Đo "đầu vào thể chế", soi "đầu ra thị trường": Bước tiến mới của PCI 2025
Hoàng Ngân -
15/05/2026 17:30 (GMT+7)
(VNF) - Sau hơn hai thập kỷ đồng hành cùng cải cách môi trường đầu tư kinh doanh, PCI 2025 đánh dấu bước chuyển mới khi lần đầu mở rộng từ đo lường chất lượng điều hành địa phương sang đánh giá toàn diện hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân.
Đánh giá toàn diện hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân
Ngày 15/5, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chính thức công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025).
PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, cho biết PCI 2025 đánh dấu nhiều thay đổi quan trọng cả về phương pháp đánh giá lẫn cách tiếp cận đối với khu vực kinh tế tư nhân. Lần đầu tiên, VCCI công bố một báo cáo toàn diện mang tên Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam, thay vì chỉ tập trung đánh giá chất lượng điều hành kinh tế cấp tỉnh như các năm trước.
PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI phát biểu tại sự kiện.
Đáng chú ý, năm nay VCCI lần đầu tiên giới thiệu Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) nhằm bổ sung góc nhìn mới cho PCI. Nếu PCI đo “đầu vào thể chế”, tức chất lượng môi trường kinh doanh và điều hành, thì BPI tập trung đo “đầu ra thị trường”, phản ánh khả năng doanh nghiệp thực sự tồn tại, sinh lời và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Từ kết quả khảo sát, VCCI cho rằng khu vực kinh tế tư nhân đang dần vượt qua giai đoạn khó khăn và bước vào chu kỳ phục hồi mạnh hơn. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra hàng loạt điểm nghẽn lớn đang cản trở khu vực tư nhân phát triển. Trong đó, 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng và mở rộng thị trường đầu ra, tăng mạnh so với các năm trước. Không những vậy, tiếp cận vốn vẫn là rào cản lớn khi có tới 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu không có tài sản bảo đảm. Báo cáo cũng chỉ ra rằng năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam còn khoảng cách khá xa so với khu vực.
Theo Chủ tịch VCCI, mục tiêu của PCI trong giai đoạn mới không còn là tạo ra “cuộc đua thứ hạng” giữa các địa phương mà trở thành công cụ chẩn đoán giúp địa phương xác định đúng vấn đề và điều hành hiệu quả hơn. Vì vậy, năm 2025, VCCI đã quyết định không công bố bảng xếp hạng từ 1 đến 34 như thông lệ mà chuyển sang công bố 6 nhóm chất lượng điều hành. Theo công bố, 5 địa phương thuộc nhóm chất lượng điều hành “Tốt” của PCI 2025 gồm Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. Đối với chỉ số BPI thí điểm, ba địa phương dẫn đầu là TP. HCM, Hà Nội và Quảng Ninh.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế của VCCI, cho biết khu vực kinh tế tư nhân hiện chiếm tới 96,6% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam, với hơn 1 triệu doanh nghiệp, giữ vai trò là lực lượng chủ lực của nền kinh tế. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp vẫn có quy mô nhỏ và năng lực nội tại còn hạn chế, với hơn 80% doanh nghiệp có dưới 50 lao động và trên 70% doanh nghiệp có vốn điều lệ dưới 10 tỷ đồng.
Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng ba khó khăn lớn nhất hiện nay của doanh nghiệp tư nhân gồm áp lực tìm kiếm đầu ra, khó tiếp cận vốn do thiếu tài sản bảo đảm và môi trường chính sách còn thiếu tính ổn định, khó dự báo.
Khi doanh nghiệp thuần Việt "tiếp sức" cải thiện môi trường kinh doanh
Một điểm nhấn đáng chú ý của PCI 2025 là sự chuyển dịch vai trò từ “đối tượng thụ hưởng” sang “chủ thể đồng hành” của khu vực tư nhân. Lần đầu tiên, một doanh nghiệp thuần Việt là Tân Hiệp Phát tham gia đồng hành cùng PCI sau khi đối tác quốc tế dừng tài trợ, với điểm mới là Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam. Sự tham gia này không chỉ mang ý nghĩa tài chính, mà còn phản ánh sự trưởng thành của doanh nghiệp tư nhân trong việc góp phần định hình môi trường kinh doanh và thúc đẩy cải cách thể chế.
“Việc một tập đoàn tư nhân Việt Nam tiếp nối vai trò tài trợ một chương trình nghiên cứu chính sách có tầm vóc quốc gia là một bước chuyển có ý nghĩa lịch sử. Đó không chỉ là sự hỗ trợ về nguồn lực, mà còn là minh chứng sống động rằng chính cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang chủ động gánh vác trách nhiệm kiến tạo môi trường kinh doanh cho chính mình và cho các thế hệ doanh nhân tương lai”, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, đánh giá.
Ông Nguyễn Duy Hưng, Thành viên Hội đồng Quản trị Tân Hiệp Phát, cho rằng doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn đặc biệt với nhiều cơ hội bứt phá. Tuy nhiên, cơ hội sẽ không tự chuyển hóa thành kết quả nếu môi trường kinh doanh không được cải thiện, các điểm nghẽn thể chế không được tháo gỡ kịp thời và bản thân doanh nghiệp không chủ động đổi mới.
Ông Nguyễn Duy Hưng, Thành viên Hội đồng Quản trị Tân Hiệp Phát – đại diện đơn vị đồng hành Lễ công bố Báo cáo kinh tế tư nhân Việt Nam và chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025.
Theo ông Hưng, để đạt được tăng trưởng vượt bậc, cả khu vực công và khu vực tư đều cần thay đổi tư duy quản trị, nâng cao năng lực thực thi và hành động quyết liệt hơn. Ông nhấn mạnh cần nhìn nhận mối quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp theo hướng đồng hành cùng phát triển, bởi khi doanh nghiệp mở rộng đầu tư, đổi mới công nghệ, tạo việc làm và tăng đóng góp ngân sách thì Nhà nước cũng hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp gặp khó khăn do thủ tục kéo dài, dự án chậm triển khai hay chi phí không chính thức còn tồn tại thì không chỉ doanh nghiệp chịu thiệt hại mà nền kinh tế cũng mất đi động lực tăng trưởng.
Theo ông Hưng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở chủ trương mà ở khâu thực thi, từ việc xử lý hồ sơ chậm, cách hiểu quy định không thống nhất giữa các địa phương cho đến những thủ tục nhỏ nhưng có thể làm mất cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp.
Ông cũng cho rằng hiệu quả cải cách phải được kiểm chứng ngay tại cấp cơ sở – nơi doanh nghiệp tiếp xúc trực tiếp với bộ máy hành chính hằng ngày. Nếu địa phương thực thi tốt, doanh nghiệp sẽ cảm nhận được sự thay đổi rất nhanh; ngược lại, nếu khâu thực thi trì trệ thì các chủ trương lớn khó đi vào thực tế.
Theo đại diện Tân Hiệp Phát, mọi cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra kết quả cụ thể như rút ngắn thời gian làm thủ tục, giảm chi phí cho doanh nghiệp, tháo gỡ được vướng mắc và mở ra thêm cơ hội kinh doanh, qua đó tạo ra giá trị mới cho nền kinh tế và nâng cao thu nhập cho người lao động.
Ông Nguyễn Duy Hưng đánh giá Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) không chỉ phản ánh thực trạng môi trường kinh doanh mà còn giúp nhận diện điểm nghẽn, đo lường hiệu quả cải cách và lan tỏa các mô hình thực thi tốt tại địa phương. Đây cũng là nguồn dữ liệu quan trọng để cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, đồng thời giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch, cải thiện quản trị và hướng tới phát triển bền vững hơn.
“Việc Tân Hiệp Phát đồng hành cùng VCCI trong chương trình Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và PCI không chỉ là hỗ trợ cho hoạt động nghiên cứu mà còn là trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hiệu quả và hiện đại, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân và nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới”, ông Nguyễn Duy Hưng khẳng định.
Tân Hiệp Phát là một trong những doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực nước giải khát tại Việt Nam, được thành lập năm 1994. Trải qua hơn ba thập kỷ phát triển, doanh nghiệp đã xây dựng hệ sinh thái sản phẩm đa dạng với các thương hiệu quen thuộc trên thị trường như Trà Xanh Không Độ, Number 1…, không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn từng bước mở rộng ra nhiều quốc gia.
Bên cạnh hoạt động sản xuất kinh doanh, Tân Hiệp Phát cũng tích cực tham gia vào các chương trình đồng hành cùng Chính phủ và các tổ chức như VCCI nhằm thúc đẩy phát triển khu vực kinh tế tư nhân, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hướng tới phát triển bền vững.
(VNF) - TS. Phan Đức Hiếu cho rằng sau một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, điều đáng chú ý nhất là nhiều cải cách thể chế đã bắt đầu chuyển động trong thực tế, góp phần tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định và an toàn hơn cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
(VNF) - Rất nhiều người Việt Nam đã thành danh tại Big Tech Mỹ. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc “làm cho công ty lớn” hay “kiếm được nhiều tiền”, đó mới chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại, quan trọng hơn, là cách những thành công cá nhân đó được chuyển hóa thành giá trị cho đất nước.
(VNF) - Dù Nghị quyết 68 đã tạo ra nhiều kỳ vọng về một môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, song theo LS Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, thực tế triển khai vẫn tồn tại không ít rào cản khiến doanh nghiệp chưa thể hưởng trọn lợi ích từ cải cách thể chế. Khoảng cách giữa chính sách và thực thi, cùng những vướng mắc pháp lý phát sinh, đang tiếp tục là lực cản đối với khu vực kinh tế tư nhân.
(VNF) - TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn đã trở thành “bệ đỡ” quan trọng giúp Việt Nam giữ nhịp tăng trưởng ngay từ đầu năm 2026, đồng thời tạo nền tảng để củng cố các động lực như xuất khẩu, tiêu dùng và đầu tư trong thời gian tới.
(VNF) - Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, việc lựa chọn động lực dẫn dắt trở nên đặc biệt quan trọng. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, tài chính, đặc biệt là tài chính công nghệ, cần được xác định là mũi nhọn chiến lược nếu muốn tạo bứt phá về năng suất, mở rộng không gian tăng trưởng và nâng cao vị thế của nền kinh tế trong dài hạn.
(VNF) - Theo TS. Lê Duy Bình, tranh luận về ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh thực chất mới chỉ xử lý “phần ngọn”. Điều quan trọng hơn là phải xác lập rõ địa vị pháp lý và cách tiếp cận thuế phù hợp với bản chất kinh doanh cá thể, từ đó tạo nền tảng cải cách bền vững.
(VNF) - Theo ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, dù chịu tác động từ xung đột địa chính trị, chi phí đầu vào tăng và rủi ro thương mại toàn cầu, kinh tế Việt Nam năm 2026 vẫn được dự báo tăng trưởng khoảng 7,2%. Tuy nhiên, để giữ vững đà này, Việt Nam cần linh hoạt điều hành vàvà kiên định với cải cách dài hạn.
(VNF) - TS Võ Trí Thành cho rằng trong nền kinh tế số, dữ liệu đang trở thành nguồn lực có giá trị như một “mỏ vàng”, đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, việc quản trị, phân bổ và kiểm soát dữ liệu lại đặt ra những thách thức phức tạp, từ quyền sở hữu, quyền riêng tư đến cân bằng giữa tự do hóa và an ninh, khiến đây trở thành một trong những bài toán khó nhất hiện nay.
(VNF) - Quý I/2026 ghi nhận làn sóng doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường tăng mạnh, phản ánh tín hiệu phục hồi của khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, cùng với đó là áp lực rút lui và giải thể gia tăng, cho thấy quá trình sàng lọc ngày càng khắt khe và những điểm nghẽn nội tại dường như vẫn chưa được tháo gỡ.
(VNF) - Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc nền tảng vận hành của hoạt động đầu tư, kinh doanh, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của rủi ro pháp lý và tranh chấp. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp, mà còn phải thiết kế lại tư duy quản trị rủi ro theo hướng chủ động, xuyên suốt toàn bộ vòng đời của dự án đầu tư.
(VNF) - Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, hiện vẫn còn định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.
Trong cuộc đua nhân sự, nhiều doanh nghiệp TP.HCM đẩy nhanh cấp bậc qua danh xưng để hút ứng viên, nhưng không đi kèm lương, quyền lợi tương xứng, khiến người lao động vỡ kỳ vọng.
(VNF) - Theo PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó giám đốc phụ trách Ban giám đốc Học viện Ngân hàng: “Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là nơi dòng tiền hội tụ, mà còn là nơi tập trung trí tuệ, công nghệ và các chuẩn mực vận hành tiên tiến”.
(VNF) - Trao đổi với VietnamFinance, LS Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SBLAW.cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của khu vực doanh nghiệp nhà nước hiện nay không chỉ nằm ở cơ chế mà còn ở tư duy “giữ phần, sợ sai” kéo dài nhiều năm. Để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 79, cần một cuộc cải cách mạnh mẽ từ thể chế đến quản trị, trong đó trao quyền thực chất và tạo “không gian an toàn” để doanh nghiệp dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm và bứt phá.
(VNF) - Cuộc chiến mà Mỹ và Israel phát động nhắm vào Iran đã và đang để lại những hệ quả rất lớn đối với nền kinh tế toàn cầu. VietnamFinance xin trân trọng giới thiệu bài phân tích của tác giả Shanaka Anslem Perera về nguyên nhân và hệ quả của cuộc chiến này. Bài viết được dịch giả Phạm Quang Vinh gửi riêng cho tòa soạn.
(VNF) - “Nếu thực sự tin và trao quyền đúng nghĩa, để doanh nghiệp tư nhân tham gia với tư cách chủ nhân các chương trình hành động quốc gia, Việt Nam có thể tạo ra năng lực bứt phá chưa từng có”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh khi bàn về động lực tăng trưởng mới.
(VNF) - PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cảnh báo, việc thiếu phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và tiền tệ có thể làm suy giảm hiệu quả điều hành, thậm chí khiến đà tăng trưởng “trật nhịp”.
(VNF) - Theo TS. Phan Đức Hiếu, cải cách doanh nghiệp nhà nước không thể chỉ dừng ở tái cơ cấu
hay thay đổi quản trị nội bộ, mà cốt lõi nằm ở việc hoàn thiện thể chế, bảo đảm minh bạch,
tách bạch vai trò và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng với các khu vực kinh tế khác.
(VNF) - Trao đổi với Đầu tư Tài chính, TS. Nguyễn Minh Thảo, Ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, cho rằng việc lựa chọn đúng các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh làm “đầu tàu” sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa và nâng cao hiệu quả của chính khu vực kinh tế nhà nước cũng như của toàn nền kinh tế.
(VNF) - Thành công của Hà Nội không chỉ đo bằng quy mô kinh tế riêng lẻ, mà còn bằng mức độ thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng và khả năng kéo cả “đoàn tàu” quốc gia tiến lên.
(VNF) - Sự vượt ra khỏi quy luật thông thường của giá vàng cho thấy thị trường tài chính toàn cầu đang vận hành theo những quy luật phức tạp hơn, nơi dòng tiền không chỉ tìm đến vàng mà còn dịch chuyển mạnh sang các tài sản sinh lời khác.
(VNF) - Doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào thương mại quốc tế, song phần lớn vẫn dừng ở khâu sản xuất, gia công – phần “xương” nhất trong chuỗi giá trị, trong khi 70 – 80% lợi nhuận lại tập trung ở các khâu thương hiệu và phân phối.
(VNF) - TS. Phan Đức Hiếu cho rằng sau một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, điều đáng chú ý nhất là nhiều cải cách thể chế đã bắt đầu chuyển động trong thực tế, góp phần tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định và an toàn hơn cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
(VNF) - Sau gần một năm kể từ khi Hà Tĩnh thực hiện sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính, hàng loạt trụ sở công từng được đầu tư hàng chục tỷ đồng đang rơi vào cảnh bỏ hoang, xuống cấp thậm chí bị kẻ gian đập phá, lấy trộm tài sản.