'Lá chắn' nào giúp bảo vệ 87 triệu tài khoản ngân hàng chưa xác thực?

Việt Nam đang tiến nhanh trong Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia, hướng tới mục tiêu 80% người trưởng thành có tài khoản ngân hàng vào năm 2025.

Theo ngân hàng nhà nước, tính đến nay, cả nước có hơn 200 triệu tài khoản ngân hàng, nhưng chỉ 113 triệu tài khoản đã được xác thực sinh trắc học; còn lại khoảng 87 triệu tài khoản chưa được xác thực, trong đó không ít tài khoản không hoạt động hoặc tiềm ẩn rủi ro gian lận.

Trước thực trạng này, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Quyết định 2345, yêu cầu bắt buộc xác thực sinh trắc học đối với các giao dịch có giá trị lớn hoặc tích lũy trong ngày, biến bảo đảm danh tính trở thành ưu tiên quốc gia.

Trong cuộc phỏng vấn với VietnamFinance, ông Milko Radotic – Phó Chủ tịch phụ trách khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại iProov (nhà cung cấp giải pháp xác thực sinh trắc học hàng đầu thế giới) đã chia sẻ về mối đe dọa gian lận do AI tạo sinh và deepfake tại Việt Nam và cách mà công nghệ Dynamic Liveness giúp chống giả mạo.

Gian lận AI và nhu cầu cấp thiết của sinh trắc học

- Theo ông, công nghệ AI tạo sinh và deepfake đang định hình các mối đe dọa gian lận ra sao, đặc biệt tại Việt Nam và Đông Nam Á? Các tổ chức tài chính cần chủ động triển khai biện pháp gì để luôn đi trước, thưa ông?

Ông Milko Radotic: Hiện tại, Việt Nam đang trải qua một giai đoạn chuyển đổi số tài chính rất mạnh mẽ. Ngân hàng Nhà nước đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ có khoảng 70% người trưởng thành sử dụng dịch vụ ngân hàng số. Tính đến nay, hơn 95% giao dịch đã được thực hiện qua các kênh số hóa. Điều này giúp Việt Nam trở thành một trong những quốc gia đi đầu trong khu vực về chuyển đổi số, nhưng đồng thời cũng khiến chúng ta trở thành mục tiêu hấp dẫn của các hình thức gian lận tinh vi.

Trên thực tế, tại Việt Nam và một số nước trong khu vực, đã ghi nhận các trường hợp tội phạm sử dụng công nghệ AI tạo sinh để giả mạo khuôn mặt, qua đó vượt qua các lớp kiểm tra sinh trắc học trong các giao dịch giá trị cao. Điều này cho thấy các phương thức xác thực truyền thống như mật khẩu, OTP hay xác thực cơ bản không còn đủ an toàn.

Để đối phó, nhiều ngân hàng và tổ chức tài chính đã triển khai các giải pháp sinh trắc học nâng cao, trong đó có công nghệ xác thực độ sống (Liveness Detection). Công nghệ này giúp phân biệt con người thật với hình ảnh hoặc video do AI tạo ra, nhờ đó tăng mức độ bảo mật cho giao dịch.

Một yếu tố then chốt khác là sự hợp tác chặt chẽ giữa các ngân hàng, tổ chức tài chính, cơ quan quản lý và các nhà cung cấp công nghệ. Chỉ khi có sự phối hợp đồng bộ, chúng ta mới có thể xây dựng hệ thống phòng vệ đủ mạnh để duy trì an toàn và củng cố niềm tin vào tài chính số tại Việt Nam.

- Việc áp dụng xác thực sinh trắc học tại Việt Nam hiện nay so với các quốc gia Đông Nam Á khác ra sao? Có những bài học hay thực tiễn nào có thể tham khảo nhằm thúc đẩy chuyển đổi số an toàn hơn, thưa ông?

Ông Milko Radotic: Việt Nam hiện đang đi trước khá nhiều quốc gia Đông Nam Á trong việc áp dụng xác thực sinh trắc học. Có một vài lý do quan trọng giải thích cho điều này. Thứ nhất là yếu tố chính sách: các quy định từ phía Nhà nước yêu cầu áp dụng sinh trắc học đối với những giao dịch có giá trị lớn đã tạo ra một lực đẩy rất mạnh, buộc các tổ chức tài chính và ngân hàng phải sớm triển khai công nghệ. Thứ hai là tốc độ tiếp nhận công nghệ từ phía ngân hàng và các công ty fintech tại Việt Nam diễn ra nhanh chóng. Sự kết hợp của cả hai yếu tố này giúp Việt Nam có những bước tiến vượt bậc trong lĩnh vực xác thực số.

Hiện nay, đã có hơn 120 triệu hồ sơ khách hàng được xác thực bằng sinh trắc học, qua đó góp phần giảm đáng kể các vụ gian lận. Bài học rút ra là quy định chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với công nghệ thân thiện và đáng tin cậy. Sinh trắc học không chỉ an toàn, mà còn đơn giản và dễ sử dụng, từ đó tạo dựng được niềm tin đối với người dùng. Khi khách hàng thấy việc xác thực vừa nhanh, vừa bảo mật, họ sẽ sẵn sàng chấp nhận và sử dụng thường xuyên hơn.

Một ví dụ tiêu biểu trong khu vực có thể kể đến Singapore với chương trình định danh số quốc gia SingPass. Đây là một hệ thống cho phép người dân truy cập nhiều dịch vụ công và tài chính thông qua định danh số. SingPass hiện cũng đang sử dụng công nghệ của iProov để đảm bảo mức độ an toàn và tính xác thực cao. Trường hợp này cho thấy một hệ thống định danh số đáng tin cậy hoàn toàn có thể trở thành nền tảng thúc đẩy chuyển đổi số an toàn, mang lại niềm tin cho cả người dùng lẫn các tổ chức cung cấp dịch vụ.

- Ông đánh giá mức độ tin tưởng và chấp nhận xác thực sinh trắc học của người dùng tại Việt Nam so với các nước trong khu vực thế nào? Theo ông, cần có chiến lược gì để nâng cao nhận thức cộng đồng và mở rộng ứng dụng trong nước?

Ông Milko Radotic: Niềm tin và mức độ chấp nhận xác thực sinh trắc học của người dùng tại Việt Nam đang ngày càng được nâng cao. Có hai lý do chính giải thích cho điều này. Thứ nhất, sinh trắc học đã trở nên quen thuộc trong đời sống hàng ngày, chẳng hạn như việc mở khóa điện thoại bằng vân tay hoặc khuôn mặt. Điều này khiến người dùng cảm thấy thoải mái hơn khi áp dụng công nghệ vào các hoạt động tài chính. Thứ hai, sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ cũng như tốc độ chuyển đổi số nhanh chóng của các ngân hàng đã giúp quá trình phổ cập sinh trắc học trở nên thuận lợi hơn.

Trải nghiệm của người dùng hiện tại cũng rất đơn giản và thân thiện: chỉ cần đưa mặt trước camera là có thể hoàn tất xác thực, thường chỉ mất chưa đến một giây. Chính sự thuận tiện này khiến khách hàng dễ dàng chấp nhận và tin tưởng hơn vào công nghệ. Tuy nhiên, để mở rộng mức độ tin tưởng và nâng cao tỷ lệ chấp nhận trong tương lai, theo tôi, có ba yếu tố cần được chú trọng.

Thứ nhất, công nghệ phải hoạt động mượt mà trên nhiều loại thiết bị khác nhau, không chỉ trên những dòng điện thoại cao cấp như iPhone mới hay Samsung đời mới. Ngay cả những thiết bị phổ thông, giá rẻ cũng cần đảm bảo khả năng xác thực ổn định, để mọi người đều có thể tiếp cận.

Thứ hai, việc thiết kế hệ thống cần tính đến sự bao trùm và khả năng phục vụ cho nhiều nhóm người dùng, bao gồm cả người cao tuổi hoặc những người ít tiếp xúc với công nghệ. Nếu trải nghiệm xác thực dễ hiểu, dễ thao tác, mọi đối tượng khách hàng đều có thể sử dụng mà không gặp trở ngại.

Thứ ba, truyền thông rõ ràng và minh bạch về lợi ích, độ an toàn cũng như tính bảo mật của sinh trắc học là yếu tố quan trọng để củng cố niềm tin. Khi khách hàng hiểu rằng công nghệ này không chỉ tiện lợi mà còn thực sự bảo vệ họ, họ sẽ chủ động đón nhận và sử dụng thường xuyên hơn.

Lá chắn tạo dựng niềm tin cho tài chính số

- Công nghệ Dynamic Liveness giúp chống lại các hình thức gian lận do AI như thế nào? Ưu điểm nào khiến công nghệ này khác biệt so với các phương pháp xác thực truyền thống?

Ông Milko Radotic: Dynamic Liveness của iProov là một công nghệ được thiết kế để xác thực danh tính với mức độ tin cậy cao, bằng cách kiểm tra đồng thời ba yếu tố quan trọng.

Thứ nhất, công nghệ đảm bảo người dùng thực sự là đúng người — tức là khuôn mặt họ trùng khớp với dữ liệu trong giấy tờ tùy thân hoặc cơ sở dữ liệu của tổ chức tài chính. Thứ hai, hệ thống xác minh rằng đó là một con người thật chứ không phải hình ảnh in ra, video phát lại hay mặt nạ được tạo bởi AI. Thứ ba, quá trình xác thực phải diễn ra trong thời gian thực, nghĩa là hệ thống có thể phân biệt một người đang trực tiếp trước camera với một đoạn video đã được ghi lại từ trước.

Chính sự kết hợp ba yếu tố này giúp Dynamic Liveness chống lại hiệu quả các hình thức gian lận ngày càng tinh vi, bao gồm deepfake, phát lại video hay giả mạo bằng mặt nạ. Khác với các phương pháp xác thực truyền thống như mật khẩu hay mã OTP — vốn có thể bị đánh cắp hoặc chia sẻ — khuôn mặt là yếu tố sinh trắc học cá nhân, không thể dễ dàng sao chép hay chia sẻ.

Điểm mạnh nữa là công nghệ này rất đơn giản với người dùng: họ chỉ cần nhìn vào camera để được xác thực, thay vì phải nhớ hay nhập thông tin phức tạp. Đồng thời, iProov liên tục cập nhật công nghệ để đón đầu các kỹ thuật gian lận mới, bảo đảm các tổ chức tài chính luôn duy trì được khả năng bảo vệ khách hàng trong bối cảnh mối đe dọa từ AI ngày càng gia tăng.

Nhiều chính phủ và cơ quan an ninh trên thế giới – chẳng hạn Bộ An ninh Nội địa Mỹ, Bộ Nội vụ Anh hay GovTech Singapore – đã lựa chọn iProov bởi công nghệ này đã được kiểm chứng trong thực tiễn. Các giải pháp xác thực danh tính của iProov không chỉ đạt tiêu chuẩn bảo mật cao, mà còn được triển khai ở quy mô quốc gia, phục vụ hàng triệu người dùng trong các lĩnh vực nhạy cảm, từ an ninh, y tế đến tài chính.

Điều khiến iProov khác biệt là khả năng cân bằng giữa hai yếu tố vốn thường xung đột: mức độ an toàn tuyệt đối và trải nghiệm người dùng thuận tiện. Hệ thống vừa đảm bảo chống giả mạo ở mức cao nhất, vừa giữ cho việc xác thực trở nên nhanh chóng và dễ dàng với người dân. Đây chính là lý do nhiều cơ quan quản lý lựa chọn, bởi công nghệ này không chỉ mạnh về bảo mật mà còn thân thiện, bao trùm.

Việc được tin cậy bởi các chính phủ và tổ chức an ninh hàng đầu thế giới cho thấy năng lực và độ tin cậy đã được chứng minh. Điều này cũng mang đến một cơ sở vững chắc để iProov có thể đồng hành cùng Việt Nam trong hành trình chuyển đổi số an toàn, đáng tin cậy và bao trùm.

- Ngoài lĩnh vực ngân hàng, công nghệ sinh trắc học của iProov có thể mở rộng ứng dụng trong những ngành nào tại Việt Nam như chính phủ điện tử, bảo hiểm hay y tế số?

Ông Milko Radotic: Thực tế, bất kỳ lĩnh vực nào cần đến một nền tảng định danh số an toàn đều có thể hưởng lợi từ công nghệ sinh trắc học của iProov. Đầu tiên phải kể đến chính phủ điện tử, nơi công nghệ này có thể giúp bảo đảm việc người dân truy cập các dịch vụ công trực tuyến được an toàn và thuận tiện. Tại Việt Nam, có thể hình dung những ứng dụng tương tự như VNeID – hệ thống định danh điện tử quốc gia – nơi sinh trắc học có thể bổ trợ để đảm bảo người truy cập đúng là công dân hợp pháp, không phải danh tính giả mạo.

Thứ hai là lĩnh vực bảo hiểm và y tế số. Ở đây, công nghệ sinh trắc học có thể ngăn chặn việc giả mạo hồ sơ để trục lợi bảo hiểm, đồng thời giúp bảo vệ thông tin sức khỏe cá nhân. Chỉ người bệnh mới có thể truy cập vào bệnh án của mình, từ đó tăng tính bảo mật cho dữ liệu y tế vốn rất nhạy cảm.

Thứ ba, công nghệ này cũng có thể mở rộng sang giao thông, du lịch và cửa khẩu biên giới. Nhiều quốc gia đã áp dụng sinh trắc học để xác minh hành khách khi làm thủ tục tại sân bay, cửa khẩu, vừa tăng cường an ninh, vừa giúp hành trình nhanh chóng hơn. Với Việt Nam, đây cũng là một hướng đi tiềm năng trong bối cảnh nhu cầu du lịch và giao thương quốc tế ngày càng lớn.

Điểm chung của tất cả các lĩnh vực này là yêu cầu xác thực người dùng phải chính xác tuyệt đối: đảm bảo đó là một con người thật, đúng danh tính, đúng thời điểm. Và đây chính là thế mạnh mà iProov có thể mang lại cho Việt Nam.

- Việt Nam hiện còn hơn 80 triệu tài khoản chưa xác thực sinh trắc học. Theo ông, đâu là giải pháp khả thi để vừa nhanh chóng mở rộng xác thực, vừa duy trì trải nghiệm người dùng thuận tiện?

Ông Milko Radotic: Trước hết, tôi muốn nói rằng những gì Việt Nam đã đạt được trong việc triển khai định danh sinh trắc học là vô cùng ấn tượng. Chỉ trong một thời gian ngắn, các bạn đã có tới 120 triệu tài khoản được xác thực – một con số mà bất kỳ quốc gia nào khác cũng phải ngưỡng mộ. Đúng là hiện nay vẫn còn hơn 80 triệu tài khoản chưa được xác thực, nhưng thành tựu đã đạt được cho thấy nền tảng rất vững chắc để mở rộng trong giai đoạn tiếp theo.

Theo tôi, chìa khóa để mở rộng nhanh mà vẫn duy trì trải nghiệm người dùng thuận tiện nằm ở ba điểm. Thứ nhất, quá trình xác thực cần được đơn giản hóa tối đa, chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh, người dùng nhìn vào camera là có thể hoàn tất, không phải đến điểm giao dịch hay dùng phần cứng chuyên dụng. Thứ hai, công nghệ phải bao trùm và linh hoạt, hoạt động tốt trên nhiều nhóm thiết bị và phù hợp với mọi người, bất kể độ tuổi, trình độ công nghệ hay điều kiện sử dụng. Thứ ba, cần đặc biệt chú trọng đến tính tiếp cận cho các nhóm dễ bị bỏ lại phía sau, như người cao tuổi, người khuyết tật hay người ít có kỹ năng số.

Khi làm được ba điều đó, Việt Nam hoàn toàn có thể rút ngắn thời gian để đưa hàng chục triệu tài khoản còn lại vào hệ thống xác thực sinh trắc học, mà vẫn đảm bảo sự thuận tiện, an toàn và trải nghiệm tốt cho người dân.

- Với sự phát triển của ngân hàng mở (open banking) và QR Code, nhu cầu xác thực danh tính số càng lớn. iProov định vị mình thế nào trong hệ sinh thái dịch vụ tài chính số tại Việt Nam và Đông Nam Á?

Ông Milko Radotic: Trong bối cảnh ngân hàng mở và thanh toán bằng QR Code ngày càng phổ biến, điều quan trọng nhất mà iProov mang đến cho hệ sinh thái tài chính số chính là niềm tin. Khi các giao dịch tài chính được kết nối rộng mở hơn, nguy cơ gian lận cũng tăng lên. Chính vì vậy, bất kỳ hệ sinh thái nào cũng cần một lớp bảo mật đảm bảo mọi giao dịch được thực hiện bởi đúng người thật, trong đúng thời điểm. Đây là vai trò cốt lõi của công nghệ iProov.

Chúng tôi giúp các ngân hàng, tổ chức tài chính, fintech và các siêu ứng dụng như MoMo có thể mở rộng dịch vụ một cách tự tin, bởi họ biết rằng các giao dịch của mình luôn được bảo vệ khỏi gian lận trong thời gian thực. Nói cách khác, iProov trở thành lớp hạ tầng niềm tin cho nền tài chính số đang phát triển nhanh chóng tại Việt Nam và toàn Đông Nam Á, giúp hệ sinh thái tài chính vận hành an toàn, thông minh và bền vững.

- iProov dự báo xu hướng gian lận do AI thúc đẩy trong 3–5 năm tới sẽ thay đổi ra sao, và các tổ chức tài chính tại Việt Nam nên chuẩn bị cho những xu hướng nào trong những năm tới?

Nếu nhìn lại 3 năm trước, hầu như chưa ai nhắc đến gian lận do AI. Thế nhưng chỉ trong thời gian ngắn, nó đã trở thành một mối đe dọa rất lớn đối với các chính phủ và tổ chức tài chính toàn cầu. Điều này cho thấy trong 3–5 năm tới, mức độ tinh vi và quy mô của gian lận do AI tạo ra chắc chắn sẽ tiếp tục leo thang. Khi công nghệ tiến bộ, kẻ gian cũng nhanh chóng khai thác để tạo ra những hình thức tấn công mới, thậm chí còn chia sẻ công cụ và kinh nghiệm trên các “chợ đen” trực tuyến, khiến rủi ro ngày càng lan rộng.

Theo tôi, có ba xu hướng mà các tổ chức tài chính Việt Nam cần đặc biệt chuẩn bị. Thứ nhất, gian lận danh tính giả mạo do AI tạo ra sẽ tăng mạnh, gây áp lực cho mọi hệ thống xác thực. Thứ hai, các mạng lưới gian lận xuyên biên giới sẽ ngày càng hình thành và phối hợp chặt chẽ hơn, nhắm vào những điểm yếu trong hệ thống khu vực. Thứ ba, để đối phó, các ngân hàng và tổ chức tài chính cần liên tục đổi mới công nghệ sinh trắc học và triển khai các giải pháp xác thực tiên tiến, đảm bảo luôn đi trước một bước so với kẻ gian.

Đây không chỉ là vấn đề của riêng Việt Nam, mà là thách thức toàn cầu. Nhưng nếu chuẩn bị sớm và đầu tư đúng hướng, các tổ chức tại Việt Nam hoàn toàn có thể bảo vệ tốt người dùng và hệ sinh thái tài chính số của mình.

- Lần này iProov hợp tác cùng với MoMo, xin ông chia sẻ lý do vì sao lại có sự kết hợp này vào thời điểm hiện tại? Và ông có thể tiết lộ thêm một chút thông tin xung quanh sự hợp tác này được không?

Chắc chắn rồi. MoMo được xây dựng với sứ mệnh mang lại những dịch vụ tài chính an toàn, thuận tiện và thông minh cho người dùng. Công nghệ sinh trắc học của iProov được phát triển để phục vụ đúng mục tiêu đó – giúp người dùng xác thực chỉ bằng một ánh nhìn vào camera, nhanh chóng và tự nhiên, thay thế cho việc nhập mật khẩu hay mã OTP.

Về mặt an toàn, chúng tôi có thể bảo vệ người dùng khỏi những nguy cơ gian lận và giả mạo, đặc biệt là những mối đe dọa mới từ AI. Trải nghiệm này không chỉ nhanh mà còn rất mượt mà, hạn chế tình trạng người dùng bỏ dở trong quá trình đăng ký hay khi thực hiện các giao dịch rủi ro cao.

Sự hợp tác giữa MoMo và iProov vì vậy không đơn thuần là thêm một lớp bảo mật, mà còn đảm bảo rằng sự an toàn và tính bao trùm của dịch vụ tài chính sẽ song hành cùng nhau, thay vì phải đánh đổi. Đây chính là điểm then chốt để MoMo có thể tiếp tục mở rộng dịch vụ số đến đông đảo người dân Việt Nam, trong khi vẫn duy trì chuẩn an toàn cao nhất.

Từ phía iProov, chúng tôi rất vui mừng và tự hào được đồng hành với MoMo trong hành trình này. Tôi cũng tin rằng phía MoMo sẽ có thêm nhiều góc nhìn để chia sẻ về lý do lựa chọn iProov. Nhưng riêng với chúng tôi, đây là một cột mốc quan trọng và đầy ý nghĩa.

Xin cảm ơn ông!