OpenAI: Từ lý tưởng vì nhân loại đến cỗ máy ‘đốt tiền’ nghìn tỷ USD

Ngày 11/12/2015, OpenAI chính thức ra mắt với tư cách một phòng thí nghiệm nghiên cứu phi lợi nhuận, sau khi Elon Musk cùng nhóm các tên tuổi lớn của Thung lũng Silicon như Peter Thiel và Reid Hoffman cam kết rót 1 tỷ USD để phát triển trí tuệ nhân tạo “vì lợi ích của toàn nhân loại”. Ý tưởng ban đầu rất rõ ràng: dự án phải tránh xa áp lực thương mại và không bị chi phối bởi mục tiêu kiếm tiền.

Thế nhưng chỉ một thập kỷ sau, sứ mệnh khai sinh ấy dường như đã bị đẩy lùi vào dĩ vãng.

Elon Musk, hiện là người giàu nhất thế giới, đã rời OpenAI từ lâu và tự thành lập startup đối thủ xAI. Không dừng lại ở đó, ông còn vướng vào một cuộc đối đầu gay gắt cả về pháp lý lẫn truyền thông với Sam Altman – CEO kiêm đồng sáng lập OpenAI.

Từ phòng thí nghiệm phi lợi nhuận thành “cỗ máy” thương mại

Rời xa hoàn toàn thế giới phi lợi nhuận, OpenAI đã vươn lên trở thành một trong những doanh nghiệp thương mại tăng trưởng nhanh nhất hành tinh.

Công ty đạt mức định giá tư nhân khoảng 500 tỷ USD, trong đó gần như toàn bộ giá trị này hình thành sau khi ChatGPT ra mắt cách đây ba năm. Hiện nay, hơn 800 triệu người sử dụng chatbot này mỗi tuần – một con số chưa từng có trong lịch sử công nghệ tiêu dùng.

Trong khi đó, xAI của Musk được cho là sắp hoàn tất vòng gọi vốn 15 tỷ USD trong tháng này, với mức định giá trước đầu tư lên tới 230 tỷ USD, theo các nguồn tin am hiểu được CNBC dẫn lời hồi cuối tháng 11.

OpenAI và xAI hiện là hai trong số những cái tên dẫn đầu, cùng với Google, Anthropic và Meta, đang đổ những khoản tiền khổng lồ vào các mô hình AI.

Thị trường cũng đang chuyển dịch nhanh chóng, từ chatbot dựa trên văn bản sang video do AI tạo ra, các dạng nội dung đòi hỏi năng lực tính toán ngày càng cao, cũng như “AI tác tử” – nơi các doanh nghiệp lớn tùy biến công cụ AI để tăng năng suất.

Với OpenAI, chi phí đầu tư gần như vượt ngoài sức tưởng tượng: khoảng 1.400 tỷ USD và vẫn tiếp tục tăng. Phần lớn số tiền này dành cho các trung tâm dữ liệu khổng lồ và những con chip hiệu năng cao nhằm đáp ứng nhu cầu mà công ty coi là “không bao giờ thỏa mãn” đối với công nghệ của mình.

Hiện tại, OpenAI vẫn là một cỗ máy “đốt tiền”, phải đối đầu trực diện với các tập đoàn công nghệ vốn hóa khổng lồ cùng chuỗi cung ứng chip của họ. Điều này khiến nhiều người liên tưởng đến những làn sóng công ty công nghệ tăng trưởng cao trong quá khứ – từng chi tiêu mạnh tay suốt nhiều năm để thách thức các ông lớn đương nhiệm, với kết quả thành bại lẫn lộn.

“OpenAI có một vai trò rất lớn trong lịch sử phát triển của trí tuệ nhân tạo và vai trò đó sẽ tồn tại mãi”, Gil Luria, nhà phân tích cổ phiếu tại D.A. Davidson, nhận định. “Nhưng vai trò ấy sẽ giống Netscape hay Google thì chúng ta vẫn chưa biết”.

Ký ức rất khác về OpenAI và cuộc đối đầu Altman - Musk

Vị thế hiện tại của OpenAI là điều khó có thể tưởng tượng vào năm 2016, khi CEO Nvidia Jensen Huang tự tay chở một siêu máy tính DGX-1 màu đen tới văn phòng OpenAI ở khu Mission, San Francisco. Cỗ máy trị giá 300.000 USD này tiêu tốn của Nvidia “vài tỷ USD” để phát triển và vào thời điểm đó gần như không có người mua nào khác, theo lời Huang kể lại gần đây trên podcast của Joe Rogan.

Chỉ có Elon Musk, khi còn ở OpenAI, là người muốn sở hữu nó.

Khi Musk nói rằng chiếc máy này dành cho “một công ty phi lợi nhuận”, Huang cho biết ông “toát mồ hôi” khi nghĩ đến việc đặt một thiết bị đắt đỏ như vậy trong một tổ chức vốn không được tạo ra để kiếm tiền.

Tuy nhiên, phía sau hậu trường, lý tưởng phi lợi nhuận khi ấy đã chịu sức ép lớn và Musk không hài lòng với những gì ông chứng kiến.

“Các anh à, tôi chịu đủ rồi. Đây là giọt nước tràn ly”, Musk viết trong một email gửi các đồng sáng lập năm 2017. Ông cảnh báo sẽ “không tiếp tục tài trợ cho OpenAI” nếu tổ chức này biến thành một startup công nghệ thay vì duy trì mô hình phi lợi nhuận. Sáng hôm sau, Altman trả lời: “Tôi vẫn rất hào hứng với cấu trúc phi lợi nhuận!”

Tháng 2 năm sau đó, Musk rời khỏi hội đồng quản trị OpenAI, khi ấy giải thích rằng động thái này nhằm tránh xung đột lợi ích khi Tesla ngày càng lấn sâu vào AI.

Nhưng câu chuyện phức tạp hơn nhiều.

Đầu năm 2024, Musk khởi kiện OpenAI và Altman, cáo buộc họ đã từ bỏ sứ mệnh ban đầu là phát triển AI “vì lợi ích chung của nhân loại”. Ông cũng liên tục chỉ trích mối quan hệ chặt chẽ giữa OpenAI và Microsoft – nhà tài trợ lớn nhất của công ty. Musk thậm chí còn tìm cách ngăn OpenAI chuyển đổi sang mô hình vì lợi nhuận và hồi đầu năm nay còn đề nghị mua lại phòng thí nghiệm AI này với giá 97,4 tỷ USD.

Tháng 10, OpenAI công bố đã hoàn tất tái cấu trúc vốn, củng cố mô hình trong đó tổ chức phi lợi nhuận vẫn nắm quyền kiểm soát mảng kinh doanh vì lợi nhuận, nay mang tên OpenAI Group PBC – một công ty vì lợi ích công cộng.

Những đối thủ bước ra từ chính OpenAI

Musk không phải là thành viên sớm duy nhất của OpenAI trở thành đối thủ cay đắng. Hai anh em Dario và Daniela Amodei rời OpenAI cuối năm 2020 để thành lập Anthropic. Tháng trước, Anthropic cho biết Microsoft và Nvidia sẽ đầu tư vào công ty, với mức định giá từ vòng gọi vốn có thể lên tới 350 tỷ USD.

Dòng mô hình ngôn ngữ lớn Claude của Anthropic hiện là một trong những đối thủ nặng ký nhất của GPT từ OpenAI.

Altman đang đặt cược rằng ông có thể thắng cuộc đua bằng cách chi tiêu mạnh tay hơn đối thủ. Trong khi OpenAI vạch ra kế hoạch đầu tư hạ tầng AI vượt mốc 1.000 tỷ USD, Anthropic chỉ cam kết khoảng 100 tỷ USD cho năng lực tính toán, trải đều trong vài năm tới.

Tất cả phản ánh một canh bạc khổng lồ rằng nhu cầu dịch vụ AI sẽ tiếp tục tăng không ngừng.

“Chúng ta đang thấy các nhà cung cấp AI thực hiện những khoản đầu tư vốn khổng lồ”, David Menninger, Giám đốc điều hành mảng nghiên cứu phần mềm tại ISG, nhận xét. “Câu hỏi là các khoản đầu tư đó sẽ kéo dài bao lâu và liệu tất cả có mang lại kết quả hay không”.

Luria cho rằng Anthropic và các công ty khác đang đưa ra cam kết hợp lý dựa trên quỹ đạo tăng trưởng hiện tại và nguồn vốn đã có. Ngược lại, ông đánh giá cách tiếp cận của OpenAI dựa trên “một tập hợp cam kết mang tính tưởng tượng”, với “niềm tin mong manh rằng những con số ấy có thể trở thành hiện thực”.

Trả lời CNBC hôm thứ Năm, Altman khẳng định OpenAI đã chứng kiến đủ nhu cầu để biện minh cho các kế hoạch chi tiêu khổng lồ, điều này “khiến chúng tôi tự tin rằng doanh thu có thể tăng mạnh”.

“Rõ ràng là việc tăng trưởng nhanh ở quy mô như thế này là điều rất bất thường, nhưng đó là những gì dữ liệu hiện tại của chúng tôi cho thấy”, Altman nói, đồng thời nhấn mạnh rằng “nhu cầu trên thị trường thực sự rất cực đoan”.

Tháng trước, Altman cho biết ông kỳ vọng doanh thu thường niên quy đổi của OpenAI sẽ đạt 20 tỷ USD vào cuối năm nay và vươn tới hàng trăm tỷ USD vào năm 2030. Tốc độ tăng trưởng lịch sử đó đã mang lại lợi ích lớn cho nhiều tập đoàn công nghệ.

Oracle đã ký thỏa thuận trị giá khoảng 500 tỷ USD để cung cấp dịch vụ hạ tầng cho OpenAI trong vòng 5 năm. Các hãng sản xuất chip như AMD và Broadcom cũng đã đưa nhu cầu liên quan đến OpenAI vào dự báo nhiều năm của mình.

Tuy nhiên, cổ phiếu Oracle đã lao dốc 11% hôm thứ Năm sau khi hãng báo cáo doanh thu thấp hơn kỳ vọng, kéo theo Nvidia, CoreWeave và nhiều cổ phiếu AI khác đi xuống. Dù các cam kết hợp đồng dài hạn từ OpenAI, Meta và Nvidia tăng mạnh, nhà đầu tư vẫn lo ngại về gánh nặng nợ của Oracle trong quá trình mở rộng hạ tầng.

Dẫu vậy, nhà đầu tư mạo hiểm Matt Murphy của Menlo Ventures khẳng định, trong 25 năm làm nghề của mình, “đây là làn sóng lớn nhất trong tất cả”.

Theo Murphy, một nhà đầu tư sớm của Anthropic, sự kết hợp giữa mô hình AI, chip tùy biến và các trung tâm dữ liệu siêu quy mô mở ra tiềm năng tạo ra những kết quả trị giá hàng nghìn tỷ USD – điều lý giải cho mức chi tiêu vốn choáng ngợp và các định giá “trên trời”.

Cuộc đua vẫn chưa ngã ngũ

Gần đây, Altman đã ban bố tình trạng “báo động đỏ” trong nội bộ OpenAI, điều chỉnh nguồn lực để tập trung làm cho ChatGPT nhanh hơn, ổn định hơn và cá nhân hóa hơn.

Công ty tạm hoãn các dự án về quảng cáo, AI cho y tế, mua sắm và trợ lý cá nhân mang tên Pulse. Quyết định này được đưa ra sau khi Google tung ra mô hình Gemini 3 hồi tháng trước, qua đó đẩy nhanh đà trỗi dậy của gã khổng lồ tìm kiếm trong thị trường AI.

Hôm thứ Năm, OpenAI giới thiệu ChatGPT-5.2, một mô hình suy luận nhanh hơn và mạnh mẽ hơn, được công ty khẳng định là hệ thống tốt nhất từ trước đến nay cho nhu cầu sử dụng chuyên nghiệp hàng ngày. OpenAI cũng ký thỏa thuận nội dung và vốn cổ phần trị giá 1 tỷ USD, kéo dài ba năm với Disney, xoay quanh công cụ tạo video AI Sora.

Altman tỏ ra không quá lo ngại trước mối đe dọa từ Google, khi nói với CNBC rằng Gemini có tác động đến các chỉ số của OpenAI “ít hơn so với những gì chúng tôi ban đầu lo sợ”.

“Tôi tin rằng khi xuất hiện một mối đe dọa cạnh tranh, điều quan trọng là phải tập trung vào nó và xử lý nhanh chóng”, Altman nói. Ông cho biết OpenAI dự kiến sẽ kết thúc trạng thái “báo động đỏ” vào tháng 1 tới.