Sự kiện

Tăng trưởng hai chữ số: Cung ứng vốn không chỉ cần đủ mà còn phải bền vững

13h00 chiều 12/12/2025, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) và Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance tổ chức Diễn đàn Triển vọng thị trường vốn Việt Nam 2026 với chủ đề “Bứt phá trên nền tảng mới”.

Diễn ra trong bối cảnh Đảng và Chính phủ đang tổng kết Nghị quyết 05-NQ/TW và xây dựng các giải pháp chiến lược hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, Diễn đàn Triển vọng thị trường vốn Việt Nam 2026 được kỳ vọng trở thành không gian đối thoại cởi mở và thiết thực về định hướng phát triển thị trường vốn Việt Nam trong giai đoạn mới.

Trọng tâm thảo luận của Diễn đàn xoay quanh những động lực then chốt của thị trường vốn, đặc biệt là ba nền tảng mới đã được thiết lập năm 2025, bao gồm: nâng hạng thị trường chứng khoán, khung pháp lý thị trường tài sản số và thể chế dành cho trung tâm tài chính quốc tế.

Tiếp nối sự thành công của năm trước, Diễn đàn Triển vọng thị trường vốn Việt Nam 2026 thu hút sự tham dự của đông đảo đại diện các bộ, ban, ngành trung ương, các nhà hoạch định chính sách, đội ngũ học giả và chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, tài sản số.

Về phía lãnh đạo và nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Diễn đàn có sự hiện diện của ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương; TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên thường trực Ủy ban Kinh tế Quốc hội khóa XV; ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính); ông Nguyễn Vinh Quang, Phó viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính);

Ông Bùi Hoàng Hải, Phó chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (Bộ Tài chính); TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng tư vấn Chính sách của Thủ tướng; ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC).

Cùng với đó là các chuyên gia hoạch định chính sách và học giả uy tín trong giới nghiên cứu như: PGS. TS Nguyễn Hồng Sơn, nguyên Phó trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương; PGS.TS Lê Bộ Lĩnh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược kinh tế, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội; PGS.TS Nguyễn Văn Thạo, nguyên Phó chánh Văn phòng Trung ương Đảng, nguyên Phó chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương;

PGS. TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính); GS.TS Trần Thị Vân Hoa, Nhà giáo nhân dân, nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương; TS Nguyễn Văn Bình – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng trường Học viện Tài chính; PGS.TS Nguyễn Thanh Phương, Phó Giám đốc Học viện Ngân hàng.

Về phía Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA), có sự tham dự của TS Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội; ông Hoàng Anh Minh, Phó chủ tịch thường trực Hiệp hội, Tổng biên tập Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance; PGS.TS Nghiêm Thị Thà, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư kí Hiệp hội.

Đặc biệt là sự góp mặt của đại diện của lãnh đạo các định chế tài chính, quỹ đầu tư và thành viên của thị trường như: ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam kiêm Chủ tịch Công ty 1Matrix; bà Lê Vũ Hương Quỳnh, Giám đốc khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, Tether; bà Lương Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Quản lý tài sản, Khối trong nước, Dragon Capital Việt Nam; ông Phạm Lưu Hưng, Giám đốc Trung tâm Phân tích và Tư vấn Đầu tư, Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI; ông Nguyễn Minh Hoàng, Giám đốc Phân tích Cổ phần Công ty Chứng khoán Nhất Việt.

TS Lê Minh Nghĩa: Ba nền tảng lịch sử cho hội nhập tài chính quốc tế đã sẵn sàng

Phát biểu khai mạc Diễn đàn Triển vọng thị trường vốn Việt Nam 2026, TS Lê Minh Nghĩa – Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) cho biết năm 2025 sắp khép lại với những dấu ấn lịch sử mà chỉ vài năm trước đây còn được cho là “nhiệm vụ bất khả thi” với 3 nền tảng.

Thứ nhất, thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng từ “thị trường cận biên” lên “thị trường mới nổi thứ cấp”. Thứ hai, Luật Công nghiệp công nghệ số (Luật số 71/2025/QH15), và Nghị quyết 05/2025/NQ-CP sẽ trở thành “cặp đôi” pháp lý chính thức cho thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam.

Thứ ba là Nghị quyết 222/2025/QH15 của Quốc hội về Trung tâm tài chính quốc tế (TTTCQT) tại Việt Nam (hiệu lực từ 1/9/2025) và các nghị quyết, quyết định, nghị định của Chính phủ quy định về: việc thành lập, mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động, quản lý, giám sát áp dụng cho TTTCQT tại Việt Nam.

“Ba nền tảng then chốt ấy không còn là 'giấc mơ' nữa, mà đã trở thành hiện thực với khung pháp lý ngày càng vững chắc và quyết tâm chính trị ngày càng cao về hội nhập thị trường tài chính quốc tế của Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, TS Lê Minh Nghĩa nhận định.

Câu hỏi đặt ra bây giờ là: Làm sao để chuyển hóa ba nền tảng ấy thành động lực thực chất, giúp Việt Nam huy động được nguồn vốn trung và dài hạn trong nước và quốc tế để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, thoát bẫy thu nhập trung bình trong giai đoạn 2026–2030 tầm nhìn đến năm 2045?

Theo TS Lê Minh Nghĩa, Diễn đàn Triển vọng thị trường vốn Việt Nam 2026 được thiết kế không phải để nghe báo cáo thành tích, cũng không phải để “khoe” những gì đã đạt được, mà là để cùng nhau thảo luận, trả lời ba câu hỏi lớn.

Thứ nhất, làm sao để dòng vốn ngoại thu hút vào thị trường chứng khoán đã được nâng hạng không chỉ “đến rồi đi” theo sóng mà ở lại lâu dài, chảy vào sản xuất kinh doanh, xây dựng cơ sở hạ tầng, đầu tư công nghệ cao và kinh tế xanh… đưa doanh nghiệp và quốc gia phát triển bền vững?

Thứ hai, làm thế nào để khung pháp lý về tài sản số không chỉ “hợp thức hóa” các nguồn lực vô hình mà thực sự khơi thông một nguồn lực vô cùng tiềm năng, thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm blockchain và tài sản kỹ thuật số có sức hút mạnh mẽ đối với nhà đầu tư trong khu vực và toàn cầu?

Thứ ba, làm thế nào để TTTCQT không trở thành “ốc đảo”, “hình thức” mà thực sự là trung tâm phát triển dịch vụ tài chính hấp dẫn của các định chế tài chính toàn cầu, là bệ phóng đưa thị trường vốn nội địa lên một tầm cao mới, tạo ra hiệu ứng lan tỏa tới mọi doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam phát triển cùng đất nước trong kỷ nguyên mới?

“Để trả lời được 3 câu hỏi trên, chúng ta cần bộ 3 công cụ: Tư duy mới – Giải pháp mới – Cách làm mới”, TS Lê Minh Nghĩa nhận định.

Tư duy mới là học hỏi kinh nghiệm từ những thành công, thất bại của các TTTCQT, sử dụng cơ chế vượt trội, dám chấp nhận thị trường vốn Việt Nam không chỉ cạnh tranh trong phạm vi ASEAN nữa, mà cạnh tranh sòng phẳng với các TTTCQT của các thị trường tài chính lớn trên toàn cầu như: UAE, Trung Quốc, Anh, Hoa Kỳ.

Giải pháp mới là không copy–paste mô hình cũ, mà phải sáng tạo những công cụ tài chính “Made in Vietnam”: trái phiếu xanh gắn với tín chỉ carbon, tài sản số hóa, token hóa chứng khoán, công cụ tài chính dựa trên blockchain… thu hút các Quỹ đầu tư tư nhân, quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ hưu trí, phòng vệ, quỹ ESG, quỹ xanh... cho các nhà đầu tư tổ chức và cá nhân đầu tư dài hạn, đảm bảo sự ổn định và hấp dẫn của các kênh đầu tư.

Cách làm mới là phân cấp, phân quyền, làm đúng chuẩn quốc tế và làm ngay.

TS Lê Minh Nghĩa cho hay diễn đàn hôm nay quy tụ không chỉ các cơ quan hoạch định chính sách, quản lý mà còn có các định chế tài chính, quỹ đầu tư, doanh nghiệp và giới chuyên gia trong nước và quốc tế…

“Chúng tôi sắp xếp chương trình theo hình thức đối thoại cởi mở, tranh luận thẳng thắn, không có bài phát biểu dài dòng, chỉ có câu hỏi khó và câu trả lời thẳng và thật.

“Tôi mong rằng, từ diễn đàn này cho đến khi chúng ta rời khỏi hội trường không chỉ với một bản tuyên bố chung đẹp đẽ, mà với một khuyến nghị danh sách hành động cụ thể: ai làm gì, làm khi nào, làm với ai, đo lường, đánh giá như thế nào… Chỉ như vậy chúng ta mới xứng đáng với kỳ vọng của hàng triệu doanh nghiệp và nhà đầu tư đang trông chờ thị trường vốn Việt Nam thực sự chuyển động, bứt phá trên nền tảng mới”, TS Nghĩa chia sẻ.

"Cần cung ứng đủ vốn cho doanh nghiệp một cách bền vững"

Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho biết cơ quan này đang tiếp tục hoàn thiện Đề án về các giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới tăng trưởng nhanh và bền vững đến năm 2045. Ban phấn đấu hoàn thành để trình Hội nghị Trung ương 2 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, dự kiến vào khoảng tháng 2-3/2026. Đi cùng với đó là chương trình hành động của tất cả các bộ, ngành, lĩnh vực.

Theo ông Hiển, xét trên bình diện tổng thể, nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp hiện vẫn chủ yếu dựa vào hệ thống ngân hàng. Thị trường chứng khoán, tính đến ngày 30/11/2025, mới đạt quy mô khoảng 81,9% GDP, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu đặt ra là 100% GDP. Trong khi đó, thị trường trái phiếu, một công cụ nợ rất quan trọng, nếu huy động tốt sẽ có chi phí vốn rẻ hơn, hiện mới đạt khoảng 23,1% GDP, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 47% GDP cũng như so với nhiều quốc gia khác.

Phần lớn nguồn lực tài chính hiện nay vẫn đến từ hệ thống ngân hàng với quy mô tín dụng tương đương khoảng 134% GDP. “Tuy nhiên, bản chất vốn ngân hàng là vốn ngắn hạn, trong khi đang được sử dụng nhiều cho nhu cầu trung và dài hạn. Trong bối cảnh hướng đến tăng trưởng hai chữ số, vấn đề then chốt là làm thế nào để cung ứng đủ vốn cho doanh nghiệp một cách bền vững”, ông Hiển nhấn mạnh.

Phó trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhận định hệ thống ngân hàng không thể mở rộng mãi, việc tăng cung tín dụng quá mức cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. “Nếu đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số nhưng lạm phát cao, thì con số tăng trưởng đó sẽ không còn nhiều ý nghĩa. Thực tế, việc mở rộng tín dụng với tốc độ cao, như năm nay là khoảng 18%, không thể kéo dài liên tục. Vì vậy, nguồn vốn từ thị trường vốn, bao gồm cổ phiếu và trái phiếu, có vai trò đặc biệt quan trọng, thậm chí mang tính sống còn”, ông Hiển nhấn mạnh.

Từ kinh nghiệm quốc tế, cụ thể là Nhật Bản, ông Hiển đã chỉ ra nhiều vấn đề cần thay đổi trong thị trường vốn của Việt Nam.

Thứ nhất, theo ông Hiển, thị trường phải có “hàng hóa”. Với các doanh nghiệp chưa đủ điều kiện niêm yết, trái phiếu là công cụ rất quan trọng, trong đó cần gắn với tài sản bảo đảm. Vấn đề đặt ra là cần sửa đổi các nghị định, quy định như thế nào. Trường hợp không có tài sản bảo đảm thì phải đi kèm xếp hạng tín nhiệm, có sự tham gia giám sát của các hiệp hội. Nếu không, doanh nghiệp sẽ rất khó huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu.

Thứ hai, đối với cổ phiếu, vấn đề sở hữu nước ngoài đã đến lúc cần thay đổi hay chưa, rất cần ý kiến của các chuyên gia. “Ngay cả với các ngân hàng lớn, như nhóm Big4, có cần duy trì tỷ lệ sở hữu nhà nước lớn như hiện nay hay không? Các quy định về sở hữu nước ngoài trong doanh nghiệp Việt Nam cần được điều chỉnh theo hướng nào?”, ông Hiển gợi mở vấn đề.

Thứ ba, về quy định IPO và niêm yết, câu hỏi đặt ra là có cần tiếp tục sửa đổi hay không. Theo ông Hiển, chúng ta đã có những thay đổi nhất định, nhưng trong bối cảnh hướng tới nâng hạng từ thị trường cận biên lên mới nổi, cần phải có nhiều thay đổi hơn nữa.

Bên cạnh đó, vấn đề tài sản số và công nghệ blockchain cũng được Phó trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhắc đến. “Cách tiếp cận tài sản số, công nghệ blockchain hiện nay là thận trọng, thí điểm theo từng sản phẩm, dịch vụ, ban hành theo khung và định hướng. Tuy nhiên, có những nội dung cần mạnh dạn thí điểm và nhân rộng. Nhìn lại câu chuyện fintech trong hệ thống ngân hàng: từ Nghị quyết 19 đến khi có nghị quyết mới phải mất gần 4 năm. Vậy với tài sản số, lộ trình sẽ ra sao? Mặc dù đã có Nghị quyết 05, nhưng làm thế nào để tiến nhanh hơn là vấn đề cần được bàn thảo”, ông nói.

Về thị trường, theo ông Hiển, cần trao đổi sâu hơn về cách thức duy trì vị thế và nâng cao sức hấp dẫn đối với dòng vốn ngoại. Điều này gắn liền với hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ, nâng cao chất lượng hàng hóa, cũng như các cơ chế quản trị minh bạch, quản trị công ty, ESG. Các định chế trên thị trường cần có chính sách gì để vận hành thị trường một cách minh bạch và hiệu quả hơn.

Đối với nhà đầu tư, trước hết là các nhà đầu tư thuộc các quỹ có nguồn lực nhà nước, liệu cơ chế vận hành có cần cải tiến hay không? Việc phát triển các quỹ bảo hiểm, quỹ hưu trí tham gia thị trường – với quy mô vốn lớn và tính an toàn cao – là rất quan trọng, đòi hỏi phải thay đổi tư duy để tạo ra dòng tiền ổn định, chất lượng cho thị trường.

Bên cạnh đó, ông Nguyễn Đức Hiển cũng đặt vấn đề liên quan đến trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. “Về trung tâm tài chính quốc tế, chúng tôi rất mong được lắng nghe ý kiến về thể chế và cơ chế chính sách. Chủ trương là đúng và quyết tâm là rất cao, nhưng nếu không bàn kỹ về cơ chế vận hành cụ thể thì sẽ phát sinh rất nhiều vấn đề”, ông cho hay.

Cuối cùng, về cơ chế chính sách đối với nguồn hàng hóa tiềm năng từ cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước lớn, một nguồn hàng hóa có chất lượng cho thị trường, cần làm gì để các doanh nghiệp này tham gia thị trường một cách hiệu quả hơn. “Chúng ta cần tiếp tục bàn luận để thị trường vốn thực sự hoàn thành sứ mệnh phân bổ vốn cho trung và dài hạn. Nếu không có cách tiếp cận tổng thể, mục tiêu tăng trưởng hai chữ số sẽ rất khó đạt được”, ông nhấn mạnh.

Biến động mạnh khiến chi phí vốn tăng – thị trường cần tái cấu trúc cơ cấu nhà đầu tư

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Bùi Hoàng Hải, Phó chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho hay năm 2025 ghi dấu một trong những cột mốc quan trong nhất của thị trường chứng khoán Việt Nam khi được FTSE Russell chính thức nâng hạng từ nhóm cận biên lên mới nổi thứ cấp.

Theo ông Hải, đây không chỉ là bước tiến về mặt kỹ thuật, mà quan trọng hơn, là sự ghi nhận của cộng đồng tài chính quốc tế đối với nỗ lực bền bỉ suốt hơn hai thập kỷ của thị trường chứng khoán Việt Nam.

“Việc nâng hạng khẳng định chất lượng, sức hấp dẫn và độ tin cậy của thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời tạo động lực cho các cải cách sâu rộng hơn nữa. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước khởi đầu và hành trình tiếp theo là nâng cao hiệu quả thị trường chứng khoán, để kênh huy động vốn này đóng góp tích cực hơn, thực chất hơn vào nền kinh tế đất nước”, ông Hải nói.

Theo ông, dưới sự chỉ đạo của Chính phủ, thời gian tới, UBCKNN, Bộ Tài chính sẽ triển khai quyết liệt hơn nữa các chủ trương, chính sách của Nhà nước, nhằm phát triển thị trường chứng khoán an toàn, bền vững, trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ yếu của nền kinh tế và hội nhập với thị trường quốc tế.

“UBCKNN sẽ tập trung tháo gỡ rào cản, gia tăng độ mở của thị trường, đáp ứng các tiêu chuẩn cao hơn nữa của FTSE Russell và MSCI”, ông Bùi Hoàng Hải cho hay.

Một trong những trọng tâm là cơ chế đối tác thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) với mục tiêu đưa vào vận hành từ quý I/2027. Cơ chế này sẽ góp phần củng cố niềm tin niềm tin cho nhà đầu tư nước ngoài và nâng cao sức chống chịu cho toàn bộ hệ thống tài chính. “Khi và chỉ khi vận hành đầy đủ cơ chế CCP, chúng ta mới có thể kiểm soát rủi ro hệ thống và hạn chế nguy cơ lan truyền rủi ro trên thị trường chứng khoán”, ông Hải nhấn mạnh.

Phó chủ tịch UBCKNN cũng khẳng định cam kết của cơ quan quản lý trong việc tiếp tục mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm việc cho phép giao dịch trực tiếp thông qua các công ty môi giới toàn cầu và hoàn thiện cơ chế kết nối thông tin giữa các tổ chức hạ tầng thị trường. “Chúng tôi không chỉ nói mà đang triển khai quyết liệt”, ông Bùi Hoàng Hải nói và cho hay, mỗi tháng, UBCKNN đều họp với hàng chục nhà đầu tư, định chế đầu tư nước ngoài. Tính trong 7 tháng gần nhất, UBCKNN đã tổ chức 7 cuộc họp để nắm bắt đầy đủ hơn kỳ vọng của thị trường và kịp thời hoàn thiện chính sách.

Về hạ tầng, UBCKNN sẽ tiếp tục hiện đại hóa hệ thống, đảm bảo vận hành ổn định và đáp ứng quy mô giao dịch gia tăng nhanh chóng. Theo ông Bùi Hoàng Hải, trước khi hệ thống KRX vận hành, thanh khoản chỉ ở mức 13.000–14.000 tỷ đồng/phiên với khoảng 500.000–700.000 lệnh mỗi ngày. Nhưng ngay sau khi triển khai KRX, thanh khoản bùng nổ, đạt bình quân hơn 29.000 tỷ đồng/phiên – tương đương hơn 1 tỷ USD – với số lượng lệnh lên tới 3 triệu lệnh/ngày. Điều này đặt ra nhu cầu tiếp tục nâng cấp năng lực xử lý và khả năng chịu tải của toàn hệ thống để theo kịp quy mô ngày càng lớn.

Song song với đó, UBCKNN ưu tiên phát triển các sản phẩm tài chính mới, bao gồm trái phiếu hạ tầng, trái phiếu xanh, thúc đẩy hoạt động chào bán gắn với niêm yết, đồng thời tái cấu trúc cơ cấu nhà đầu tư theo hướng tăng vai trò của nhà đầu tư tổ chức và các định chế chuyên nghiệp.

“Một trong những vấn đề của thị trường chứng khoán thời gian vừa qua là thanh khoản cao nhưng đi kèm mức độ biến động mạnh. Điều này một phần là do số lượng nhà đầu tư cá nhân chiếm tới 85-95% tổng giá trị giao dịch toàn thị trường. Biến động mạnh khiến thị trường bị coi là có rủi ro lớn, bị tính chi phí huy động vốn cao hơn so với các thị trường có biến động rủi ro thấp”, ông Bùi Hoàng Hải nói và nhấn mạnh việc tái cơ cấu nhà đầu tư theo hướng tăng tỷ trọng các định chế đầu tư chuyên nghiệp là chủ trương lớn và cần được đẩy mạnh.

Bên cạnh đó, UBCKNN và Bộ Tài chính sẽ tiếp tục nâng cao năng lực quản lý, giám sát; tăng cường tính minh bạch và kỷ cương thị trường. Ông Hải cho biết cơ quan quản lý khuyến khích các công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, minh bạch hoạt động, đồng thời đầu tư vào công nghệ và phát triển nguồn nhân lực để cung cấp dịch vụ tốt hơn.

Cùng với tiến trình nâng hạng, năm 2025 cũng đánh dấu bước chuyển quan trọng khi nền móng của thị trường tài sản mã hoá được hình thành và vận hành. Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết 05 đã tạo khung pháp lý đầu tiên cho thị trường tài sản mã hoá, mở ra cơ hội để Việt Nam tiếp cận các xu hướng đổi mới của tài chính toàn cầu theo cách chủ động và có kiểm soát. Bộ Tài chính đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan để xây dựng văn bản hướng dẫn, hoàn thiện cơ chế phối hợp và quản lý thị trường này.

“Việc phát triển thị trường tài sản mã hoá không chỉ dừng ở xây dựng sàn giao dịch, mà còn phải tạo dựng một hệ sinh thái an toàn và hoàn chỉnh, trong đó các tổ chức cung cấp dịch vụ phải đáp ứng yêu cầu cao về năng lực tài chính, công nghệ và quản trị rủi ro; nhà đầu tư cũng phải nâng cao trách nhiệm khi tham gia”, ông Hải nhấn mạnh.

Trong bối cảnh các hành vi lừa đảo và lợi dụng tài sản mã hoá gia tăng, cơ quan quản lý đang triển khai các biện pháp kiểm soát mạnh mẽ. Ông Bùi Hoàng Hải cho biết UBCKNN đã hoàn thành dự thảo nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này; dự kiến hoàn thành thủ tục để trình Chính phủ trong 1, 2 tháng tới.

“Chúng tôi cũng sẽ phối hợp với các bộ, ngành để kiểm soát rủi ro, phòng chống rửa tiền, đảm bảo an toàn và an ninh tài chính. Với cách tiếp cận từng bước nhưng chắc chắn, kỳ vọng thị trường tài sản mã hoá tại Việt Nam sẽ phát triển lành mạnh, phù hợp điều kiện kinh tế và phát huy được tiềm năng”, Phó chủ tịch UBCKNN cho hay.

Ông cũng khẳng định năm 2026 sẽ mở ra giai đoạn phát triển mới, khi thành quả nâng hạng và hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường chỉ số tiếp tục thúc đẩy huy động vốn dài hạn cho nền kinh tế. Bộ Tài chính và UBCKNN cam kết đồng hành cùng các định chế tài chính, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cộng đồng chuyên gia trong quá trình hoàn thiện thị trường.

Việt Nam phải đầu tư mạnh vào công nghệ và tái cấu trúc thị trường vốn

TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng, cho rằng mô hình phát triển của Việt Nam trong thời gian tới không chỉ nằm ở tăng trưởng kinh tế, mà còn phải hài hòa với ổn định chính trị, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng quản trị.

Theo ông, mô hình phát triển mới cần hội tụ bốn điểm chính: (i) tăng trưởng nhanh và bền vững; (ii) chuyển dịch trọng tâm sang năng suất, khoa học – công nghệ; (iii) kết hợp đồng thời ba yếu tố: đầu tư, tiếp thu công nghệ, đổi mới sáng tạo; (iv) huy động và phân bổ nguồn lực một cách hiệu quả.

Việt Nam muốn phát triển nhanh thì phải đầu tư mạnh mẽ hơn vào khoa học – công nghệ, đồng thời không thể thiếu vai trò của vốn. Theo TS Lực, nhiều nước từng tăng trưởng cao ghi nhận vốn đóng góp tới 40–50%. Việt Nam hiện mới đạt tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 33% GDP, trong khi nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế xanh, ứng phó khí hậu và đổi mới công nghệ ngày càng lớn. Bởi vậy, Việt Nam cần có Quỹ khẩn cấp quốc gia và duy trì tốc độ tăng vốn đầu tư khoảng 10% mỗi năm.

Theo TS Lực, Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới trong bối cảnh thế giới tăng trưởng chậm, nhiều rủi ro và bất định. Bên cạnh đó, kinh tế dễ bị tổn thương trước biến động môi trường và chuỗi cung ứng. Hệ thống huy động – phân bổ vốn còn nhiều điểm nghẽn. Các quốc gia đang sử dụng nhiều chính sách tài chính mới, đòi hỏi Việt Nam phải thích ứng nhanh. Tài chính xanh, tài sản số… cũng đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới.

Trong giai đoạn 2026 - 2030 và hướng đến 2045, vốn nhà nước giảm dần, vốn tư nhân tăng mạnh lên khoảng 57%, FDI đóng góp 16 - 17%. Việt Nam cần đẩy nhanh tốc độ tăng vốn, hướng tới mức tăng trưởng vốn 13- 15% như các nền kinh tế Đông Á thời kỳ cất cánh. Tuy nhiên, thị trường vốn hiện còn nhỏ: vốn cổ phiếu chỉ chiếm 10% GDP (năm cao nhất đạt 24%), ngân hàng vẫn cung ứng tới 40% vốn cho nền kinh tế. Trong khi đó, tiết kiệm của người dân khá cao đạt 37% (dù vẫn thấp hơn Trung Quốc 46%) nhưng môi trường đầu tư chưa thật sự thông thoáng khiến dòng tiền chưa chảy mạnh vào sản xuất, đổi mới.

Quy mô tài chính của Việt Nam tăng khá nhanh trong 16 năm qua, nhưng rủi ro liên thông giữa các thị trường vẫn lớn. Hệ thống ngân hàng chiếm tỷ trọng cao, còn thị trường vốn và các định chế phi ngân hàng phát triển chưa tương xứng. Ngoài ra, những vấn đề như an ninh dữ liệu, hạ tầng tài chính, báo cáo theo chuẩn quốc tế, giáo dục tài chính và bảo vệ người tiêu dùng tài chính… vẫn còn hạn chế.

Đáng chú ý, có hơn 2.700 dự án đang bị vướng mắc, làm “đóng băng” một lượng vốn rất lớn. Cùng với đó là thất thoát do tham nhũng, lãng phí và xu hướng đầu cơ vàng – bất động sản.

TS Lực đề xuất: Hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường vốn cân bằng hơn và giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng; sớm vận hành thị trường carbon, thúc đẩy thị trường tài sản số, tăng minh bạch thị trường; duy trì ổn định vĩ mô để dòng vốn chuyển từ đầu cơ sang sản xuất.

Song song với đó là cải thiện thủ tục hành chính và nâng cao năng lực quản lý tài chính theo chuẩn quốc tế; thành lập các quỹ mới như quỹ chuyển đổi xanh, quỹ đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm; xây dựng một chiến lược tổng thể về huy động, phân bổ, sử dụng nguồn lực.

Hoàn thiện hạ tầng thị trường chứng khoán, tiến tới các tiêu chuẩn quốc tế cao hơn

Nhìn lại năm 2025, ông Nguyễn Sơn – Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) nhấn mạnh tới hai bước phát triển quan trọng của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Thứ nhất là việc hệ thống công nghệ thông tin mới (KRX) chính thức vận hành sau 5-7 năm chuẩn bị, cung ứng các tiện ích, dịch vụ cho thị trường chứng khoán. Thứ hai là sự kiện FTSE Russell công bố nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ cận biên lên mới nổi thứ cấp, dự kiến sẽ qua một kỳ review vào tháng 3/2026 để chính thức bước lên vị thế mới vào tháng 9/2026.

“Sau 25 năm vận hành thị trường, 30 năm thành lập cơ quan quản lý, chúng ta đã đi một thị trường sơ khai sang cận biên và chuẩn bị sang bước thứ ba là gia nhập nhóm thị trường mới nổi. Chúng ta đã có 5-7 năm có lộ trình chuẩn bị để đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật của FTSE Russell. Đây là bước đầu tiên để chúng ta tiến lên bước tiếp theo tiên tiến của mới nổi và sau đó là chuẩn cao hơn của MSCI. Việc hệ thống KRX đi vào vận hành và FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán là hai nền tảng cơ bản để năm 2026 bứt phá, đúng như tên diễn đàn hôm nay, 'Bứt phá trên nền tảng mới'”, ông Nguyễn Sơn khẳng định.

Chủ tịch VSDC cho hay hệ thống KRX vận hành ổn định, an toàn, thông suốt từ tháng 5/2025 giúp hiện đại hóa hạ tầng giao dịch, thanh toán, lưu ký, đáp ứng yêu cầu của thị trường khi gia tăng quy mô, đồng thời mở ra cơ hội để phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới. Hiện tại, VSDC đang hướng tới nâng cấp và tăng hiệu năng của hệ thống, vì đây là nền tảng được xây dựng từ khá lâu.

Theo ông Nguyễn Sơn, quy mô giao dịch của thị trường chứng khoán Việt Nam là khoảng 1,5 tỷ USD/phiên. So với các nước trong khu vực, độ sâu của thị trường tương đối tốt. Tốc độ mở rộng nhanh của thị trường đòi hỏi phải tiếp tục nâng cấp năng lực xử lý để đáp ứng nhu cầu trong giai đoạn tới.

Ông cho hay, Việt Nam hiện có hơn 11,6 triệu tài khoản chứng khoán – vượt mục tiêu 11 triệu tài khoản Chính phủ đặt ra cho năm 2030. Riêng tài khoản phái sinh đạt khoảng 2,5 triệu. Trên một thị trường hơn 80 triệu dân, đây là mức độ tham gia rất cao. Tuy nhiên, điểm yếu là có tới khoảng 90% tài khoản thuộc về nhà đầu tư cá nhân, thiếu đi các định chế đầu tư đầu tư chuyên nghiệp.

“Vừa rồi, Bộ Tài chính đã phê duyệt đề án tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ, hướng tới nhà đầu tư chuyên nghiệp chiếm 20-30%. Bởi lẽ, nếu chỉ dựa vào nhà đầu tư cá nhân, dưới tác động của rủi ro liên quan tới tâm lý rủi ro và tài chính hành vi thì thị trường sẽ biến động lớn”, ông Nguyễn Sơn đặt vấn đề.

Về hạ tầng, Chủ tịch VSDC cho hay thị trường chứng khoán Việt Nam đang hướng tới hệ thống thanh toán chuẩn mực, đó là cơ chế thanh toán đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Đây là nội dung đã được luật hoá trong Luật Chứng khoán 2019 và trong Luật Chứng khoán sửa đổi mới đây.

“Dự kiến, vào quý I/2027, chúng tôi sẽ vận hành CCP”, ông Nguyễn Sơn nói và cho hay cơ chế này đã được áp dụng đối với thị trường phái sinh, trong khi thị trường cơ sở vẫn đang vận hành theo cơ chế bù trừ đa phương.

Theo ông Sơn, hệ thống này đòi hỏi một pháp nhân độc lập và VSDC sẽ thành lập công ty con và cấp tài sản riêng, đứng ra làm đối tác với cả bên mua và bên bán, chịu trách nhiệm về rủi ro với các nhà đầu tư. Trong lộ trình báo cáo với Bộ Tài chính và UBCKNN, VSDC đã chuẩn bị cho sự ra đời của pháp nhân này và làm việc với nhà thầu cũng như quỹ liên quan về phòng vệ rủi ro.

Chủ tịch VSDC cũng cho hay thị trường đã kỳ vọng rất lâu vào những sản phẩm mà gói thầu công nghệ đã thiết kế như giao dịch chứng khoán xuyên trưa, kéo dài thời gian giao dịch sau giờ cho nhà đầu tư chuyên nghiệp, thực hiện các cơ chế tổ chức giao dịch trong phiên mở cửa với các sản phẩm gắn IPO với niêm yết và xa hơn các sản phẩm phái sinh, bán khống.

Tuy nhiên, việc triển khai bất kỳ sản phẩm nào cũng phải gắn với năng lực quản trị rủi ro và nền tảng hệ thống của tất cả thành viên thị trường – không chỉ riêng Sở Giao dịch hay Trung tâm Lưu ký. Các cơ chế xử lý như sell-out, buy-in, biện pháp cưỡng chế, hay xử lý giao dịch lỗi (fail trades) đều phải được áp dụng đầy đủ. Việc đưa sản phẩm mới ra thị trường phải có lộ trình, phù hợp với khả năng hấp thụ và kỳ vọng của nhà đầu tư.

Về câu chuyện nâng hạng thị trường chứng khoán, ông Nguyễn Sơn nhấn mạnh đây là không phải “đích đến” mà là điểm khởi đầu. Nâng hạng nghĩa là thị trường phải đáp ứng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật của các tổ chức xếp hạng. Khi đã đạt chuẩn, nhiệm vụ tiếp theo là duy trì và từng bước vượt lên mức cao hơn. Ông cảnh báo bài học nhãn tiền từ nhiều thị trường bị hạ hạng cho thấy hệ quả lớn nhất là dòng vốn rút đi đáng kể.

Liên quan đến câu chuyện này, Chủ tịch VSDC cho rằng cho rằng cần tháo gỡ các rào cản kỹ thuật và pháp lý theo tiêu chuẩn của chứng khoán toàn cầu, các global brokers.

Một vấn đề cần lưu ý là nâng cấp hệ thống STP – nền tảng chuyển mạch nghiệp vụ giữa ngân hàng lưu ký, tổ chức giám sát nước ngoài và công ty chứng khoán trong nước để tăng cường khả năng tương tác, giao thức kết nối. “Đây là những việc phải làm ngay trong 6 tháng cuối năm nay, đầu năm tới và cả giai đoạn sau nâng hạng. Đừng nghĩ rằng lên thị trường mới nổi là vốn sẽ tự động chảy vào ào ào”, ông Nguyễn Sơn nhấn mạnh.

Theo ông, vấn đề then chốt hiện nay là nguồn hàng. Nếu không có hàng hoá mới, không có doanh nghiệp mới IPO gắn với niêm yết, không rút ngắn chu kỳ niêm yết, không có trái phiếu công trình, trái phiếu xanh, hoặc thiếu vắng các doanh nghiệp FDI niêm yết thì “5 năm, 10 năm hay 20 năm nữa cũng khó mà hút thêm vốn”.

“Việc khối ngoại bán ròng khoảng 11 tỷ USD cũng đặt ra câu hỏi quan trọng: Vì sao vốn rời khỏi Việt Nam? Các công cụ phòng vệ rủi ro – không chỉ của Bộ Tài chính mà cả của Chính phủ – cần được thiết kế phù hợp với bối cảnh biến động tỷ giá, bởi nhà đầu tư hiện vẫn thiếu các sản phẩm hedging chuyên biệt”, ông Sơn nói thêm.

Chủ tịch VSDC khẳng định khi các nút thắt hạ tầng được giải quyết, dòng vốn sẽ tự động tìm đến Việt Nam, đặc biệt từ châu Âu. Một trong những yếu tố góp phần hỗ trợ là cơ chế omnibus trading account, giúp nhà đầu tư quốc tế – theo nguyên tắc của các định chế châu Âu – có thể tiếp cận thị trường Việt Nam thuận tiện hơn.

Với câu chuyện tăng trưởng vốn, ông Nguyễn Sơn cho rằng, hai yếu tố quan trọng là vốn và công nghệ. Theo ông, trong kỷ nguyên số, hai yếu tố này gắn bó chặt chẽ với nhau, bởi công nghệ sẽ tạo ra sự đột phá rất nhanh. Các doanh nghiệp hàng đầu thế giới trước đây không được đánh giá là có khả năng bứt phá mạnh, nhưng chỉ trong 5–7 năm đã vươn lên đứng top toàn cầu nhờ năng lực công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực nền tảng và hạ tầng số. Điều đó cho thấy sự thay đổi mang tính căn bản của mối quan hệ giữa vốn và công nghệ, cũng như yêu cầu mới đặt ra đối với thị trường vốn.

Từ góc độ của cơ quan vận hành hạ tầng thị trường, ông cho biết VSDC nhận thức rõ xu thế này. Nhiều nước trong khu vực đã ứng dụng công nghệ blockchain, IoT vào hoạt động lưu ký, bù trừ và thanh toán. Ông chia sẻ rằng tại Diễn đàn Hợp tác Tài chính Toàn cầu G20 vừa tổ chức tại Busan vừa qua, các quốc gia đều đề cập sâu về việc áp dụng AI và blockchain trong quản lý tài chính. Đây là những định hướng công nghệ mà theo ông, Việt Nam cần chuẩn bị cho giai đoạn 2026–2030.

Ông cũng lưu ý rằng hạ tầng thị trường vốn không chỉ gồm cổ phiếu hay trái phiếu chính phủ mà phải mở rộng sang nhiều thị trường khác. Chẳng hạn, đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, trước đây chúng ta xem đây là công cụ huy động vốn trực tiếp giữa tổ chức phát hành và nhà đầu tư chuyên nghiệp, nhưng cơ chế pháp lý chưa đủ chặt, dẫn tới hệ luỵ là tăng trưởng nóng. Hiện nay, cơ quan quản lý đang tái thiết lập khung pháp lý chặt chẽ hơn, đồng thời xây dựng cơ chế giao dịch – thanh toán thực chất để bảo đảm kiểm soát rủi ro và hỗ trợ thị trường sơ cấp phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính và UBCKNN đang được giao xây dựng thị trường giao dịch tín chỉ carbon. Dự thảo nghị định đang trình Chính phủ và nếu được ban hành, cơ chế thí điểm có thể triển khai trong năm 2026, trước khi vận hành chính thức vào các năm 2027–2028. Đây là nhóm sản phẩm đòi hỏi nghiên cứu kỹ lưỡng, cùng hệ thống công nghệ tương thích với hoạt động của Bộ Nông nghiệp và Tài nguyên, khi các đơn vị đăng ký sản phẩm, sao cho phù hợp với yêu cầu về lưu ký, thanh toán.

Ông Sơn cho biết thêm, Bộ Tài chính và UBCKNN đang nghiên cứu xây dựng thị trường phái sinh mới, đặc biệt là sản phẩm hợp đồng tương lai dựa trên giá vàng khu vực. Việt Nam hiện chưa có thị trường vàng thứ cấp chính thức nhưng đang hướng tới sự ổn định của thị trường này. Vì vậy, cần thiết xây dựng một công cụ phái sinh theo các yêu cầu từ quản lý rủi ro đơn giản nhất cho đến phức tạp nhất. Do chưa có thị trường vàng, Việt Nam sẽ tham khảo thị trường giao dịch sôi động nhất tại châu Âu hoặc khu vực như London và Thượng Hải để lấy giá vàng phù hợp với múi giờ của mình để xây dựng sản phẩm.

“Đây là sản phẩm phái sinh tương tự các chỉ số hiện nay, về lâu dài có thể mở rộng sang các quyền chọn phụ thuộc vào mức độ kiểm soát rủi ro”, Chủ tịch VDSC nói và cho hay đây là những điều đã được xây dựng trên nền tảng hệ thống công nghệ KRX.

Theo ông, kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều mô hình sàn giao dịch tài sản mới – bao gồm cả mô hình cộng đồng huy động vốn – tiềm ẩn rủi ro lớn nếu quản trị không tốt. Việt Nam từng chứng kiến nhiều hình thức huy động thiếu minh bạch trong lĩnh vực bất động sản. Do đó, xây dựng hành lang pháp lý, cơ chế giám sát và quản trị rủi ro là yêu cầu bắt buộc.

Bên cạnh đó, việc giao dịch tài sản mã hóa trong bối cảnh Việt Nam hiện nay cần được tiếp cận thận trọng, có lộ trình rõ ràng. Đây là nhiệm vụ Chính phủ giao cho ngành tài chính và UBCKNN, còn VSDC với vai trò vận hành hạ tầng sẽ tiếp tục chuẩn bị nền tảng công nghệ để đáp ứng những yêu cầu mới của thị trường.

Phát triển tài sản số: Không thể để "mỗi bên chạy một kiểu"

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang hướng tới các mục tiêu tăng trưởng cao, nhu cầu về vốn đầu tư cho hạ tầng và phát triển là vô cùng lớn. Để giải quyết được bài toán này, Chính phủ đang đặt ra nhiệm vụ đi tìm các động lực tăng trưởng mới, trong đó có tài sản số.

Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam kiêm Chủ tịch Công ty 1Matrix, nhận định: “Việt Nam đang dần hình thành khung pháp lý cho một lớp tài sản mới, đó là tài sản số. Đây được xem là động lực mới cho nền kinh tế, với sự chuyển dịch mạnh mẽ từ khung pháp lý đến hạ tầng công nghệ”.

Theo ông Trung, hành trình hoàn thiện khung pháp lý của tài sản số tại Việt Nam đã có những bước tiến rõ rệt. Cột mốc quan trọng nhất là Nghị quyết 57-NQ/TW lần đầu tiên đưa công nghệ blockchain vào nghị quyết, từ đó mở đường sự ra đời của các văn bản hành pháp tiếp theo.

Hiện nay, khung pháp lý về tài sản số đang tiếp tục được định hình rõ nét qua Luật Công nghiệp Công nghệ số (dự kiến có hiệu lực từ 1/5/2026) và Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa.

Điểm đột phá trong Luật Công nghiệp Công nghệ số là việc lồng ghép tài sản số vào Bộ luật Dân sự, phân tách rõ ràng hai loại hình dựa trên mục đích sử dụng và công nghệ. Trong đó, tài sản ảo được tham chiếu theo Quyết định 194 (về danh sách xám/phòng chống rửa tiền) còn tài sản mã hóa được tham chiếu để ứng dụng cho khu vực khởi nghiệp sáng tạo và định hướng công nghệ.

Trong khi đó, Nghị quyết 05 đã lập ra hành lang pháp lý, giống như một “chợ” với 5 sàn giao dịch thí điểm, với quy mô vốn khoảng 10.000 tỷ đồng mỗi sàn. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhiều khả năng sẽ ưu tiên các loại tài sản an toàn, điển hình là xu hướng token hóa tài sản thực (Real World Assets - RWA), trong khi các mô hình rủi ro hơn như quỹ ETF hay phái sinh có thể chưa được áp dụng ngay.

Ở cấp độ địa phương, Đà Nẵng đang đi đầu với các chính sách từ Nghị quyết 136, cho phép thí điểm chuyển đổi dòng tiền tài sản mã hóa và tạo ra cơ chế sandbox sáng tạo, một bước đi được so sánh với các chính sách tiên tiến của Thái Lan.

Tuy nhiên, ông Trung thừa nhận, những thay đổi trên mới chỉ ở cấp độ hành lang pháp lý. Để tài sản số, tài sản mã hóa thực sự trở thành nguồn vốn cho nền kinh tế, Việt Nam vẫn còn rất nhiều việc phải làm.

Đi sâu vào phân tích, đại diện 1Matrix nhận định sự khác biệt giữa tài sản số và tài chính truyền thống không chỉ nằm ở tên gọi mà còn ở bản chất công nghệ vận hành. “Nếu như trong chứng khoán truyền thống, hệ thống khớp lệnh (matching engine) hoạt động giống như một GPU thì blockchain hoạt động giống như CPU. Các hệ thống hiện đại cần tách biệt hai phần này: khớp lệnh liên tục xử lý riêng và việc ghi nhận kết quả (settlement) được thực hiện trên blockchain”, ông nói.

Bên cạnh đó, thị trường tài sản số hoạt động không ngừng nghỉ (24/7). Khác với ngân hàng tính lãi theo tháng/năm, tài sản số có thể tính lãi theo từng phút, tạo ra sự thay đổi lớn về tính thanh khoản và dòng tiền.

Về xu hướng token hóa, ông Trung cho hay, dự báo đến năm 2030, khoảng 10% GDP toàn cầu (tương đương 16.000 tỷ USD) sẽ được token hóa. Các tổ chức tài chính lớn như JPMorgan, HSBC hay Ngân hàng Công thương Trung Quốc (ICBC) đều đang ứng dụng blockchain sâu vào hệ thống lõi (core banking) để tăng tốc độ xử lý lên hàng trăm nghìn giao dịch mỗi giây.

Ngoài ra, theo ông Trung, thị trường tài sản số đã bước qua giai đoạn sơ khai (với sự sụp đổ của các "thiên tài" trẻ tuổi như vụ việc FTX) để tiến tới sự tham gia của các định chế tài chính chuyên nghiệp. “Năm 2023, năm sụp đổ của nhiều 'thiên tài' do nguyên nhân chính là nhà đầu tư tài chính nhảy vào quá nhanh, chú ý nhiều đến pháp lý mà coi nhẹ công nghệ, dẫn tới hệ lụy rất lớn. Tuy nhiên, đến nay, thị trường đang trưởng thành và thúc đẩy một quá trình khác: trước đây khớp lệnh một lần/ngày; có ETF thì khớp theo phiên; còn token thì không còn giờ mở cửa, chạy liên tục”, ông cho hay.

Một xu hướng đáng chú ý là sự áp đảo của Stablecoin (đồng tiền ổn định) so với các loại tài sản khác trong việc hoán đổi và lưu trữ giá trị, thậm chí đang được ưa chuộng hơn các dự án tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) do lo ngại về quyền riêng tư.

Tại Việt Nam, dòng tiền liên quan đến tài sản số rất lớn nhưng chưa được thống kê chính thức vào động lực kinh tế. Việt Nam liên tục nằm trong top 10 thế giới về chấp nhận tài sản mã hóa, với lực lượng lớn nhân sự làm việc tự do (freelancer) sẵn sàng nhận thù lao qua các kênh này.

Tuy nhiên, ông Trung thừa nhận, những thay đổi trên mới chỉ ở cấp độ hành lang pháp lý. Để tài sản số, tài sản mã hóa thực sự trở thành nguồn vốn cho nền kinh tế, Việt Nam vẫn còn rất nhiều việc phải làm.

Mặc dù pháp lý đang đi đúng hướng, nhưng công nghệ và nguồn nhân lực lại là những khoảng trống lớn. Ông Trung dẫn chứng, các vụ hack sàn giao dịch (như tại Hàn Quốc) không chỉ do lỗi phần mềm mà còn do lỗ hổng mô hình toán học, cho phép tin tặc giải mã hành vi mà không cần biết khóa bảo mật. Chưa kể, lưu ký tài sản số khác hoàn toàn lưu ký chứng khoán truyền thống. Nó bao gồm cả lưu ký "off-chain" (ngoài chuỗi) và "on-chain" (trên chuỗi).

“Hiện tại, chưa có sàn giao dịch nào tại Việt Nam thực sự sở hữu đủ nhân lực và công nghệ để đảm bảo an toàn cho nghiệp vụ lưu ký phức tạp này”, ông chia sẻ.

Theo ông Trung, việc hình thành khung pháp lý cho tài sản số và thí điểm các sàn giao dịch là bước đi chiến lược để Việt Nam huy động nguồn vốn mới. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này một cách an toàn và hiệu quả, bên cạnh hành lang pháp lý (Nghị quyết 05, Luật Công nghiệp Công nghệ số), Việt Nam cần tập trung giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao và đầu tư nghiêm túc vào hạ tầng công nghệ bảo mật, đặc biệt là công nghệ lưu ký.

“Tài sản số là một nguồn lực tiềm năng rất lớn, nhưng để đưa vào phục vụ mục tiêu phát triển, chúng ta cần giải quyết đồng thời rất nhiều vấn đề. Thách thức lớn nhất là làm sao đồng bộ giữa các vấn đề nhân lực - công nghệ - khung pháp lý - tuân thủ. Đồng bộ ở đây nghĩa là chúng ta phải giải bài toán một cách tổng thể, đồng thời. Tôi hay dùng một hình ảnh: đã có một dây chuyền sản xuất giày thì không thể 'mỗi bên chạy một kiểu', bên trái làm theo một hướng, bên phải làm theo hướng khác, rồi chờ xem bên nào thành công. Như vậy, sẽ rất lãng phí nguồn lực”, ông ví von.

Phát huy vai trò của quỹ đầu tư để bứt phá trong kỷ nguyên phát triển mới

Phát biểu tại Diễn đàn, bà Lương Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Quản lý tài sản, Khối trong nước, Dragon Capital Việt Nam, cho rằng đất nước ta đang ở trong giai đoạn đặc biệt của kỷ nguyên phát triển mới. Việt Nam đang đứng trước cánh cửa “có một không hai”, hội tụ đủ thiên thời địa lợi nhân hòa, có nền kinh tế mở, dân số vàng, tài nguyên con người, và đặc biệt là tư duy.

“Bản thân đặc thù công việc của chúng tôi phải theo dõi sát sao các động thái của chính phủ. Có lẽ chưa bao giờ chúng tôi thấy tư duy đổi mới và mong muốn phát triển đến từ lại giao thoa như bây giờ”, bà Hạnh chia sẻ.

Theo bà Hạnh, bất lợi duy nhất của Việt Nam hiện tại có lẽ là về mặt thời gian. Đến năm 2039 chúng ta bắt đầu bước vào giai đoạn dân số già, trong khi đó mục tiêu là năm 2045 trở thành nước có thu nhập cao. “Thời gian còn lại không dài, nếu trong khoảng thời gian đó mà chúng ta không đạt được mục tiêu thì sẽ cực kỳ uổng phí thời cơ”, bà Hạnh nhận định.

Theo bà Hạnh, để đạt được mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững như chủ đề của Diễn đàn, thì cần phát huy vai trò của các quỹ đầu tư trong việc phát triển thị trường vốn.

Quỹ đầu tư có nhiều vai trò, nhưng 3 vai trò rất quan trọng. Thứ nhất, quỹ đầu tư có vai trò như một ống dẫn nước, dẫn những đồng tiền tiết kiệm ngắn hạn trở thành nguồn vốn sản xuất cho các doanh nghiệp.

Thứ hai, quỹ đầu tư là quỹ dài hạn, không giống như dòng vốn ngắn hạn dễ đảo chiều. Quỹ đầu có chiến lược dài hạn nên có thể giúp doanh nghiệp đổi mới sản xuất, nâng cao lực cạnh tranh. Đây là quy luật, là công thức bất biến tại nhiều nước phát triển khác. Quỹ đầu tư sẽ giúp giảm áp lực cho ngân hàng, và giảm áp lực cho vốn vay nước ngoài.

“Vai trò thứ ba ít được nhắc đến của các quỹ đầu tư đó là nó giúp thúc đẩy chuẩn mực quản lý doanh nghiệp”, bà Hạnh chia sẻ. Các quỹ đầu tư thường yêu cầu minh bạch, trách nhiệm giải trình và quản lý rủi ro cao. Những điều này tạo động lực và sức ép giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn, đạt được chuẩn cao hơn, nâng cao niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước. Về điểm này, các quỹ hữu trí vì có nguồn vốn dài hạn nên có thể đóng vai trò dẫn dắt trong việc phân phối vốn vào các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, sạch, xanh, từ đó mới định hình được cái cấu trúc kinh tế trong tương lai.

Theo bà Hạnh, trong kỷ nguyên phát triển, nhu cầu về vốn là rất lớn, vốn phải là yếu tố đi đầu. Tuy nhiên, thị trường vốn tại Việt Nam vẫn còn mỏng. Nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào hệ thống ngân hàng, với dư nợ tín dụng hơn 134% GDP cuối năm 2024. Hơn 20 năm qua, số quỹ đầu tư hiện tại tại Việt Nam đã tăng lên khoảng 100 quỹ. Về quy mô thì con số này vẫn còn khá khiêm tốn.

“Tôi hay nói vui với mọi người về con số của quỹ đầu tư ở Việt Nam được tượng trưng bởi hai con số 1”, bà Hạnh chia sẻ. Con số 1 thứ nhất đó là tổng quy mô các quỹ đầu tư chưa đến 1% GDP - chỉ khoảng 30 tỷ USD. Con số 1 thứ hai đó là số lượng nhà đầu tư tham gia vào quỹ đầu tư, chứng chỉ quỹ chỉ khoảng đầu đó là 1 triệu nhà đầu tư. Đây là những con số khá khiêm tốn, so với các thị trường khác trong khu vực như Ấn Độ, Thái Lan (hơn 20%). Trong khi đó, quy mô dân số hay mức độ tiết kiệm của người dân Việt Nam không thua kém.

“Chúng ta hướng đến năm 2030 tổng vốn của các quỹ đầu tư chiếm khoảng 5% GDP, tính ra là tăng trưởng khoảng 10 lần trong vòng 5 năm. Đây là con số rất tham vọng, nhưng theo tôi đáng để chúng ta suy nghĩ và hướng đến”, bà Hạnh nói.

Theo bà Hạnh, một trở ngại khác đó là kênh phân phối bị hạn chế bởi rào cản pháp lý. Hiện tại, ngân hàng thương mại chưa được phép trực tiếp phân phối chứng chỉ quỹ.

Điểm hạn chế khác cũng là điểm khá phổ biến tại nhiều nước trên thế giới, đó là tư duy đầu tư còn ngắn hạn, mạng tính đầu cơ hơn là tích trữ tài sản. Hiện tại phần lớn người dân khi đầu tư vào các quỹ thì thời gian nắm giữ chỉ khoảng hơn 1 năm, và mọi người thường hay so sánh với lãi suất ngân hàng.

Tại các nước trên thế giới, quỹ hưu trí là những quỹ đầu tư lớn nhất, đóng vai trò rất quan trọng. Nhưng tại Việt Nam, các quỹ hưu trí vẫn đang ở giai đoạn sơ khai, hạn chế. Hiện tại sau 8 năm ra đời về mặt pháp lý thì quy mô quỹ hưu trí chỉ chưa tới 2.000 tỷ, chưa tới 30.000 nhà đầu tư tham gia. Điều này có nghĩa các quy hưu trí chưa đạt được vai trò đóng góp về mặt an sinh xã hội. Vì vậy, nếu chúng ta không có bước chuyển mình mạnh mẽ thì sẽ khó mà xây dựng được một nền tảng vốn nằm để phục vụ mục tiêu bứt phá trong vòng 10 - 20 năm tới.

Về mặt giải pháp, bà Hạnh cho rằng nên tập trung vào nguồn vốn trong nước - đang còn để ngỏ và rất dồi dào. Nguồn vốn trong dân hiện tại rất dồi dào nhưng đang bị ngắn hạn, vậy thì câu hỏi hiện tại là làm sao để nó trở nên dài hạn. “Điểm đầu tiên tôi nghĩ là chúng ta cần chính sách ưu đãi thuế mạnh mẽ hơn, nhằm khuyến khích thay đổi hành vi đầu tư của người dân. Điểm này được ghi nhận ở tất cả các thị trường bao gồm Thái Lan, Ấn Độ, Đài Loan”, bà Hạnh nói.

Thuế là điểm rất quan trọng, nếu được ưu đãi về thuế sẽ giúp thay đổi hành vi đầu tư của người dân. Đề xuất cụ thể là cần xem xét miễn thuế thu nhập cá nhân đối với các khoản đầu tư dài hạn.

Giải pháp thứ hai là mở rộng kênh phân phối, tháo gỡ các rào cản pháp lý để trao vai trò lớn hơn cho các ngân hàng thương mại về quỹ đầu tư. Theo quy định hiện tại, các ngân hàng thương mại không được trực tiếp phân phối các sản phẩm quỹ. Nếu được tháo gỡ rào cản, người dân có thể tiếp cận sản phẩm quỹ dễ dàng hơn. Quỹ đầu tư từ thị trường ngách trở thành 1 kênh tài sản chính thống phổ biến.

Giải pháp thứ ba là cần hoàn thiện khung pháp lý cho quỹ hưu trí – tiệm cận thông lệ quốc tế. Quỹ hưu trí nếu được phát triển tại Việt Nam thì sẽ có thể đóng vai trò tốt hơn trong việc đảm bảo an sinh xã hội cho người lao động, đặc biệt là thành phần lao động không chính thức tại Việt Nam.

Về điểm này, bà Hạnh cho rằng quỹ hưu trí cần được phép đầu tư theo hướng đa dạng hơn để tăng khả năng cạnh tranh (hiện tại các quỹ hưu trí phải duy trì tỷ lệ trái phiếu chính phủ cao).

“Giải pháp cuối cùng, mà tôi vô cùng đồng tình với các diễn giả hôm nay, đó là cần triển khai chương trình giáo dục tài chính cấp quốc gia nhằm nâng cao tư duy tài chính của người dân. Tư duy là điểm mấu chốt quan trọng nhất”, bà Hạnh nhận định. Nếu người dân không hiểu về đầu tư, về tài chính thì họ sẽ không bao giờ hành động đúng được. Khảo sát cho thấy nhận thức về tài chính, tiết kiệm, đầu tư của người dân Việt Nam còn ở mức rất thấp trên thế giới. Chúng ta có thể triển khai giáo dục về tài chính từ các cấp học tiểu học, trung học, cấp 3. Hiện tại đa số trường quốc tế có chứ trường công chưa có các chương trình này.

“Vai trò của báo chí, truyền thông trong việc tuyên truyền cũng rất lớn. Chẳng hạn như Tạp chí Đầu tư Tài chính VietnamFinance có thể đóng vai trò trong vấn đề này”, bà Hạnh chia sẻ.

PHIÊN THẢO LUẬN CỦA DIỄN ĐÀN TRIỂN VỌNG THỊ TRƯỜNG VỐN VIỆT NAM 2026

Tiếp nối Diễn đàn, PGS.TS Nghiêm Thị Thà, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA), chủ trì phiên thảo luận chuyên sâu với sự tham gia của c