Nghĩ về một năm đầu tư chứng khoán 'tinh gọn' hơn

Năm 2024 khép lại với những cảm xúc trái chiều trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Chỉ trong vòng một năm, trên thị trường đã chứng kiến tới 3 sóng tăng – giảm và hễ tới quanh mốc 1.300 điểm là chỉ số VN-Index lại quay đầu lao dốc, khiến các nhà đầu tư ví von đầy châm biếm: “Bước tới nghìn ba bỗng… mất đà” – chế từ câu thơ “Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà” trong bài thơ Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan.

Nhìn lại, con sóng thứ nhất bắt đầu từ phiên 2/1 đến phiên 23/4, chỉ số VN-Index tăng từ 1.129 điểm lên 1.290 điểm rồi lại về 1.177 điểm. Con sóng thứ hai bắt đầu từ phiên 24/4 đến phiên 5/8, tăng từ 1.177 điểm lên 1.301 điểm rồi lại về 1.188 điểm. Con sóng thứ ba bắt đầu từ phiên 6/8, cũng cố gắng chinh phục vùng đỉnh 1.300 điểm rồi “mất đà” và rơi xuống 1.205 điểm kết phiên 19/11. Như vậy, mỗi con sóng kéo dài khoảng 15 - 16 tuần. 

Sau khi tạo đáy, chỉ số VN-Index đi lên và ở trên mốc 1.250 điểm tính đến hết ngày 22/12.

Nhìn vào điểm số, có thể thấy năm 2024 là một năm thành công của thị trường chứng khoán Việt Nam khi chỉ số VN-Index tăng trên 11% (xét từ đầu năm tới ngày 22/12). Tuy nhiên với đa số nhà đầu tư thì không phải vậy, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân.

Những con sóng liên tục trong năm vừa qua thực sự là một bài kiểm tra “độ chín” trong tư duy đầu tư. Với các nhà đầu tư còn nhiều cảm tính, chưa có phương pháp đầu tư rõ ràng, không khác gì lạc vào “mê hồn trận”. Khi thị trường xuống đáy, tâm lý sợ hãi khiến họ không dám mua còn khi thị trường lên đỉnh, tâm lý hưng phấn khiến họ lao vào thị trường và nhanh chóng lãnh hậu quả. Trải qua 3 lần như vậy, nguồn vốn bị cụt dần và tâm lý sợ hãi ngày càng lớn hơn. Đó có lẽ cũng là lý do thanh khoản thị trường ngày càng suy giảm.

“Bên thắng cuộc” trong năm 2024 là các nhà đầu tư có tư duy đầu tư dài hạn, đặc biệt là các quỹ đầu tư. Họ lựa chọn cổ phiếu tốt với định giá hấp dẫn, mua và nắm giữ trong thời gian dài.

Theo thống kê từ hãng dữ liệu FiinGroup đối với các quỹ đầu tư cổ phiếu có quy mô trên 1.000 tỷ đồng, lũy kế 11 tháng năm 2024, tỷ suất sinh lời nhìn chung vượt xa chỉ số VN-Index. Cụ thể, với các quỹ mở, dẫn đầu là Quỹ Kinh tế Hiện đại VinaCapital (VMEEF) với tỷ suất sinh lời trên 32%, Quỹ Lợi Thế Cạnh Tranh Bền Vững (SSI-SCA) và Quỹ Tăng trưởng Dài hạn Việt Nam (VLGF) đều của SSIAM đạt tỷ suất sinh lời lần lượt 29% và 26%, Quỹ Chứng khoán Năng động (VFMVF1) của Dragon Capital đạt tỷ suất sinh lời 20%.

Các quỹ đầu tư thụ động cũng ghi nhận hiệu suất rất tốt như quỹ ETF DCVFMVN DIAMOND sinh lời 25%, quỹ ETF DCVFMVN30 sinh lời 17%, quỹ KIM GROWTH VN30 ETF cũng sinh lời 17%. Trong khi đó, các quỹ đóng cũng không tệ, như VEIL sinh lời 14%, VOF sinh lời 10%.

Việc giao dịch càng nhiều, hiệu suất càng giảm không phải là chuyện lạ trên thị trường chứng khoán. Nghiên cứu của Barber và Odean (2000) cho thấy những nhà đầu tư giao dịch tích cực nhất thường đạt lợi nhuận ròng (sau khi đã trừ đi chi phí giao dịch) là 11,4%/năm, thấp hơn những nhà đầu tư áp dụng chiến lược “mua và nắm giữ” thường kiếm được ít nhất 18,5%/năm trong cùng giai đoạn, tạo ra mức chênh lệch lớn tới 7 điểm phần trăm.

Tại Việt Nam, FiinGroup chỉ ra rằng các nhà đầu tư cá nhân thường đẩy mạnh giao dịch khi VN-Index đang trong xu hướng tăng hoặc ở vùng đỉnh (VN-Index tăng 47% từ tháng 12/2020 đến tháng 1/2022), nhưng lại thiếu quyết liệt trong việc “cắt lỗ” khi thị trường bước vào giai đoạn giảm sâu (VN-Index giảm 32% từ tháng 2/2022 đến tháng 12/2022). Hành vi giao dịch này cùng với thói quen thích “lướt sóng” khiến hầu hết nhà đầu tư cá nhân thua lỗ trong giai đoạn 2021 – 2024.

Năm 2025 mở ra với nhiều kỳ vọng, từ tăng trưởng kinh tế cao đến nâng hạng thị trường chứng khoán, nhưng cũng đối mặt không ít thách thức như áp lực tăng lãi suất, tỷ giá... Sau một năm bị “xoay vòng vòng” như năm 2024, có lẽ các nhà đầu tư nên nghĩ tới đầu tư “tinh gọn” hơn trong năm 2025.

“Tinh gọn” danh mục đầu tư

Một trong những sai lầm phổ biến của nhà đầu tư cá nhân là sở hữu quá nhiều cổ phiếu với hy vọng đa dạng hóa rủi ro. Tuy nhiên, danh mục quá dàn trải lại gây khó khăn trong việc quản lý và theo dõi. Thay vì chạy theo số lượng, năm 2025 đòi hỏi nhà đầu tư tập trung vào chất lượng.

Danh mục tinh gọn nên bao gồm những cổ phiếu dẫn đầu ngành, có nền tảng vững chắc và tiềm năng tăng trưởng bền vững. Đặc biệt, nhà đầu tư nên ưu tiên các ngành có triển vọng dài hạn như tài chính, năng lượng tái tạo, công nghệ, tiêu dùng hoặc hạ tầng. Đồng thời, việc định kỳ đánh giá và mạnh dạn loại bỏ các cổ phiếu không hiệu quả là cần thiết để tối ưu hóa nguồn lực. Một danh mục tinh gọn không chỉ giúp nhà đầu tư quản lý dễ dàng hơn mà còn tạo điều kiện để tập trung vào các cơ hội tốt nhất.

“Tinh gọn” chiến lược đầu tư

Sự thành công trên thị trường chứng khoán không đến từ việc thay đổi chiến lược liên tục, mà từ sự kiên định với một phương pháp phù hợp. Năm 2025, nhà đầu tư cần xác định rõ mình thuộc kiểu nhà đầu tư nào: giá trị, tăng trưởng hay giao dịch ngắn hạn. Sự rõ ràng này giúp xây dựng chiến lược nhất quán, giảm thiểu rủi ro từ những quyết định cảm tính. 

Chiến lược “mua và nắm giữ” nhiều khả năng sẽ tiếp tục là lựa chọn sáng suốt, đặc biệt với những nhà đầu tư không có thời gian theo dõi thị trường hàng ngày, trong đó tích sản cổ phiếu có tỷ suất cổ tức tiền mặt cao là một lựa chọn không tồi. Việc kiểm soát tần suất giao dịch cũng rất quan trọng. Thống kê đã chỉ ra rằng giao dịch quá nhiều không chỉ làm tăng chi phí mà còn giảm hiệu suất đầu tư. Do đó, chỉ hành động khi thực sự cần thiết, dựa trên các phân tích kỹ lưỡng thay vì bị cuốn theo biến động ngắn hạn.

“Tinh gọn” kỳ vọng

Một trong những sai lầm lớn của nhà đầu tư cá nhân là đặt kỳ vọng quá cao, dẫn đến những quyết định sai lầm khi thực tế không như mong đợi. Bài học năm 2024 là hiển hiện: Những nhà đầu tư đặt “kỳ vọng nhỏ” dễ dàng kiếm tiền trên những “con sóng nhỏ” trong năm vừa qua, trong khi những nhà đầu tư đặt “kỳ vọng lớn” lại liên tục bị thất vọng và bị cuốn vào vòng xoáy “mua đỉnh, bán đáy”.

Năm 2025, “tinh gọn” kỳ vọng là một phần quan trọng để đảm bảo thành công. Đặt ra những mục tiêu rõ ràng và phù hợp với thực tế thị trường, thay vì hy vọng lợi nhuận cao một cách bất thường, đồng thời, chấp nhận rằng không phải lúc nào thị trường cũng diễn biến theo ý muốn và việc thua lỗ trong một số thời điểm là không thể tránh khỏi, nhà đầu tư sẽ bình tâm hơn để đưa ra các quyết định đầu tư chính xác nhất. Quy mô đầu tư cũng sẽ được xác định ở mức phù hợp với rủi ro có thể chịu đựng được, đảm bảo an toàn tài chính thay vì “dốc hết vốn liếng” như đánh bạc. 

Khi kỳ vọng phù hợp, nhà đầu tư sẽ tập trung vào các cơ hội đầu tư chất lượng thay vì chạy theo những cơ hội ngắn hạn hoặc không chắc chắn, từ đó cải thiện hiệu quả đầu tư.