Khơi thông thể chế nền tảng cho kinh tế số

Kinh tế Việt Nam trải qua cuộc "thử lửa" khắc nghiệt

Năm 2026, Việt Nam không chỉ đón nhận vận hội mới từ chu kỳ kinh tế 5 năm tiếp theo mà còn đứng trước ngưỡng cửa của "Kỷ nguyên vươn mình" theo tinh thần Đại hội XIV. Cải cách đột phá thể chế thông qua các mô hình thử nghiệm (Sandbox), nhằm tháo gỡ điểm nghẽn và đưa kinh tế số, fintech được kỳ vọng trở thành đôi cánh nâng đỡ động lực tăng trưởng mới giúp nền kinh tế Việt Nam cất cánh.

Nhìn lại năm 2025, nền kinh tế Việt Nam đã trải qua một cuộc "thử lửa" khắc nghiệt chưa từng có. Trong bối cảnh khủng hoảng toàn cầu chồng lấn – từ đứt gãy chuỗi cung ứng, xung đột địa chính trị tại Ukraine, Trung Đông đến chính sách bảo hộ thương mại và thuế quan đối ứng khắt khe từ các thị trường lớn, Việt Nam vẫn khẳng định được bản lĩnh kiên cường.

Thành tựu lớn nhất chúng ta đạt được là giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an sinh xã hội. Năm 2025 khép lại với những con số đầy ấn tượng: tăng trưởng GDP ước đạt khoảng 8%, đưa mức tăng trưởng bình quân giai đoạn 2022–2025 đạt 7,2%, vượt xa các mục tiêu đề ra ban đầu.

Lạm phát được kiểm soát chặt chẽ quanh mức 3,5%, nợ công giữ ở mức cực kỳ an toàn (khoảng 37% GDP), tạo dư địa tài khóa dồi dào cho các đột phá hạ tầng, trong đó có các hạ tầng logistics và cả hạ tầng số tạo nền tảng cho sự mục tiêu phát triển kinh tế số chiếm tỷ trọng 30% GDP vào năm 2030.

Trong hành trình "ngược dòng" đó, kinh tế tư nhân đã tỏa sáng với vai trò là "trụ cột" vững chãi nhất. Nghị quyết 68-NQ/TW chính thức công nhận khu vực này là "một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia". Đến năm 2025, khu vực tư nhân đã đóng góp khoảng 50% GDP, thu hút hơn 82% lực lượng lao động. Sự hồi phục mạnh mẽ về niềm tin kinh doanh là nền tảng thực chất để chúng ta bước vào năm 2026 với khát vọng tăng trưởng hai con số với các động lực tăng trưởng được làm mới từ chuyển đổi số và kinh tế xanh.

Tuy nhiên, phía sau những gam màu tươi sáng, chúng ta thẳng thắn thừa nhận rằng mô hình tăng trưởng dựa trên thâm dụng vốn và lao động giá rẻ đã chạm ngưỡng Hiệu quả sử dụng vốn của khu vực nhà nước vẫn còn thấp với hệ số ICOR cao, năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) đóng góp vào tăng trưởng chưa đạt như kỳ vọng, và nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào khối ngoại (FDI) khi khu vực này chiếm tới hơn 70% kim ngạch xuất khẩu.

"Điểm nghẽn của điểm nghẽn" được xác định nằm ở thể chế chưa tạo ra các bứt phá cho mô hình tăng trưởng cùng tâm lý né tránh, sợ sai, sợ trách nhiệm và những quy định pháp luật chồng chéo vẫn đang kìm hãm các khát vọng đầu tư và sự dấn thân của doanh nghiệp vào các mô hình kinh tế mới như fintech, tài chính xanh, thị trường tài sản số. Do vậy, tỷ trọng kinh tế số năm 2024 mới chỉ đạt 13,17%, còn khoảng cách xa so với mục tiêu 30% vào năm 2030.

Cải cách thể chế phải đi vào thực chất

Văn kiện Đại hội XIV đã xác định rõ yêu cầu đổi mới mô hình phát triển: Việt Nam phải chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Năm 2026 không chỉ là năm bản lề mà còn là thời điểm mở ra một chu kỳ phát triển mới, nơi thể chế phải thực sự trở thành "vốn" và "động lực" thay vì là rào cản.

Bước sang năm 2026, để đạt được mục tiêu tăng trưởng đột phá từ 10% trở lên, cải cách thể chế phải đi vào thực chất với những mô hình nhà nước kiến tạo sự phát triển với các cách thức quản lý hiện đại Điểm nhấn mang tính lịch sử sẽ là việc triển khai rộng rãi các mô hình thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) về mặt thể chế và chính sách.

Thứ nhất, cải cách thể chế cần "cởi trói" cho Fintech và Thị trường tài sản số. Lâu nay, tư duy "không quản được thì cấm" đã làm chậm nhịp đập của các lĩnh vực mới mẻ này của nền kinh tế. Năm 2026, việc ban hành Nghị quyết về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa và khung pháp lý Sandbox cho Fintech sẽ được kỳ vọng là một bước ngoặt quan trọng cho nền kinh tế số phát triển.

Sandbox cho phép các doanh nghiệp công nghệ tài chính thử nghiệm những sản phẩm, dịch vụ mới trong một không gian pháp lý an toàn, dưới sự giám sát của Ngân hàng Nhà nước. Điều này không chỉ giúp quản lý rủi ro tốt hơn mà còn thúc đẩy sự sáng tạo, thu hút dòng vốn đầu tư mạo hiểm quốc tế đổ vào Việt Nam, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm tài chính số của khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Thứ hai, đẩy mạnh kinh tế số thông qua chuyển đổi tư duy từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm". Cải cách thể chế năm 2026 sẽ tập trung cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Thay vì các giấy phép con rườm rà, Nhà nước sẽ đóng vai trò kiến tạo, xây dựng hành lang pháp lý minh bạch, dễ dự báo dựa trên nền tảng dữ liệu số. Việc vận hành chính quyền 2 cấp từ tháng 7/2025 sẽ tạo ra không gian phát triển mới tại địa phương, cho phép thực thi nhanh chóng các mô hình kinh tế nền tảng và thương mại điện tử. Thứ ba, kích hoạt vai trò tiên phong của kinh tế tư nhân trong công nghệ số.

Thông qua Sandbox, các tập đoàn tư nhân nội địa sẽ được khuyến khích đầu tư mạnh mẽ vào R&D. Triển khai Nghị quyết 57 và Nghị quyết 68, Chính phủ dự kiến cho phép doanh nghiệp tính gấp đôi (200%) chi phí R&D vào chi phí được trừ khi tính thuế, đồng thời hỗ trợ quỹ đất sạch trong các khu công nghiệp cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa công nghệ.

Đây là cú hích để kinh tế tư nhân không chỉ là "người đi sau" mà trở thành lực lượng dẫn dắt trong các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, AI và năng lượng mới. Năm 2026 được kỳ vọng là thời điểm hội tụ của "thiên thời, địa lợi, nhân hòa". Với nền tảng hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, sân bay Long Thành và hệ thống cao tốc xuyên quốc gia đang dần hoàn thiện, chi phí logistics sẽ giảm đáng kể, tạo sức cạnh tranh mới.

Cải cách thể chế và triển khai Sandbox là đột phá nền tảng tạo ra "cuộc cách mạng về năng lực cạnh tranh". Nếu chúng ta dũng cảm thay đổi tư duy quản lý, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu để tạo nên một kỳ tích kinh tế mới.

Chào Xuân Bính Ngọ 2026, chúng ta thấy một Việt Nam đầy tự tin và khát vọng. Khí thế của mùa Xuân hòa cùng tinh thần đổi mới của Đại hội XIV đang lan tỏa khắp mọi miền đất nước. Khi những "điểm nghẽn" thể chế được khơi thông bằng những tư duy vượt trội như Sandbox, dòng chảy nguồn lực sẽ được giải phóng, đưa nền kinh tế bứt phá mạnh mẽ, hiện thực hóa tầm nhìn về một quốc gia thịnh vượng, liêm chính và hùng cường trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.