Tư duy đúng và mô hình phù hợp: Nền tảng để vốn chính sách phát huy hiệu quả

Trong nhiều năm qua, công tác giảm nghèo ở nước ta đã đạt được những kết quả quan trọng, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho hàng triệu người dân. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, nếu chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ mang tính cứu trợ, thiếu sự thay đổi về tư duy và cách làm, thì nguy cơ tái nghèo vẫn luôn hiện hữu.

Chính vì vậy, tại nhiều địa phương, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng khó khăn, việc chuyển từ "cho không" sang "cho cần câu", từ tư duy trông chờ, ỷ lại sang chủ động vươn lên, coi vốn tín dụng chính sách như một "đòn bẩy" phát triển đã và đang mang lại những chuyển biến rõ nét trong công cuộc giảm nghèo bền vững.

Thay đổi tư duy: Nền tảng thoát nghèo bền vững

Trải qua nhiều năm gắn bó với vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Bắc, lãnh đạo xã Mường Chiên, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La đã xác định rõ rằng giảm nghèo không thể là nhiệm vụ mang tính gián đoạn, theo phong trào, mà phải là công việc được đặt vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm của xã.

Ngay khi sáp nhập từ ba xã cũ, Mường Chiên đã ban hành nghị quyết chuyên đề về phát triển kinh tế, chỉ đạo từng bản, từng đội sản xuất thực hiện các mục tiêu cụ thể về thu nhập và giảm nghèo.

Một trong những điểm nhấn của cách làm này là tập trung thay đổi tư duy cho người dân, vận động họ từ bỏ tâm lý trông chờ, ỷ lại vào hỗ trợ, để tự nhận thức rõ rằng sở hữu kiến thức sản xuất và khai thác tốt lợi thế về điều kiện tự nhiên mới chính là chìa khóa nâng cao thu nhập lâu dài.

Tại bản Pạ Lò, ông Lò Văn Châư là một điển hình của sự thay đổi. Nhận thấy khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp với cây thiên niên kiện, ông Châư tiên phong chuyển từ tập quán trồng sắn truyền thống sang trồng loại cây này từ năm 2019.

Ông Châư chia sẻ rằng cây thiên niên kiện mang lại thu nhập cao hơn hẳn so với sắn mà còn góp phần bảo vệ đất rừng, tạo sinh kế cho gia đình và mở hướng đi mới cho bà con trong vùng.

Tại nhiều bản như Pạ Lò, Phiêng Pay của Mường Chiên,… những hộ từng chỉ dựa vào nương sắn, nương ngô nay đã mạnh dạn vay vốn, chuyển sang chăn nuôi gia súc, trồng cây ăn quả, mắc ca, quế... mở ra hướng làm giàu bền vững tại địa phương.

Việc thay đổi tư duy không chỉ dừng lại ở việc chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp mà còn thể hiện ở cách nhìn nhận vốn vay như một công cụ đầu tư để phát triển kinh tế hộ. Khi người dân hiểu rằng vốn không phải là khoản “cho không” mà là một điều kiện cần để sản xuất hiệu quả, họ sẵn sàng lập kế hoạch, tìm hiểu thị trường và lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện của mình.

Vốn tín dụng chính sách: Đòn bẩy cho phát triển sinh kế

Một khi tư duy được định hướng đúng, việc tiếp cận vốn trở thành một bước đi tất yếu để biến kế hoạch thành hiện thực. Ngân hàng Chính sách Xã hội (VBSP) đã trở thành một nhân tố không thể thiếu, cung cấp nguồn vốn ưu đãi, dễ tiếp cận cho các hộ nghèo, cận nghèo và các đối tượng chính sách.

Đặc điểm của nguồn vốn này là mức lãi suất ưu đãi, thời hạn vay linh hoạt và thủ tục đơn giản, tạo điều kiện để người dân vay vốn mà không cần thế chấp tài sản, đồng thời có sự hướng dẫn, theo dõi từ các tổ chức nhận ủy thác tại địa phương. Điều này giúp giảm bớt rủi ro cho người vay và tạo động lực để họ mạnh dạn triển khai sản xuất, kinh doanh.

Ở Thanh Phu, tỉnh Đắk Lắk, anh Nguyễn Văn Tuân đã xây dựng đàn bò từ một khoản vay ưu đãi nhỏ. Bắt đầu với 8 triệu đồng vay vốn từ chương trình tín dụng chính sách, anh Tuân mua đôi bò giống và chăm sóc tốt đến khi chúng sinh sản, tạo ra đàn bò ngày càng tăng trưởng. Nhờ đó, gia đình anh đã sản xuất hiệu quả, cải thiện thu nhập, bước đầu thoát khỏi khó khăn. Câu chuyện của anh Tuân là minh chứng rõ ràng cho việc vốn tín dụng chính sách khi được sử dụng đúng mục đích sẽ giúp người dân vượt lên hoàn cảnh khó khăn, từng bước ổn định cuộc sống.

Ở Hưng Yên (Thái Bình cũ), bà Lê Thị Hằng ở xã Hòa Tiến, đã tận dụng khoản vốn vay để mở rộng sản xuất hàng may mặc, tạo việc làm cho gần 300 lao động. Nhờ có vốn vay ưu đãi, bà Hằng có thể đầu tư máy móc và mở rộng sản xuất phục vụ thị trường xuất khẩu, chứng minh rằng nguồn vốn này không chỉ giúp người nghèo vượt qua khó khăn trước mắt mà còn có thể tạo ra những cơ hội kinh doanh lớn hơn cho người dân nếu được định hướng đúng.

Tại nhiều tỉnh thành khác, các điển hình về sử dụng vốn tín dụng để phát triển sinh kế cũng rất đa dạng. Ví dụ, tại tỉnh Nghệ An, nguồn vốn tín dụng chính sách đã giúp hàng trăm nghìn hộ có thêm nguồn lực đầu tư sản xuất, nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm tình trạng vay vốn “đen” với lãi suất cao. Trong giai đoạn 2021-2025, vốn tín dụng chính sách đã hỗ trợ trên 110.000 hộ thoát nghèo, góp phần đáng kể giảm tỷ lệ hộ nghèo tại địa phương và ổn định kinh tế – xã hội.

Theo ông Đặng Đại Ngôn, Giám đốc Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Lệ Thủy (tỉnh Quảng Trị), việc triển khai các chương trình tín dụng chính sách trong thời gian qua đã mang lại hiệu quả rõ rệt, trở thành một trong những giải pháp quan trọng hỗ trợ công tác giảm nghèo, tạo việc làm và củng cố an sinh xã hội trên địa bàn. Đáng chú ý, nguồn vốn cho vay thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã kịp thời tiếp sức cho người dân đầu tư sản xuất, ổn định cuộc sống, qua đó góp phần rút ngắn khoảng cách phát triển giữa các khu vực.

Cùng với việc tăng cường phổ biến các cơ chế, chính sách tín dụng ưu đãi đến đúng đối tượng thụ hưởng, đơn vị còn duy trì và mở rộng các điểm giao dịch tại xã, tạo điều kiện để hộ nghèo và các đối tượng chính sách dễ dàng tiếp cận nguồn vốn ngay tại cơ sở.

Đến hết tháng 6/2025, tổng dư nợ các chương trình tín dụng do Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Lệ Thủy quản lý đã vượt mốc 855 tỷ đồng, với 12.663 khách hàng còn dư nợ. Nguồn vốn này đã và đang giúp nhiều hộ dân có điều kiện phát triển sinh kế, nâng cao thu nhập, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế – xã hội của địa phương.

Trong thời gian tới, Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Lệ Thủy sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị – xã hội để đẩy mạnh công tác tuyên truyền về các chương trình tín dụng ưu đãi, đồng thời chú trọng huy động nguồn tiền gửi từ tổ chức, cá nhân nhằm tăng cường nguồn lực cho vay, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

Kết nối vốn chính sách với mô hình kinh tế phù hợp

Để vốn tín dụng chính sách thực sự phát huy hiệu quả, vấn đề then chốt là phải gắn nguồn vốn với mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện tự nhiên và thế mạnh địa phương.

Tại xã Mường Chiên, vốn vay ưu đãi được sử dụng để triển khai nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp mới, phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng và tập quán canh tác của người dân. Từ chăn nuôi gia súc, gia cầm đến trồng cây ăn quả, cây dược liệu, các mô hình đều được lựa chọn trên cơ sở tính toán hiệu quả kinh tế và khả năng tiêu thụ sản phẩm. Khi vốn được đặt đúng chỗ, người dân không chỉ tăng thu nhập mà còn từng bước hình thành tư duy sản xuất hàng hóa, gắn sản xuất với thị trường.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Mường Chiên, nhằm cụ thể hóa các mục tiêu phát triển đã đề ra, địa phương đang chủ động triển khai đồng bộ việc lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Song song với đó, xã tập trung tạo điều kiện thuận lợi để thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia vào quá trình tổ chức sản xuất. Thông qua việc hình thành các mối liên kết trong sản xuất và tiêu thụ, nhất là mô hình doanh nghiệp hỗ trợ kỹ thuật và cam kết đầu ra cho nông sản, người dân từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị, phù hợp với nhu cầu của thị trường.

Ở nhiều địa phương khác, việc lồng ghép vốn tín dụng chính sách với các chương trình khuyến nông, khuyến lâm, đào tạo nghề và xây dựng nông thôn mới đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực. Người dân không còn vay vốn theo phong trào, mà có sự định hướng rõ ràng về ngành nghề, mô hình sản xuất. Các tổ chức hội, đoàn thể đóng vai trò cầu nối, hỗ trợ người vay từ khâu lập phương án sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, qua đó giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Đáng chú ý, nhiều mô hình kinh tế sau khi thành công đã trở thành điểm tham quan, học tập kinh nghiệm cho các hộ khác trong cộng đồng. Tinh thần học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm được lan tỏa, góp phần hình thành các vùng sản xuất tập trung, từng bước xây dựng chuỗi giá trị nông sản địa phương. Đây chính là hướng đi bền vững, giúp người dân không chỉ thoát nghèo mà còn có cơ hội làm giàu trên chính mảnh đất quê hương mình.