'Nút thắt' của Việt Nam khi xây dựng trung tâm tài chính quốc tế

"Các nước ASEAN chạy đua xây dựng TTTC hấp dẫn nhất"

Cuối năm 2025, TTTCQT tại TP. HCM và Đà Nẵng dự kiến sẽ đi vào hoạt động. Mục tiêu lâu dài là thu hút nguồn vốn nước ngoài để thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số, đưa Việt Nam trở thành nước phát triển vào năm 2045.

“Dù ý tưởng thành lập TTTCQT ở Việt Nam đã được thảo luận nhiều năm, nhưng xung lực thực sự chỉ bắt đầu hình thành trong 12 đến 18 tháng qua”, ông Richard McClellan, Phó Chủ tịch Hội đồng Tư vấn TTTCQT Đà Nẵng, chia sẻ với Nikkei Asia.

“Sự chuyển biến này phản ánh không chỉ quyết tâm chính trị mạnh mẽ từ cấp cao nhất, mà còn là nhờ khung pháp lý và thể chế ngày càng rõ ràng hơn… Việt Nam thực sự nghiêm túc trong việc chuyển từ ý tưởng sang hành động”, ông McClellan nhận định.

Theo Nikkei, không giống như London hay Singapore, mô hình TTTCQT của Việt Nam gần với giống với Dubai hơn, nơi chính phủ ban hành các chính sách ưu đãi để thu hút nhà đầu tư hàng loạt.

Để chuẩn bị, TP. HCM đã đầu tư khoảng 7 tỷ USD cho hạ tầng TTTCQT. Trung tâm tài chính tại đây sẽ tập trung vào dịch vụ tài chính, quản lý tài sản và quỹ, cùng sandbox thử nghiệm cho fintech và phái sinh hàng hóa.

Thành phố cũng đã dành sẵn tòa tháp Saigon Marina cao 55 tầng mới hoàn thành cho TTTCQT.

Trong khi đó, Đà Nẵng đã bắt đầu thử nghiệm một số công tác hành chính cho TTTCQT từ tháng 9. Thành phố sẽ chi khoảng 2 tỷ USD đầu tư hạ tầng cho công nghệ thông tin và kết nối. Đà Nẵng sẽ tập chung vào mảng tài chính xanh, tài sản số, fintech.

Chính phủ cũng đang hợp tác với các ngân hàng toàn cầu như HSBC, Standard Chartered và Citi; các quỹ như Dragon Capital và VinaCapital; các công ty tư vấn Deloitte, KPMG, TheCityUK; cùng các trung tâm tài chính London, Dubai, Abu Dhabi và Astana.

Chính phủ đặt mục tiêu Việt Nam sẽ lọt top 75 TTTC hàng đầu thế giới vào năm 2035, và vào top 20 vào năm 2045.

Vừa qua, Việt Nam đã chính thức khởi động thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong 5 năm tới.

Doanh nghiệp và người lao động tại TTTCQT có thể nhận được các ưu đãi hoặc được miễn thuế, thị thực dài hạn và thủ tục đăng ký kinh doanh nhanh chóng. Các công ty thuộc Fortune 500 sẽ được tự động công nhận là thành viên TTTCQT mà không cần đăng ký.

“Ở châu Á, đặc biệt trong các nước ASEAN, đang có một cuộc đua để xây dựng trung tâm tài chính hấp dẫn nhất. Hiện tại, Hong Kong và Singapore đang dẫn đầu, nhưng điều này có thể thay đổi nhanh chóng”, ông Jochen Biedermann, Giám đốc điều hành Liên minh Trung tâm Tài chính Quốc tế Toàn cầu cho biết.

“Đa số các quốc gia lớn đều có từ 2 trung tâm tài chính trở lên. Nếu nhìn vào Trung Quốc đại lục, bạn có thể so sánh Thượng Hải với TP. HCM, và Đà Nẵng với Thâm Quyến. Nếu không có Thâm Quyến, Trung Quốc đã bỏ lỡ một phần lớn sự phát triển tài chính trong 20 năm qua”, ông Biedermann nhận xét.

Trong khi TP. HCM về mặt kỹ thuật đã là một trung tâm tài chính, nhưng chủ yếu vẫn phục vụ thị trường trong nước. Hiện thành phố này xếp thứ 95 trên 120 trung tâm tài chính trong bảng xếp hạng toàn cầu.

Bài toán kiểm soát dòng vốn và giải quyết tranh chấp

“Việt Nam hiện nằm trong ‘danh sách theo dõi’ các trung tâm tài chính tiềm năng trong tương lai, được công nhận nhờ nền tảng kinh tế vững, tăng trưởng nhanh và vị trí địa lý chiến lược tại châu Á", ông Minh Ngô, đại diện Citi Việt Nam cho biết.

“Tuy nhiên, hành trình từ ‘ứng viên mới nổi’ đến ‘người chơi toàn cầu được công nhận’ sẽ không dễ dàng. Nó đòi hỏi các cải cách táo bạo, bền bỉ và đầy thách thức trong các lĩnh vực như pháp lý, thị trường vốn và cơ sở hạ tầng”, ông Minh nhận định thêm.

Theo Nikkei, một trong những thách thức lớn nhất đối với các nhà quản lý là mức độ mở cửa thị trường của Việt Nam. Trong nhiều năm, Ngân hàng Nhà nước đã kiểm soát chặt chẽ dòng tiền ngoại tệ để ổn định tỷ giá và bảo vệ xuất khẩu – yếu tố chính góp phần vào tăng trưởng mạnh mẽ của Việt Nam (đạt 8,23% trong quý III năm nay).

Tuy nhiên, đặc điểm cốt yếu của một TTTCQT là dòng vốn tự do.

“Việt Nam hiện vẫn áp dụng một số biện pháp kiểm soát vốn. Dù những biện pháp này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, song việc từng bước tự do hóa là cần thiết để tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế. Tìm được điểm cân bằng giữa hai yếu tố này sẽ là thách thức đối với các nhà hoạch định chính sách”, ông Minh nhận xét.

Dự thảo hiện tại thiết kế cơ chế “một chiều” để kiểm soát dòng vốn. Theo đó, TTTCQT được phép rót vốn vào nền kinh tế trong nước; được phép luân chuyển 2 chiều với quốc tế; và được lưu chuyển trong nội bộ Trung tâm. Tuy nhiên, không cho phép dòng vốn từ phần còn lại của Việt Nam chảy ngược vào TTTCQT.

Một thách thức khác là hệ thống pháp lý. Nhiều doanh nghiệp quốc tế và hoạt động thương mại toàn cầu sử dụng thông luật (common law), dựa trên tiền lệ.

“Một đặc điểm then chốt của các TTTCQT trên thế giới là việc áp dụng thông luật Anh. Tôi nghĩ Việt Nam nên xem xét kết hợp thông luật làm khung pháp lý cho TTTCQT, triển khai tại các trung tâm trọng tài quốc tế và cho phép thẩm phán nước ngoài hành nghề trong TTTCQT”, bà Alexandra Smith, Tổng Lãnh sự Anh tại TP. HCM cho biết.

Trong khi đó, Chánh án Toà án nhân dân tối cao Lê Minh Trí bày tỏ quan ngại về việc áp dụng thông luật trong TTTCQT của Việt Nam và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ nền tảng pháp lý hiện hành của quốc gia.

“Khi Việt Nam bắt tay xây dựng một TTTCQT đẳng cấp thế giới, điều quan trọng là phải đưa ra những quyết định đúng đắn về trọng tài và giải quyết tranh chấp ngay từ đầu. Cần bắt đầu bằng việc bổ nhiệm cả thẩm phán và trọng tài viên trong nước lẫn quốc tế có uy tín để đảm bảo niềm tin của nhà đầu tư, đồng thời đầu tư vào đào tạo năng lực cho đội ngũ trong nước”, bà Ly Nguyễn, quản lý tại Viện Tony Blair vì sự thay đổi toàn cầu, chia sẻ.

Hồi tháng 8, lãnh đạo cấp cao Đà Nẵng cho biết thành phố đang tìm kiếm chuyên gia nước ngoài để điều hành cơ quan giải quyết tranh chấp trong trung tâm TTTCQT.

Các nhà đầu tư đang theo dõi sát sao tiến triển của TTTCQT. “Chúng tôi đã thấy các nhà quản lý tài sản quốc tế, quỹ đầu tư tư nhân, công ty fintech và ngân hàng khu vực đang xem xét cách họ có thể tham gia TTTCQT tại Việt Nam”, ông Tyler McElhaney, Trưởng đại diện Apex Group tại Việt Nam, cho biết.

“Những người tiên phong sẽ là những người tận dụng được 2 lợi thế kép của Việt Nam: nền tảng FDI và sản xuất mạnh, cùng ngành tài chính đang số hóa nhanh chóng. Các nền tảng quản lý quỹ, tài chính gắn với ESG, trái phiếu xanh và đổi mới fintech là những yếu tố phù hợp cho hệ sinh thái ban đầu của TTTCQT”, ông McElhaney nói.

Còn ông Dominic Scriven, người sáng lập kiêm Chủ tịch quỹ Dragon Capital thì nhận định Việt Nam “đang trên một hành trình… và sẽ học hỏi, thử nghiệm trên con đường đó".

“Điều tôi hy vọng nhất là TTTCQT có thể dẫn dắt quá trình trưởng thành và tiến hóa trong cấu trúc tài chính của Việt Nam – điều mà theo tôi là rất cần thiết”, ông Scriven chia sẻ.