Một cá nhân làm thay cả đội ngũ: Làn sóng startup AI '1 người', Trung Quốc lập thung lũng silicon kiểu mới

Trong khuôn khổ chiến dịch quốc gia nhằm tăng tốc phát triển AI, các chính quyền địa phương trên khắp Trung Quốc đang biến không gian làm việc chung và trung tâm dữ liệu thành những “lò ấp” công nghệ, với mục tiêu thu hút làn sóng doanh nhân cá nhân, hay còn gọi là “one-person companies” (OPC).

Tại nhiều thành phố, chính quyền không ngần ngại đưa ra những ưu đãi mạnh tay: từ cung cấp căn hộ miễn phí, văn phòng làm việc không mất phí, đến trợ giá sức mạnh tính toán và các khoản vay đặc biệt. Mục tiêu là tạo điều kiện tối đa để các cá nhân có thể tự mình xây dựng sản phẩm AI mà không cần đội ngũ lớn hay vốn đầu tư mạo hiểm.

Công nghệ AI mở đường cho “startup một người”

Sự bùng nổ của các công cụ tự động hóa AI, từ các tác nhân lập trình kiểu “vibe-coding” đến phần mềm tạo video, đang làm thay đổi căn bản cách thức xây dựng sản phẩm công nghệ. Một cá nhân giờ đây có thể đảm nhiệm vai trò của cả một đội ngũ: lập trình, thiết kế, vận hành, thậm chí tiếp thị.

Chính điều này đã mở ra cánh cửa cho mô hình OPC. Không còn phụ thuộc vào quỹ đầu tư hay nhân sự đông đảo, các nhà sáng lập đơn lẻ có thể khởi nghiệp với chi phí thấp và tốc độ nhanh chưa từng có. Nhận thấy tiềm năng đó, chính quyền Trung Quốc đã nhanh chóng vào cuộc để tận dụng làn sóng này.

Cơn sốt OPC bắt đầu lan rộng từ tháng 11, khi thành phố Tô Châu, một trung tâm sản xuất công nghệ cao, tuyên bố kế hoạch xây dựng 30 “cộng đồng OPC” và nuôi dưỡng 1.000 doanh nghiệp một người vào năm 2028. Đây được xem là tín hiệu mở màn cho một cuộc đua quy mô toàn quốc.

Ngay sau đó, các địa phương khác nhanh chóng tung ra chính sách cạnh tranh. Tại khu Phố Đông của Thượng Hải, chính quyền cam kết chi trả chi phí điện toán cho startup lên tới 300.000 nhân dân tệ (khoảng 1,14 tỷ đồng). Trong khi đó, thành phố Vũ Hán cung cấp các khoản vay ưu đãi, thậm chí hứa hỗ trợ một phần thiệt hại nếu doanh nghiệp không thể trả nợ.

Chiến lược này phản ánh mô hình quen thuộc của Trung Quốc: kết hợp chỉ đạo từ trung ương với cạnh tranh giữa các địa phương để thúc đẩy ngành công nghiệp mới, tương tự cách nước này từng làm với thương mại điện tử hay xe điện.

Theo Lin Zhang, chuyên gia nghiên cứu kinh tế số, Trung Quốc vận hành như một “thung lũng Silicon khổng lồ” khi đối mặt với công nghệ mới. Khi một xu hướng xuất hiện, toàn bộ hệ thống hành chính được huy động để phát triển nó.

Khác với Silicon Valley, nơi làn sóng AI được thúc đẩy bởi vốn đầu tư mạo hiểm, Trung Quốc dựa nhiều hơn vào chính sách nhà nước. Chính phủ không chỉ lập quỹ đầu tư, mà còn xây dựng hạ tầng dữ liệu và đóng vai trò là khách hàng đầu tiên cho các sản phẩm AI nội địa.

Đáng chú ý, nhiều địa phương còn trợ cấp cho doanh nghiệp tích hợp OpenClaw – một tác nhân AI mã nguồn mở đang gây sốt, có khả năng xử lý email hay xây dựng website, vào các ứng dụng công nghiệp, bất chấp những lo ngại về bảo mật.

Các khoản trợ cấp OPC chủ yếu được phân phối thông qua các trung tâm ươm tạo startup, hiện đang mọc lên nhanh chóng trên toàn quốc. Định nghĩa về OPC cũng khá linh hoạt: một số nơi chấp nhận cả những nhóm 2–3 người.

Duke Wang, đồng sáng lập vườn ươm “I Have a Demo”, đã hợp tác với chính quyền Hàng Châu để vận hành một trung tâm OPC trong không gian làm việc chung thuộc sở hữu nhà nước. Tại đây, 6 startup đã được tuyển chọn, phát triển các sản phẩm AI như nhẫn hay vòng đeo tay thông minh.

Không chỉ cung cấp văn phòng miễn phí, các trung tâm này còn đóng vai trò kết nối, giúp startup hợp tác với nhau, tiếp cận khách hàng và tìm kiếm nhà cung cấp. “Trung Quốc vẫn thiếu nhân tài AI. Chúng ta cần khiến mọi người cùng bắt đầu hành động”, Wang nhấn mạnh.

Tại quận La Hồ của Thâm Quyến, một trung tâm ươm tạo khác đặt mục tiêu hỗ trợ hơn 50 startup AI, đồng thời khuyến khích họ xây dựng ứng dụng cho các doanh nghiệp thương mại và sản xuất lớn trong khu vực.

Ở một góc nhìn khác, làn sóng OPC cũng giúp giải quyết một vấn đề tồn đọng: tình trạng dư thừa hạ tầng. Trong những năm gần đây, nhiều chính quyền địa phương đã xây dựng trung tâm dữ liệu mà chưa tính toán đầy đủ nhu cầu thị trường, dẫn đến việc nhiều cơ sở bị bỏ không.

Giờ đây, các trung tâm này được tái sử dụng làm nền tảng cho startup AI. Một nhân viên kinh doanh tại trung tâm dữ liệu ở Chiết Giang cho biết họ đang cung cấp miễn phí không gian làm việc và sức mạnh tính toán thông qua trợ cấp OPC để thu hút khách hàng dài hạn.

Tuy nhiên, không phải mọi thứ đều thuận lợi. Nhiều trung tâm sử dụng chip nội địa gặp khó khăn trong việc thu hút người dùng, do không tương thích tốt với các hệ thống vốn được thiết kế cho chip của Nvidia.

Cơ hội lớn nhưng rủi ro không nhỏ

Dù được hỗ trợ mạnh mẽ, triển vọng của các startup một người vẫn còn nhiều dấu hỏi. Các nhà đầu tư cho rằng phần lớn OPC sẽ không thể phát triển thành doanh nghiệp bền vững. Tuy vậy, các khoản trợ cấp vẫn đóng vai trò kích thích, khiến ngày càng nhiều người bắt đầu nghĩ đến việc khởi nghiệp.

Đặc biệt, chính sách này thu hút sự quan tâm của lực lượng lao động công nghệ, những người đang đối mặt với làn sóng sa thải và nguy cơ bị AI thay thế.

Ma Ruipeng, 41 tuổi, là một ví dụ điển hình. Sau hai thập kỷ làm lập trình viên, ông đã nghỉ việc cách đây ba tháng để phát triển phần mềm AI giúp tạo ứng dụng di động.

Làm việc từ căn hộ tại Bắc Kinh, Ma sử dụng ba máy tính cùng nhiều công cụ AI như Claude Code và phần mềm thiết kế Figma. Ông cũng cài đặt OpenClaw và đặt tên cho trợ lý AI của mình là “Big House”, mục tiêu cuối cùng của dự án cá nhân.

Hiện tại, Ma chưa kiếm được thu nhập và vẫn sống bằng tiền tiết kiệm. Nhưng ông tin rằng mình đang đi đúng hướng: “Chỉ cần tôi làm việc cùng AI, tôi sẽ không bị nó thay thế. AI là cơ hội lớn đối với tôi”.

Làn sóng startup một người tại Trung Quốc phản ánh sự giao thoa giữa công nghệ và chính sách ở quy mô lớn. Đây không chỉ là một xu hướng khởi nghiệp, mà còn là thí nghiệm kinh tế – xã hội, nơi nhà nước đóng vai trò chất xúc tác để biến hàng triệu cá nhân thành lực lượng đổi mới sáng tạo.

Dù tỷ lệ thành công còn là ẩn số, chiến lược này có thể giúp Trung Quốc mở rộng nhanh chóng hệ sinh thái AI, từ đó tạo lợi thế cạnh tranh trong cuộc đua công nghệ toàn cầu. Trong một thế giới nơi AI ngày càng thay thế con người, Trung Quốc đang đặt cược rằng chính AI cũng sẽ là công cụ giúp con người tái định nghĩa vai trò của mình.