẽ tạo ra một đòn bẩy đáng kinh ngạc trong các hệ thống AI toàn cầu, và mở ra những cơ hội nghề nghiệp bứt phá, vượt xa khỏi những vai trò thực thi truyền thống", ông Lực nói.

Từ đó, ông Lực có lời khuyên với các bạn trẻ hãy tư duy dài hạn, đừng chỉ tư duy theo từng bản hợp đồng. Tôi học được rằng thành công dài hạn ở đây không nằm ở việc cố gắng làm việc quá sức trong một giai đoạn ngắn, mà là xây dựng một nền tảng chuyên môn vững chãi để bạn duy trì phong độ đỉnh cao một cách bền bỉ mà không bị kiệt sức. Để làm được điều này, bạn cần thực sự hội nhập một cách toàn diện và đầu tư vào ngôn ngữ. Hãy chủ động tìm hiểu cơ chế ra quyết định và xây dựng các mối quan hệ đa phương vượt ra khỏi phạm vi đội ngũ chuyên môn trực tiếp của mình. Bạn phải thấu hiểu được bối cảnh xã hội đằng sau mỗi sản phẩm mình tạo ra, thay vì chỉ bó hẹp tư duy trong những ngăn xếp kỹ thuật.

"Sự nghiệp trong ngành AI vốn là một cuộc marathon trường sức, và những người chạm đến đỉnh cao chính là những chuyên gia biết kết hợp giữa chiều sâu kỹ thuật với tính kỷ luật để không ngừng nâng cấp bản thân cả về trình độ lẫn bản lĩnh nghề nghiệp. Chỉ khi thực sự hoà nhập với cuộc sống ở Phần Lan, bạn mới có được sự minh triết để dẫn dắt những và đổi mới sáng tạo trên chặng đường dài", ông Lực nói.