Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số... mở lối mới để thoát nghèo

Khoa học công nghệ tạo đột phá trong giảm nghèo bền vững

Giảm nghèo bền vững trong giai đoạn hiện nay không thể tách rời việc ứng dụng khoa học và công nghệ vào sản xuất, kinh doanh và quản lý. Nếu như trước đây, các chương trình giảm nghèo chủ yếu tập trung vào hỗ trợ trực tiếp về vốn, con giống, vật tư sản xuất, thì nay tư duy đã có sự chuyển dịch rõ rệt: lấy khoa học công nghệ làm nền tảng để nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm, từ đó tạo sinh kế ổn định, lâu dài cho người dân.

Theo đánh giá của các cơ quan quản lý, việc đưa khoa học công nghệ vào Chương trình Mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững giai đoạn mới không chỉ giúp người dân tiếp cận tiến bộ kỹ thuật, mà còn thay đổi tư duy sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, hướng đến sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị. Từ việc áp dụng giống mới, quy trình canh tác tiên tiến, đến kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, khoa học công nghệ đang từng bước làm thay đổi diện mạo kinh tế ở nhiều vùng nông thôn, vùng khó khăn.

Nhà nước đã triển khai nhiều chính sách hướng tới mục tiêu xây dựng chính quyền số và xã hội số, giúp người dân thuận tiện hơn trong việc sử dụng công nghệ để giải quyết thủ tục hành chính, truy cập dịch vụ công và tham gia các hoạt động kinh tế - xã hội số.

Nhiều địa phương đã mạnh dạn đưa dịch vụ công trực tuyến vào hoạt động phục vụ người dân tại cấp cơ sở, kết hợp với hướng dẫn sử dụng công nghệ ngay tại chỗ. Tại Phường Chiềng Cơi (thành phố Sơn La), Trung tâm Phục vụ hành chính công đã triển khai dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cho phép người dân nộp hồ sơ, tra cứu tiến độ và nhận kết quả điện tử, giảm thời gian đi lại, rút ngắn thủ tục hành chính.

Tại thành phố Đà Nẵng, chính quyền địa phương cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong xử lý thủ tục hành chính nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp, qua đó góp phần gia tăng tiện ích và giảm thời gian thực hiện các dịch vụ liên quan đến đời sống và sản xuất.

Tại tỉnh Đồng Nai, khi được hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ, hiệu quả giảm nghèo mang lại rất rõ rệt. Hợp tác xã cacao Suối Cát (huyện Xuân Lộc) đã mạnh dạn áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất quốc tế như GlobalGAP, kết hợp hệ thống tưới tiết kiệm nước, quy trình chăm sóc dựa trên phân tích khoa học và gắn mã QR truy xuất nguồn gốc. Nhờ đó, sản phẩm cacao không chỉ đảm bảo chất lượng mà còn đủ điều kiện tham gia vào các thị trường có yêu cầu cao. Thu nhập bình quân đạt từ 500 đến 600 triệu đồng mỗi hecta mỗi năm, cao gấp nhiều lần so với phương thức canh tác truyền thống, giúp nhiều hộ dân vươn lên thoát nghèo và làm giàu bền vững.

Cùng với đó, mô hình sản xuất nấm linh chi Phương Linh với quy mô hơn 3 hecta cũng cho thấy vai trò quan trọng của khoa học công nghệ trong việc mở rộng thị trường tiêu thụ. Việc đầu tư hệ thống nhà trồng hiện đại, kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm bằng công nghệ, kết hợp với quảng bá sản phẩm thông qua các nền tảng số đã giúp cơ sở này tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, giảm sự phụ thuộc vào khâu trung gian, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người lao động.

Không chỉ dừng lại ở sản xuất, khoa học công nghệ còn góp phần định hình cách thức tổ chức sản xuất và liên kết cộng đồng. Hợp tác xã Nông nghiệp Xuân Định là một ví dụ điển hình khi ứng dụng quy trình sản xuất xanh, xây dựng mã vùng trồng và hướng dẫn kỹ thuật canh tác an toàn cho nông dân. Việc đồng bộ từ khâu sản xuất đến tiêu thụ đã giúp các hộ tham gia hợp tác xã ổn định đầu ra, nâng cao thu nhập và giảm rủi ro trong sản xuất nông nghiệp.

Ngoài ra, trong khuôn khổ phát triển xã hội số, một số sáng kiến như InclusiveTech Initiative được ra mắt để kết nối các nhà sáng tạo công nghệ với các nhóm yếu thế, bao gồm người cao tuổi, người khuyết tật và các cộng đồng khó khăn, nhằm phát triển các giải pháp công nghệ phù hợp và dễ tiếp cận hơn. Chương trình này phối hợp các đối tác như Samsung Vietnam và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam để mang lại những giải pháp tăng cường kỹ năng số và cải thiện khả năng tiếp cận công nghệ cho người dân ở mọi tầng lớp xã hội.

Chuyển đổi số mở rộng cơ hội và thu hẹp khoảng cách nghèo

Việt Nam sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế số khi nằm trong khu vực có các tuyến cáp quang biển quốc tế quan trọng, kết nối châu Á với mạng lưới internet toàn cầu, qua đó giúp chi phí băng thông quốc tế ở mức cạnh tranh. Bên cạnh đó, cơ cấu dân số trẻ với tỷ lệ lớn người dân có khả năng tiếp cận và làm chủ công nghệ là một lợi thế rõ nét. Đến năm 2025, tỷ lệ người dùng điện thoại thông minh tại Việt Nam ước đạt từ 72% đến 78%, tương ứng khoảng hơn 79,8 triệu người, tạo nên một thị trường rộng lớn và giàu tiềm năng cho sự phát triển của các dịch vụ số.

Theo đánh giá của nhiều tổ chức quốc tế và chuyên gia, chuyển đổi số có thể trở thành công cụ quan trọng trong công cuộc giảm nghèo khi giúp người dân mở rộng khả năng tiếp cận thị trường, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, giáo dục và tài chính. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ số còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua cải thiện năng suất lao động, tạo thêm việc làm và mở ra các mô hình sinh kế mới, từ đó hỗ trợ giảm nghèo theo hướng bền vững.

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, khoảng cách địa lý dần được xóa nhòa, chuyển đổi số đang giúp nhiều người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số tham gia sâu hơn vào nền kinh tế thị trường.

Nhà nước và nhiều địa phương đã triển khai các chương trình nhằm nâng cao kỹ năng số, thu hẹp khoảng cách số và phổ cập kiến thức công nghệ tới mọi đối tượng, nhất là những người còn gặp khó khăn trong việc ứng dụng công nghệ.

Trung tâm Phục vụ hành chính công Phường Chiềng Cơi (Sơn La) cũng đã tổ chức các tổ hỗ trợ triển khai chuyển đổi số cộng đồng và mở các lớp hướng dẫn kỹ năng số cho cán bộ và người dân, giúp mọi người nắm bắt nhanh các công cụ số và dịch vụ trực tuyến. Các tổ này không chỉ trợ giúp kỹ thuật, mà còn giúp người dân “cầm tay chỉ việc” cài đặt, sử dụng ứng dụng và thanh toán trực tuyến, tạo cơ hội để nhiều người lần đầu tiếp cận chuyển đổi số trong kinh doanh sản xuất và trong cuộc sống.

Câu chuyện chuyển đổi số gắn với thanh niên dân tộc thiểu số tại tỉnh này là minh chứng rõ nét cho vai trò của công nghệ trong giảm nghèo. Nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao đã được hình thành, trong đó các thanh niên trẻ mạnh dạn ứng dụng hệ thống tưới tự động, nhật ký sản xuất điện tử, đèn chiếu sáng thông minh và các phần mềm quản lý sản xuất. Những công cụ tưởng chừng xa lạ này đã giúp họ kiểm soát tốt hơn quy trình canh tác, nâng cao chất lượng sản phẩm và tiết kiệm chi phí.

Anh Phùng Văn Khả là một trong những thanh niên tiên phong trong việc ứng dụng công nghệ số vào sản xuất nông nghiệp tại địa phương. Thay vì sản xuất theo kinh nghiệm truyền thống, anh sử dụng các nền tảng số để quản lý vườn cây, theo dõi quá trình sinh trưởng và kết nối tiêu thụ sản phẩm qua mạng xã hội. Nhờ đó, sản phẩm làm ra không chỉ bán được giá cao hơn mà còn tiếp cận được thị trường rộng lớn hơn.

Hợp tác xã Thanh niên Mộc Châu với gần 20 hecta rau, quả công nghệ cao đã kết hợp sản xuất hiện đại và chuyển đổi số trong tiêu thụ. Việc tổ chức livestream bán hàng, quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số đã giúp hợp tác xã tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, giảm chi phí trung gian và nâng cao thu nhập cho các thành viên. Cách làm này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn tạo động lực để thanh niên gắn bó với nông nghiệp, nông thôn.

Không dừng lại ở lĩnh vực nông nghiệp, chuyển đổi số còn mở ra hướng đi mới trong phát triển dịch vụ và du lịch cộng đồng. Tại Tà Xùa, anh Mùa A Tráng đã tận dụng mạng xã hội và các nền tảng du lịch trực tuyến để quảng bá mô hình homestay của gia đình. Nhờ tiếp cận được lượng khách lớn, mô hình này không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho gia đình anh mà còn tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương, góp phần cải thiện đời sống kinh tế của cả cộng đồng.

Theo ông Nguyễn Minh Tiến - Trưởng Văn phòng Điều phối Trung ương xây dựng nông thôn mới, trong bối cảnh hiện nay, chuyển đổi số và số hóa thông tin được coi là giải pháp then chốt để thúc đẩy phát triển bền vững nông thôn và rút ngắn khoảng cách phát triển giữa khu vực đô thị và nông thôn. Ông nhấn mạnh rằng việc áp dụng các công nghệ số trong sản xuất, quản lý và kết nối thị trường chính là cách để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân ở vùng sâu, vùng xa, đồng thời tạo điều kiện để họ tiếp cận tri thức, dịch vụ và cơ hội kinh tế mới.

Có thể thấy, khi được đầu tư hạ tầng số, tiếp cận internet và trang bị kỹ năng cần thiết, người dân có thể chủ động tìm kiếm thông tin, kết nối thị trường và tham gia sâu hơn vào các hoạt động kinh tế - xã hội.