Giảm nghèo bắt đầu từ thông tin: Truyền thông không còn là 'phần phụ'

Truyền thông: “Điểm kích hoạt” của chính sách giảm nghèo

Những con số về giảm nghèo tại Thanh Hóa giai đoạn 2021–2025, nếu chỉ nhìn lướt qua, dễ tạo cảm giác đây là một địa phương “đi đúng quy trình”: ban hành nghị quyết, bố trí ngân sách, triển khai dự án và tổng kết kết quả. Nhưng đi sâu vào thực tiễn triển khai, có thể nhận ra một điểm khác biệt mang tính chiến lược: Thanh Hóa không bắt đầu bài toán giảm nghèo từ tiền vốn, mà đánh thẳng vào “điểm nghẽn thông tin” – nơi từng khiến không ít chính sách ở nhiều địa phương khác bị chậm nhịp hoặc không phát huy hết hiệu quả.

Theo tổng hợp của Ban Chỉ đạo các Chương trình mục tiêu quốc gia tỉnh Thanh Hóa, trong giai đoạn 2022–2025, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh đã giảm từ 6,78% xuống còn khoảng 0,52%, bình quân mỗi năm giảm hơn 1,5%, vượt chỉ tiêu Quốc hội và Chính phủ giao. Riêng khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số – nơi được coi là “vùng lõm nghèo” của tỉnh – tỷ lệ hộ nghèo từ mức trên 20% đã giảm xuống còn khoảng 8,6% vào năm 2024 và tiếp tục được dự báo giảm sâu trong năm 2025.

Song song với đó, hơn 8.900 hộ nghèo và cận nghèo được hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở; gần 1.000 mô hình giảm nghèo bền vững được triển khai trên địa bàn; trên 12.000 lao động được kết nối việc làm. Những con số này mang ý nghĩa đặc biệt nếu đặt trong bối cảnh Thanh Hóa là tỉnh đông dân, địa bàn rộng, sự chênh lệch về điều kiện phát triển giữa miền núi – đồng bằng – ven biển còn khá lớn.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở kết quả, mà ở cách tiếp cận. Thay vì coi giảm nghèo là bài toán “rót vốn – nghiệm thu – báo cáo”, Thanh Hóa nhìn nhận đây là một quá trình dài hơi nhằm thay đổi nhận thức, hành vi và năng lực tự chủ của người dân. Và để quá trình đó vận hành hiệu quả, truyền thông được xác định là khâu đi trước, mở đường cho chính sách.

Thực tế cho thấy, ở không ít địa phương, chính sách giảm nghèo từng rơi vào tình trạng “có mà như không”: văn bản ban hành đầy đủ, nguồn lực được bố trí, nhưng người dân không biết hoặc không hiểu mình được hỗ trợ gì, tiếp cận ra sao. Hệ quả là chính sách đi chậm, thậm chí bị hiểu sai, kéo theo tâm lý trông chờ, ỷ lại. Thanh Hóa đã lựa chọn một cách làm khác.

Từ thay đổi nhận thức đến những con số biết nói

Ngay từ đầu giai đoạn 2021–2025, tỉnh xác định rõ: nếu truyền thông không đi trước một bước, thì mọi nguồn lực đầu tư cho giảm nghèo đều khó tạo ra hiệu quả bền vững. Trên cơ sở đó, một hệ thống truyền thông đa tầng được tổ chức, từ cấp tỉnh xuống đến xã, thôn, bản, gắn với từng nhóm đối tượng cụ thể. Hơn 220 hội nghị, lớp tập huấn tuyên truyền chính sách giảm nghèo đã được triển khai, thu hút trên 21.000 lượt cán bộ cơ sở, người có uy tín trong cộng đồng, đại diện hộ nghèo và cận nghèo tham gia.

Điểm khác biệt nằm ở nội dung và cách thức truyền tải. Thông tin không dừng lại ở việc phổ biến văn bản hay đọc nghị quyết, mà tập trung trả lời những câu hỏi rất cụ thể của người dân: vay vốn thế nào, làm mô hình gì phù hợp, học nghề xong có việc làm hay không, sản phẩm làm ra bán cho ai. Ở các xã miền núi, cán bộ giảm nghèo, cán bộ hội, đoàn thể trực tiếp xuống thôn, bản, “cầm tay chỉ việc”, giải thích bằng ngôn ngữ đời thường, gắn chính sách với hoàn cảnh từng hộ. Tại đó, truyền thông không còn là hoạt động tuyên truyền thuần túy, mà trở thành cầu nối giữa nghị quyết và đời sống.

“Chúng tôi ghi nhận sự nỗ lực của các ngành, cấp ủy, chính quyền địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và sự đồng thuận của người dân trong tham gia các chương trình MTQG. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế cần được tháo gỡ để hoàn thành tốt các nhiệm vụ còn lại của năm 2025 và chuẩn bị điều kiện tốt nhất cho giai đoạn 2026–2030.”

Sự thay đổi nhận thức là tác động dễ nhận thấy nhất. Thay cho tâm lý chờ hỗ trợ, ngày càng nhiều hộ nghèo ở Thanh Hóa chủ động tìm hiểu chính sách, đăng ký vay vốn ưu đãi, tham gia đào tạo nghề, mạnh dạn đầu tư các mô hình sinh kế phù hợp. Thống kê cho thấy, tỷ lệ hộ nghèo tiếp cận đầy đủ thông tin chính sách đạt trên 95%, trong khi tỷ lệ hộ dân sử dụng dịch vụ viễn thông, internet lên tới 93% – một con số có ý nghĩa lớn đối với khu vực miền núi.

Chính nhờ “biết đường”, hàng nghìn hộ dân đã chuyển từ sản xuất manh mún sang các mô hình sinh kế có liên kết như chăn nuôi gia súc, trồng cây lâm nghiệp, phát triển du lịch cộng đồng, kinh doanh dịch vụ nhỏ. Nhiều mô hình ban đầu chỉ ở quy mô hộ gia đình, nhưng thông qua kết nối thông tin và thị trường, đã dần hình thành chuỗi giá trị tại chỗ – yếu tố then chốt để giảm nghèo không chỉ đạt chuẩn mà còn bền vững.

Đáng chú ý, truyền thông tại Thanh Hóa không tách rời các giải pháp kinh tế – xã hội khác. Khi nói về giảm nghèo, thông tin luôn được đặt trong mối liên hệ với hạ tầng, sinh kế và việc làm. Đến nay, 100% xã nghèo và xã đặc biệt khó khăn đã có đường ô tô cứng hóa đến trung tâm; 95% thôn, bản có nhà sinh hoạt cộng đồng; 85% hộ dân được sử dụng nước sạch; 70% hộ có nhà tiêu hợp vệ sinh. Những điều kiện này không chỉ cải thiện đời sống, mà còn mở ra không gian phát triển kinh tế mới, tạo nền tảng cho người dân thoát nghèo bằng chính sức mình.

Ở góc độ điều hành, truyền thông còn được Thanh Hóa coi là công cụ phản hồi chính sách. Những vướng mắc trong quá trình triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững – từ chậm ban hành hướng dẫn, khó khăn trong phân bổ vốn đến năng lực cán bộ cơ sở chưa đồng đều – được phản ánh công khai qua các kênh thông tin, đối thoại. Từ đó, chính sách được điều chỉnh kịp thời, không “đứng yên” trên giấy, mà vận động theo thực tiễn đời sống.

Nhìn tổng thể, thành công của Thanh Hóa trong giảm nghèo bền vững không chỉ đến từ nguồn lực tài chính hay số lượng dự án, mà từ cách tổ chức và vận hành “mặt trận thông tin”. Khi người dân hiểu chính sách, tin chính sách và biết cách sử dụng chính sách, nguồn lực nhà nước mới thực sự phát huy hiệu quả. Truyền thông, trong cách tiếp cận này, đã trở thành đòn bẩy: thay đổi tư duy, kích hoạt nội lực và tạo động lực phát triển từ bên trong cộng đồng.

Trong bối cảnh cả nước đang bước vào giai đoạn nước rút của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững 2021–2025, câu chuyện của Thanh Hóa mang nhiều giá trị tham khảo. Giảm nghèo không thể chỉ đo bằng tỷ lệ phần trăm, mà cần được nhìn như một quá trình phát triển con người, nơi thông tin, tri thức và năng lực tự chủ giữ vai trò quyết định.

Từ “mặt trận thông tin” được tổ chức bài bản, Thanh Hóa đang phát đi một thông điệp rõ ràng: khi truyền thông được đặt đúng vị trí, chính sách sẽ không còn là mệnh lệnh hành chính, mà trở thành công cụ để người dân tự thay đổi cuộc sống của mình. Và đó chính là nền tảng sâu xa nhất của giảm nghèo bền vững – không chỉ với Thanh Hóa, mà với mọi địa phương đang đi tìm lời giải cho bài toán phát triển bao trùm trong giai đoạn tới.