Quản lý tài chính cá nhân: Người Việt tiết kiệm nhiều nhưng đầu tư vẫn dè dặt

Theo thống kê từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, lượng tiền gửi của người dân tại các tổ chức tín dụng đã tăng trưởng gần 13% so với cùng kỳ năm trước. Con số này phản ánh xu hướng tích luỹ ngày càng rõ nét trong xã hội, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động.

Tuy nhiên, theo khảo sát của Tổng cục Thống kê thuộc Bộ Tài chính, 68% người trưởng thành cho biết có khoản để dành trong vòng một năm trở lại đây. Tuy nhiên, tiền tiết kiệm chủ yếu được ưu tiên cho các mục tiêu an toàn dài hạn như nghỉ hưu (44%) và giáo dục (31%). Việc phân bổ cho đầu tư hay kinh doanh chỉ chiếm một tỷ trọng khiêm tốn (13%), phần còn lại dành cho các mục đích khác.

Đáng chú ý, hình thức nắm giữ tiền vẫn mang tính truyền thống, với tỷ lệ lớn lựa chọn giữ tiền mặt tại nhà hoặc gửi ngân hàng, trong khi tỷ lệ tham gia các kênh đầu tư tài chính còn rất thấp, lần lượt chỉ 0,4% đầu tư vào chứng khoán và 0,6% vào quỹ hưu trí. Điều này cho thấy tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả trong quản lý và đầu tư tài chính cá nhân của người Việt hiện nay.

Trong cuộc phỏng vấn với VietnamFinance, bà Nguyễn Chu Kim Yến - Thạc sĩ quản lý tài chính cá nhân và quản lý khởi nghiệp tại Canada, Co-founder của công ty Fidey Việt Nam - đã chia sẻ về thực trạng, những sai lầm phổ biến, cũng như những nguyên tắc nền tảng giúp mỗi người có thể vững vàng hơn trên con đường quản lý tiền bạc, tiết kiệm và đầu tư thông minh.

Quản lý tài chính vẫn theo cảm tính

- Bà nhìn nhận thế nào về cách quản lý tài chính cá nhân của người Việt hiện nay?

Bà Nguyễn Chu Kim Yến: Tôi thấy hiện nay người Việt, đặc biệt là các bạn trẻ, ngày càng quan tâm nhiều hơn đến quản lý tài chính cá nhân rồi. Tuy nhiên tỷ lệ vẫn còn khá thấp, đa số vẫn quản lý theo thói quen, cảm tính.

Thậm chí khái niệm "quản lý tài chính cá nhân" vẫn đang được hiểu khá mơ hồ hoặc hiểu sai. Nếu có biết thì kiến thức cũng chưa được hệ thống hoá và nhận thức từ gốc rễ. Dẫn tới việc rất nhiều người vẫn còn loay hoay với kế hoạch tài chính của chính mình.

- Theo bà, những sai lầm tài chính cá nhân phổ biến nhất của người Việt hiện nay là gì?

Bà Nguyễn Chu Kim Yến: Sai lầm phổ biến nhất mà tôi thấy được thông qua những lần khảo sát, các buổi workshop mà Fidey tổ chức hoặc từ những học viên mà tôi trực tiếp chia sẻ về tài chính cá nhân, là đa số mọi người không biết cách quản lý chi tiêu, dẫn tới không tích luỹ được và cuối cùng là không đầu tư. Còn nếu có đầu tư thì cũng đang bị hiểu sai về bản chất của đầu tư. Đa số mọi người vẫn đang Đầu cơ chứ chưa phải Đầu tư.

- Từ góc độ chuyên môn, đâu là những nguyên tắc nền tảng nhất trong quản lý tài chính cá nhân mà bất kỳ ai cũng cần nắm vững, thưa bà?

Bà Nguyễn Chu Kim Yến: Để quản lý được tài chính cá nhân thực ra không khó, vì nó là thứ mình tiếp xúc hàng ngày. Để đơn giản nhất cho một người không có chuyên môn về tài chính, bất kỳ ai cũng có thể quản lý tài chính cá nhân được, thì tôi tin rằng mọi người chỉ cần nắm rõ:

Quản lý tài chính cá nhân là quản lý 3 thứ: Thu nhập, Chi tiêu, và Đầu tư.

Đối với thu nhập, nguyên tắc là gia tăng mức thu nhập/kênh thu nhập thông qua gia tăng hiệu suất. Và cách tốt nhất để tăng hiệu suất bền vững, hiệu quả, là gia tăng năng lực, liên tục phát triển bản thân.

Đối với chi tiêu, nguyên tắc là phải kiểm soát được, bằng cách lập kế hoạch/định mức và theo dõi. Mục đích cuối cùng là để có thể tích luỹ được. Mỗi tháng có dư ra một khoản tích luỹ thì nghĩa là đã quản lý chi tiêu thành công.

Đối với đầu tư, nguyên tắc là tạo giá trị trước. Khi bản thân tạo ra giá trị cho xã hội thì sẽ nhận về giá trị tương ứng và bền vững. Hãy hỏi, việc đầu tư này của mình góp phần mang lại giá trị gì cho xã hội. Đồng thời, cần hiểu nguyên tắc High risk, high return - Rủi ro cao thì lợi nhuận cao. Hiểu để áp dụng bằng cách biết khả năng quản lý rủi ro/khẩu vị rủi ro của bản thân tới đâu, từ đó mới đi tìm kênh đầu tư/phương pháp đầu tư phù hợp. Đừng chỉ thấy người khác đầu tư lời mà vội lao theo trong khi bản thân không đủ khả năng quản lý rủi ro tương ứng.

Không đầu tư sớm, nguy cơ bị bỏ lại

- Trong bối cảnh kinh tế biến động, người trẻ nên ưu tiên đầu tư vào đâu và quản trị rủi ro như thế nào, thưa bà?

Bà Nguyễn Chu Kim Yến: Trong bối cảnh hiện tại, là kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, đặc biệt đối với lĩnh vực kinh tế - tài chính, khi mà một trong những hệ quả tất yếu là sự phân hoá giàu nghèo ngày càng gia tăng mạnh mẽ, nếu không tự phát triển và đầu tư để bắt kịp, gần như chắc chắn sẽ bị bỏ lại.

Cho nên các bạn trẻ nhất định phải trang bị kiến thức về tài chính cá nhân, bắt đầu đầu tư càng sớm càng tốt một cách đúng đắn để không bị bỏ lại và tận dụng được cơ hội rất lớn trong giai đoạn này.

Fidey cũng đã xây dựng một phương pháp đầu tư bền vững, giúp mọi người, đặc biệt là giới trẻ tận dụng được lợi thế thời gian của mình, tích luỹ tài sản đều đặn, bền vững, giảm thiểu rủi ro biến động thị trường hay rủi ro do thiếu kiến thức.

Điều quan trọng là Fidey giúp mọi người bắt đầu từ những bước rất nhỏ và đồng hành cùng mọi người để duy trì đều đặn. Tuy nhiên, dù là phương pháp nào, thì điều cốt lõi nhất vẫn là tự bản thân mỗi người đều cần liên tục cập nhật, không ngừng học hỏi, phát triển bản thân. Đó mới là cách quản trị rủi ro tối ưu nhất.

Ngoài ra mọi người cần có tư duy chuẩn về tài chính, quan niệm chuẩn về tiền. Đây là những thứ gốc rễ, nền tảng nhất định cần có để sau đó xây dựng được tài chính vững chắc. Chi tiết tôi cũng đã có chia sẻ rất kỹ trong loạt tập Podcast 48-52 của Fidey.

Cuối cùng là hãy hướng tới việc tự động hoá quản lý tài chính cá nhân bằng cách thiết lập một mô hình phù hợp nhất với bản thân mình và để tự nó vận hành, từ đó giúp chúng ta có thể tự do tài chính ngay từ sớm mà không cần phải đợi tới lúc đạt được một số tiền nào đó. Chi tiết cách thực hiện, tôi cũng có chia sẻ trong các tập Podcast 40, 45.

- Bà đánh giá như thế nào về xu hướng giáo dục tài chính cá nhân tại Việt Nam, đặc biệt với giới trẻ?

Bà Nguyễn Chu Kim Yến: Theo tôi quan sát thì hiện nay xu hướng giáo dục tài chính cá nhân đang được thúc đẩy khá mạnh mẽ, một số trường đại học cũng đã đưa vào chương trình giảng dạy, một số tổ chức cũng đang nỗ lực từng bước chuẩn hoá hệ thống kiến thức. Đó là dấu hiệu đáng mừng. Tuy nhiên vẫn còn rất thiếu những người thực sự có kiến thức, được đào tạo bài bản về tài chính cá nhân để có thể thúc đẩy xu hướng này theo hướng bền vững hơn.

Hy vọng trong tương lai gần, giới trẻ sẽ sớm nhận thức được tầm quan trọng của tài chính cá nhân. Thêm nữa là hiện nay khả năng ngoại ngữ của các bạn trẻ đã tốt hơn rất nhiều rồi nên hoàn toàn có thể tìm học các khoá học về tài chính cá nhân trên các nền tảng tự học hay chia sẻ từ các chuyên gia nước ngoài. Điều quan trọng là nâng tầm được nhận thức về quản lý tài chính cá nhân thì chắc chắn kiến thức này sẽ ngày càng được phổ cập tại Việt Nam.

Trân trọng cảm ơn bà!