Việt Nam: Điểm sáng đầu tư giáo dục ở Đông Nam Á

Tổng quan về ngành giáo dục Việt Nam

Việt Nam hiện có hơn 100 triệu dân, và theo dự báo của Ủy ban Kinh tế - Xã hội châu Á và Thái Bình Dương (ESCAP), gần 23% dân số sẽ ở độ tuổi dưới 35 vào năm 2030, ghi nhận một lợi thế lớn về nhân khẩu học.

Với cam kết của Chính phủ coi giáo dục là trụ cột trong tiến trình hiện đại hóa kinh tế, nhu cầu học tập tại Việt Nam đang tăng nhanh ở tất cả các cấp bậc, từ mầm non, phổ thông, đại học đến đào tạo nghề và công nghệ giáo dục (EdTech).

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), trong năm học 2024 - 2025, Việt Nam có khoảng 25 triệu học sinh ở tất cả các cấp học. Trong đó, hơn 23 triệu ở bậc mầm non và phổ thông, con số này được dự báo sẽ tiếp tục tăng 0,6% đến năm 2030.

Hai cấp học có số lượng trường nhiều nhất cả nước là mầm non và tiểu học, với hơn 13.000 cơ sở giáo dục trên toàn quốc. Phần lớn các trường này thuộc hệ thống công lập, chiếm hơn 11.000 cơ sở. Ở bậc đại học, cả nước hiện có 243 trường, bao gồm 176 trường công lập và 67 trường ngoài công lập.

Tính đến hết năm học 2023 - 2024, Việt Nam có tổng cộng 1.251.377 giáo viên, trong đó 1.102.818 người đang làm việc tại các cơ sở công lập và 148.559 người tại các cơ sở ngoài công lập.

So với năm học trước, số lượng giáo viên bậc mầm non và phổ thông đã tăng thêm hơn 17.200 người. Tuy vậy, tình trạng thiếu giáo viên vẫn là thách thức lớn. Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, hết năm học 2024 -2025, cả nước vẫn thiếu 120.000 giáo viên các cấp.

Giáo dục mầm non và tiểu học có lực lượng giáo viên đông đảo nhất, mỗi cấp hơn 350.000 người, phản ánh quy mô học sinh lớn. Ở bậc đại học, Việt Nam có 84.031 giảng viên, trong đó 60.009 người thuộc các trường ngoài công lập, khiến đại học trở thành cấp học có tỷ lệ giảng viên ngoài công lập cao nhất trong hệ thống.

Quỹ đạo tăng trưởng và các động lực chính

Ngành giáo dục Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, được thúc đẩy bởi nhu cầu xã hội ngày càng cao về chất lượng học tập, cải cách thể chế mạnh mẽ của Chính phủ, cùng định hướng nâng cao vị thế và khả năng cạnh tranh trên trường quốc tế.

Theo Quyết định số 1705/QĐ-TTg ban hành ngày 31/12/2024, Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu tổng quát là đưa hệ thống giáo dục Việt Nam đạt chuẩn các nước tiên tiến châu Á vào năm 2030 và hướng tới chuẩn mực toàn cầu vào năm 2045.

Bước sang năm 2025, giai đoạn bản lề của chiến lược, ngành giáo dục tăng tốc hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế – xã hội dài hạn.

Một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy đà tăng trưởng của ngành giáo dục Việt Nam là cơ cấu dân số vàng. Lực lượng trẻ đông đảo không chỉ tạo nên nhu cầu học tập lớn ở các bậc học mà còn mở ra thị trường tiềm năng cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia phát triển cơ sở hạ tầng, chương trình đào tạo và các dịch vụ hỗ trợ giáo dục.

Bên cạnh đó, sự mở rộng nhanh chóng của tầng lớp trung lưu đang làm thay đổi sâu sắc bức tranh giáo dục Việt Nam. Quá trình đô thị hóa và thu nhập ngày càng tăng giúp người dân sẵn sàng chi trả nhiều hơn cho giáo dục chất lượng cao.

Xu hướng này thể hiện rõ ở sự gia tăng số lượng học sinh theo học tại các trường tư thục, song ngữ và quốc tế, cũng như ở nhu cầu mạnh mẽ đối với các chương trình học tập theo chuẩn quốc tế. Đây chính là động lực khiến lĩnh vực giáo dục tư nhân trở thành “điểm đến” hấp dẫn của các dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước.

Ởbậc đại học, Việt Nam đang theo đuổi một chiến lược cải cách toàn diện nhằm mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và thúc đẩy hội nhập quốc tế. Theo Quyết định số 452/QĐ-TTg, Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học và sư phạm giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050, với mục tiêu xây dựng một hệ thống giáo dục hiện đại, đa dạng và có sức cạnh tranh khu vực.

Về quy mô, Việt Nam đặt mục tiêu đạt hơn 3 triệu sinh viên đại học vào năm 2030, đồng thời điều chỉnh cơ cấu theo hướng 70% trường công lập và 30% ngoài công lập để tăng tính linh hoạt và đa dạng trong hệ thống đào tạo.

Về chất lượng, Nhà nước đang tiến hành tái cấu trúc các trường đại học nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, ưu tiên đầu tư cho các lĩnh vực STEM, giáo dục đào tạo số và đào tạo giáo viên.

Hiện trung bình Việt Nam có khoảng 55 sinh viên STEM trên 10.000 dân, chiếm 30% tổng số sinh viên đại học, và con số này dự kiến sẽ tăng lên 35% vào năm 2030, trong đó ít nhất 2,5% học các ngành khoa học cơ bản và 18% theo học công nghệ số.

Về quốc tế hóa, hội nhập toàn cầu là định hướng xuyên suốt trong chiến lược cải cách giáo dục đại học. Chính phủ đang khuyến khích mở rộng các chi nhánh đại học nước ngoài tại Việt Nam, đồng thời thúc đẩy hợp tác học thuật và trao đổi sinh viên với các trường danh tiếng trên thế giới.

Cùng với đó, làn sóng EdTech đang tạo ra cú hích mạnh mẽ cho toàn ngành. Theo báo cáo Vietnam Edtech Report 2024, thị trường Edtech Việt Nam đạt quy mô 5 tỷ USD và đang tăng trưởng mạnh với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) dự kiến 25%.

Những doanh nghiệp khởi nghiệp như MindX, Prep hay NativeX đã nhanh chóng vươn lên thành những tên tuổi dẫn đầu, thu hút lượng vốn đầu tư đáng kể từ các quỹ trong và ngoài nước. Sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi dân số trẻ, am hiểu công nghệ, mức độ phủ sóng internet cao và đặc biệt là nhu cầu học tập cá nhân hóa thông qua các nền tảng ứng dụng AI và thực tế tăng cường (AR).

Có thể nói, sự kết hợp giữa nền tảng nhân khẩu học thuận lợi, động lực kinh tế vững chắc, chính sách cải cách sâu rộng và bước tiến công nghệ nhanh chóng đang định hình một quỹ đạo tăng trưởng mới cho giáo dục Việt Nam – nơi vừa là động lực phát triển xã hội, vừa là cơ hội sinh lời dài hạn đối với các nhà đầu tư chiến lược trong và ngoài nước.

Dòng vốn sôi động và những cơ hội rộng mở

Ngành giáo dục Việt Nam đang ngày càng trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài, nhờ hàng loạt chính sách ưu đãi, miễn giảm thuế cùng cam kết mạnh mẽ của Chính phủ trong việc thúc đẩy quốc tế hóa.

Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định hợp tác song phương và đa phương về hội nhập quốc tế trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo với các quốc gia như Anh, Trung Quốc, Brazil và nhiều nước khác.

Những hiệp định này, theo đánh giá của nhiều nhà đầu tư nước ngoài, đã góp phần hình thành một môi trường đầu tư tiềm năng, thúc đẩy dòng vốn quốc tế vào lĩnh vực giáo dục.

Theo số liệu từ Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), tính đến cuối tháng 2/2025, Việt Nam ghi nhận 707 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong lĩnh vực giáo dục, với tổng vốn đăng ký gần 4,64 tỷ USD.

Xét về tổng vốn đầu tư theo đối tác, Mỹ, Singapore, và Hàn Quốc là 3 quốc gia hàng đầu có dự án đầu tư vào Việt Nam trong lĩnh vực giáo dục, chiếm gần một nửa tổng số vốn FDI. 3 địa phương nhận nhiều dự án đầu tư của nước ngoài trong lĩnh vực giáo dục nhất là TP. HCM, Hà Nội và Đà Nẵng.

Hiện có khoảng 430 chương trình đào tạo liên kết quốc tế được triển khai tại 65 cơ sở giáo dục đại học trong nước, cùng với 5 trường đại học có vốn đầu tư nước ngoài đang hoạt động, gồm: Đại học RMIT Việt Nam, Đại học Anh quốc Việt Nam (BUV), Đại học Mỹ tại Việt Nam (AUV), Đại học Fulbright Việt Nam và Trường Y khoa Tokyo Việt Nam.

Khuôn khổ pháp lý cho hoạt động đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực giáo dục đã được củng cố đáng kể với Nghị định 124/2024/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 20/11/2024. Nghị định này cập nhật các quy định liên quan đến tỷ lệ sở hữu nước ngoài, cấp phép hoạt động, yêu cầu về vốn đầu tư và tiêu chuẩn chương trình giảng dạy đối với các trường quốc tế và cơ sở giáo dục đại học. Đồng thời, mở rộng cơ hội hợp tác quốc tế, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu minh bạch trong hoạt động giáo dục.

Theo đó, nhà đầu tư nước ngoài có thể lựa chọn nhiều hình thức đầu tư khác nhau, từ dự án đầu tư mới (greenfield), liên doanh cho đến mua bán - sáp nhập (M&A). Thời gian gần đây, dòng vốn ngoại trong ngành giáo dục ghi nhận sự chuyển dịch đáng chú ý khi xu hướng đầu tư chuyển mạnh sang hình thức M&A.

Các thương vụ tập trung chủ yếu vào ba phân khúc chính: giáo dục K-12 (mẫu giáo đến lớp 12), đào tạo ngoại ngữ, và giáo dục nghề nghiệp – trực tuyến. Trong đó, phân khúc K-12 được xem là mảng hấp dẫn nhất, thu hút lượng vốn lớn từ khu vực tư nhân trong và ngoài nước.

Hoạt động M&A trong lĩnh vực này diễn ra sôi động với nhiều giao dịch đáng chú ý như Excelsior Capital Vietnam Partners (ECVP), nhánh đầu tư Việt Nam của quỹ đầu tư Excelsior Capital Asia có trụ sở tại Hong Kong, rót vốn vào chuỗi trung tâm anh ngữ Kapla; Startup giáo dục công nghệ MindX huy động thành công 15 triệu USD vòng series B do quỹ đầu tư Kaizenvest của Singapore dẫn dắt; Quỹ đầu tư của Mỹ KKR "rót" 100 triệu USD vào Tập đoàn Giáo dục EQuest của Việt Nam…

Chia sẻ với Tạp chí Đầu tư Tài chính, ông Christopher Jeffery - Giám đốc Điều hành Cấp cao phụ trách Chiến lược & Đối tác quốc tế của Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) cho hay ngành giáo dục Việt Nam hiện nay toàn cầu hóa hơn, cởi mở với đầu tư hơn và ứng dụng công nghệ mạnh mẽ hơn nhiều so với một thập kỷ trước, tạo nên một bức tranh sôi động về đổi mới và hội nhập.

Ông Christopher Jeffery gợi ý, để thu hút thêm nguồn vốn đầu tư chất lượng, Việt Nam có thể tiếp tục cải thiện tính minh bạch và hiệu quả hành chính, chẳng hạn triển khai cơ chế “một cửa” trong cấp phép hoặc hướng dẫn cụ thể hơn về sáp nhập, mua bán trong lĩnh vực giáo dục.

Giáo sư Scott Thompson-Whiteside, Tổng giám đốc RMIT Việt Nam, nhấn mạnh rằng các tập đoàn giáo dục toàn cầu ngày càng quan tâm tới Việt Nam không chỉ như một thị trường sinh viên, mà như một trung tâm chiến lược của khu vực Đông Nam Á.

Ông Scott Thompson-Whiteside nhận định, trong vài năm tới, các khoản đầu tư vào giáo dục tại Việt Nam có thể tập trung vào ba hướng chính.

Một là hạ tầng và cơ sở đào tạo, mở rộng mạng lưới cơ sở của các trường tư và quốc tế tại nhiều vùng miền.

Hai là giáo dục số và mô hình đào tạo xuyên quốc gia, như học trực tuyến, kết hợp hoặc chương trình song bằng, giúp tiếp cận nhóm học viên đa dạng hơn - từ khu vực nông thôn tới người đi làm.

Ba là nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, kết nối giữa trường đại học, doanh nghiệp và chính phủ để cùng phát triển các giải pháp cho thách thức quốc gia và khu vực.

Tuy nhiên, tính cạnh tranh trong ngành cũng ngày càng gay gắt. Các tập đoàn giáo dục đa quốc gia, quỹ đầu tư mạo hiểm và doanh nghiệp trong nước đều đang tích cực mở rộng thị phần thông qua M&A, khiến việc tạo khác biệt bằng chất lượng học thuật, công nghệ giảng dạy và quan hệ đối tác chiến lược trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Dù vậy, với nền tảng chính sách cởi mở, nhân khẩu học thuận lợi và tốc độ chuyển đổi số mạnh mẽ, Việt Nam đang nổi lên như một trong những thị trường M&A giáo dục hấp dẫn nhất khu vực. Các nhà đầu tư không chỉ tìm kiếm lợi nhuận từ tăng trưởng, mà còn góp phần định hình tương lai của nền giáo dục Việt Nam trong kỷ nguyên hội nhập và đổi mới toàn cầu.