Vàng trong nước chênh giá thế giới 30 triệu: 'Cái bẫy' tinh vi nhằm vào nỗi sợ của người mua

Trong những diễn biến gần đây, thị trường vàng ghi nhận một trạng thái hiếm gặp và đầy nghịch lý. Trên thị trường quốc tế, giá vàng tiếp tục lao dốc mạnh, dao động quanh vùng 4.400 - 4.500 USD/ounce, đánh dấu mức giảm sâu nhất trong nhiều tuần, thậm chí mất hơn 10% giá trị chỉ trong vòng một tuần.

Theo các chuyên gia, đây không còn là nhịp điều chỉnh thông thường mà mang dấu hiệu của một pha “gãy cấu trúc” rõ rệt.

Trong khi đó, tại Việt Nam, giá vàng miếng SJC vẫn neo ở vùng rất cao, phổ biến quanh 168 - 171 triệu đồng/lượng, có thời điểm đảo chiều tăng đến 2 triệu/ lượng trong khi giá thế giới vẫn đang rơi mạnh. Dù đã có điều chỉnh giảm vài triệu đồng so với những ngày trước, nhưng mức chênh lệch giữa giá trong nước và giá quy đổi từ thế giới vẫn duy trì ở khoảng 25-30 triệu đồng/lượng.

Sự “lệch pha” này khiến thị trường trở nên đặc biệt: cùng là vàng, nhưng lại tồn tại hai mặt bằng giá khác nhau. Và chính khoảng chênh lớn này đang đặt ra nhiều câu hỏi quan trọng về bản chất vận hành của thị trường cũng như rủi ro mà nhà đầu tư cá nhân đang đối mặt.

Vì sao giá vàng trong nước chênh lệch lớn so với thế giới?

Theo giới phân tích, khoảng cách lên tới 30 triệu đồng/lượng không đơn thuần là một con số kỹ thuật. Nó phản ánh sự khác biệt căn bản giữa hai thị trường - một bên vận hành theo dòng tiền toàn cầu, một bên chịu chi phối bởi cấu trúc nội địa và tâm lý đám đông.

Chuyên gia kinh tế, TS. Lê Bá Chí Nhân cho rằng, mức chênh gần 30 triệu đồng/lượng hiện nay không còn là biến động thông thường, mà phản ánh sự mất cân đối sâu trong thị trường. Trong điều kiện bình thường, chênh lệch chỉ khoảng 1-5%, tối đa 10-15%. Nhưng hiện tại đã lên trên 20%, là mức bất thường rõ rệt.

Trước hết, cần hiểu về thị trường vàng trong nước, đặc biệt là vàng miếng SJC, mang tính chất “đóng” tương đối. Không giống các thị trường mở, nơi giá cả được cân bằng nhờ hoạt động kinh doanh chênh lệch, Việt Nam không cho phép dòng vàng vật chất tự do nhập - xuất theo nhu cầu thị trường. Điều này khiến giá nội địa không thể nhanh chóng điều chỉnh theo giá thế giới.

Trong một thị trường bình thường, nếu giá trong nước cao hơn quá nhiều, sẽ xuất hiện lực mua từ bên ngoài - nơi giá rẻ - và bán lại trong nước để hưởng chênh lệch. Quá trình này giúp kéo giá về trạng thái cân bằng. Nhưng khi cơ chế này không tồn tại hoặc bị hạn chế, giá có thể “trôi” theo hướng riêng.

Yếu tố thứ hai nằm ở cấu trúc hàng hóa. Vàng SJC không chỉ là vàng đơn thuần, mà còn mang tính “chuẩn mực” trong tâm lý người dân. Nó được xem là loại vàng dễ mua - dễ bán - dễ tích trữ. Chính yếu tố thương hiệu và niềm tin này tạo ra một mức “premium” nội địa (phần giá cộng thêm so với giá trị thực của vàng nguyên chất), khiến giá SJC luôn cao hơn các loại vàng khác, và đặc biệt tách biệt so với giá quốc tế.

TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng nguyên nhân sâu xa hơn nằm ở cấu trúc thị trường và chính sách quản lý. Việc hạn chế nhập khẩu vàng nhằm bảo vệ dự trữ ngoại hối khiến nguồn cung trong nước không thể linh hoạt điều chỉnh theo nhu cầu. Khi cầu tăng mạnh mà cung không tăng tương ứng, giá tất yếu bị đẩy lên cao. Điều này lý giải vì sao giá vàng SJC có thể tách khỏi giá thế giới trong thời gian dài, tạo ra một “thị trường riêng” mang tính nội địa.

Thứ ba, và có lẽ là yếu tố quan trọng nhất, chính là tâm lý thị trường. Khi giá vàng biến động mạnh, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế bất ổn, người dân có xu hướng tìm đến vàng như một nơi trú ẩn. Tuy nhiên, thay vì phân tích giá trị quy đổi, nhiều người mua theo cảm xúc: sợ bỏ lỡ cơ hội, sợ tiền mất giá, sợ người khác mua trước.

Chính những nỗi sợ này tạo ra một lực cầu không hoàn toàn dựa trên lý trí. Khi nhu cầu tăng đột biến, trong khi nguồn cung không thể mở rộng linh hoạt, giá bị đẩy lên cao và duy trì ở mức chênh lớn, TS. Lê Bá Nhân chỉ rõ.

Điều đáng nói, theo chuyên gia, người bán không có động lực để giảm giá. Khi họ thấy khách hàng xếp hàng mua, thấy cầu vượt cung tại điểm bán, họ hiểu rằng thị trường vẫn chấp nhận mức giá hiện tại. Và khi người mua sẵn sàng trả thêm hàng chục triệu đồng chỉ để “có vàng”, thì phần chênh lệch đó trở thành lợi nhuận hợp lý từ góc nhìn của người bán.

Các doanh nghiệp vàng cũng chỉ ra rằng thị trường trong nước có xu hướng “tăng nhanh - giảm chậm”. Khi giá thế giới đi lên, giá trong nước thường phản ứng rất nhanh và mạnh. Nhưng khi giá thế giới giảm, lực cầu bắt đáy từ người dân lại xuất hiện, khiến giá không giảm tương ứng.

Vì vậy, cần nhìn nhận rõ: 30 triệu đồng chênh lệch không nằm trong giá trị thực của vàng. Nó là phần chi phí mà người mua phải trả cho cấu trúc thị trường và cho chính tâm lý của mình, các chuyên gia nhận định.

Chênh giá: "Cái bẫy" tinh vi nhất

Theo ông Nguyễn Văn Hanh - CEO Oriental Thăng Long, điều nguy hiểm nhất hiện tại không nằm ở việc giá vàng tăng hay giảm, mà nằm ở cấu trúc giá mà nhà đầu tư đang tham gia.

Ông cho rằng thị trường vàng không kiếm tiền từ những người hiểu rõ giá trị, mà từ những người hành động vội vàng. Và “chênh giá” chính là công cụ tinh vi nhất để chuyển tiền từ nhóm này sang nhóm khác.

Ông Hanh phân tích, để hiểu rõ hơn, có thể hình dung dòng tiền trên thị trường hiện nay gồm ba tầng.

Tầng thứ nhất là đám đông - những người mua vàng trong trạng thái FOMO. Họ bị thúc đẩy bởi cảm xúc, bởi nỗi sợ bỏ lỡ và bởi tâm lý “ai cũng mua thì mình cũng phải mua”. Đây là nhóm đưa tiền vào hệ thống.

Tầng thứ hai là các đơn vị kinh doanh vàng. Họ không cần dự đoán giá vàng sẽ tăng hay giảm. Họ chỉ cần duy trì mức chênh lệch mua - bán đủ lớn. Khi giao dịch diễn ra liên tục, họ gần như “ăn chắc” phần chênh này.

Tầng thứ ba là dòng tiền thông minh. Nhóm này không mua khi thị trường nóng, mà chờ đợi những thời điểm đám đông hoảng loạn hoặc mất kiên nhẫn. Khi đó, họ mới tham gia với mức giá hợp lý hơn.

Từ cấu trúc này, ông Hanh nhấn mạnh một điểm quan trọng: tiền luôn chảy từ người thiếu kiên nhẫn sang người có kỷ luật.

Một sai lầm phổ biến là nhiều người tin rằng mua vàng đồng nghĩa với giữ tài sản an toàn. Điều này đúng trong dài hạn, nhưng có thể sai hoàn toàn trong ngắn hạn nếu mua ở mức giá không hợp lý.

Khi mua vàng SJC với mức chênh 25 - 30 triệu đồng/lượng, nhà đầu tư thực chất không chỉ mua vàng, mà còn mua thêm một “lớp kỳ vọng” rất đắt. Và lớp kỳ vọng này hoàn toàn có thể biến mất khi thị trường hạ nhiệt.

Rủi ro lớn nhất không phải là giá vàng thế giới giảm sâu, mà là khi giá thế giới đi ngang hoặc tăng nhẹ, nhưng chênh lệch trong nước co lại. Khi đó, người mua có thể lỗ lớn dù xu hướng vàng toàn cầu không xấu.

Ví dụ, nếu hôm nay mua ở mức chênh cao vì kỳ vọng giá còn tăng, nhưng vài ngày sau, lượng người mua giảm, tâm lý thị trường ổn định hơn hoặc có tín hiệu điều tiết từ cơ quan quản lý, thì phần “premium” - hay chính là mức chênh lệch giữa giá bán trong nước và giá vàng quốc tế quy đổi - có thể bị thu hẹp nhanh chóng. Và chính sự co lại này khiến giá mua vào giảm mạnh hơn giá bán ra, tạo ra khoản lỗ đáng kể.

Ông Hanh cũng nhấn mạnh rằng cảnh người dân xếp hàng mua vàng không phải là tín hiệu của cơ hội, mà là dấu hiệu của đỉnh cảm xúc. Khi một tài sản trở nên quá hấp dẫn với số đông, đặc biệt là những người không phân tích giá trị, thì rủi ro thường đang tăng lên.

Một góc nhìn đáng chú ý khác là vai trò của người bán. Trong bối cảnh hiện tại, người bán có thể là bên “tỉnh táo” hơn. Khi họ bán vàng ở mức giá có mức chênh lệch cao, họ không chỉ bán vàng mà còn bán cả phần kỳ vọng của thị trường. Ngược lại, người mua là người phải gánh toàn bộ rủi ro nếu thị trường quay về trạng thái bình thường.

Từ đó, ông đưa ra một kết luận rõ ràng: không phải không nên mua vàng, mà là không nên mua vàng bằng cảm xúc và ở mức giá bị “méo”.

Nhà đầu tư cần tách biệt giữa giá trị dài hạn của vàng và giá mua cụ thể tại thời điểm hiện tại. Một tài sản tốt không đồng nghĩa với việc có thể mua ở bất kỳ mức giá nào. Cảnh người dân xếp hàng không chứng minh vàng rẻ. Nó chỉ chứng minh nỗi sợ đang rất lớn, ông Nguyễn Văn Hanh cảnh báo.