Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc: Việt Nam đang đi đúng hướng với AI

Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng và tái định hình các nền kinh tế trên toàn cầu. Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng năng động trong khu vực ASEAN với những bước tiến mạnh mẽ và định hướng chiến lược rõ ràng.

Trao đổi về các vấn đề này, ông Amandeep Singh Gill - Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc (UN), Đặc phái viên về Công nghệ của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc đã có những đánh giá về vị thế của Việt Nam trong bức tranh số toàn cầu, định hướng phát triển AI của Việt Nam, cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong kỷ nguyên công nghệ, cũng như các cam kết và hợp tác giữa Liên Hợp Quốc và Việt Nam trong phát triển AI có đạo đức, trách nhiệm và vì mục tiêu phát triển bền vững.

Việt Nam: Điểm sáng về chuyển đổi số và kinh tế số

Trong bối cảnh các xu hướng toàn cầu về chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI), ông đánh giá vị thế của Việt Nam trong ASEAN và trên phạm vi toàn cầu như thế nào?

Ông Amandeep Singh Gill: Việt Nam là một trong những quốc gia dẫn đầu về chuyển đổi số trong khu vực, đồng thời cũng ở tầm toàn cầu. Phần kinh tế số trong tổng nền kinh tế của Việt Nam đang tăng trưởng nhanh gấp hai đến ba lần so với phần còn lại của nền kinh tế. Điều này đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia dẫn đầu về kinh tế số.

Tất nhiên, khu vực ASEAN vẫn đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Sự phát triển giữa các quốc gia còn chưa đồng đều. Hạ tầng số hiện nay vẫn chưa có tính liên thông cao. Tuy nhiên, rất đáng mừng khi thấy rằng những vấn đề này đang được ưu tiên ở mức cao nhất và đang được các Bộ trưởng phụ trách chuyển đổi số của ASEAN giải quyết thông qua Kế hoạch Tổng thể Kỹ thuật số đầy cảm hứng cho giai đoạn 2026-2030.

AI là một trong 11 công nghệ chiến lược mà Đảng và Nhà nước Việt Nam đã xác định là các ưu tiên phát triển then chốt. Ông đánh giá như thế nào về định hướng chiến lược này trong bối cảnh kỷ nguyên số hiện nay?

Ông Amandeep Singh Gill: Đây là một định hướng đúng đắn, bởi vì ngày nay chúng ta không thể loại trí tuệ nhân tạo ra khỏi bất kỳ chiến lược quốc gia nghiêm túc nào về chuyển đổi kinh tế - xã hội. Do đó, lãnh đạo Việt Nam đang ưu tiên AI và chuyển đổi số theo tinh thần của Nghị quyết 57.

Tôi rất ấn tượng khi được nghe Bộ trưởng Hùng so sánh Nghị quyết 57 với Nghị quyết 10 trước đây, nghị quyết đã giải phóng sức lao động thông qua việc nâng cao năng suất nông nghiệp, qua đó tăng cường an ninh lương thực cho Việt Nam. Và giờ đây, Nghị quyết 57 là về việc giải phóng sức sáng tạo - nguồn sáng tạo to lớn của người dân Việt Nam cần cù, chăm chỉ. Vì vậy, ưu tiên chiến lược này thực sự là rất đúng đắn.

Tôi đã có cơ hội tại cuộc họp các Bộ trưởng phụ trách chuyển đổi số để đề cập rằng ở bất cứ nơi đâu chúng tôi thấy các nhà lãnh đạo quan tâm trực tiếp đến chuyển đổi số - trong trường hợp của Việt Nam là Tổng Bí thư Tô Lâm và Thủ tướng Phạm Minh Chính - thì ở đó tiến trình phát triển diễn ra nhanh hơn rất nhiều. Nếu chuyển đổi số không trở thành một ưu tiên ở cấp độ lãnh đạo toàn Chính phủ, thì nó sẽ không thể đạt được kết quả.

Định hướng chiến lược và hợp tác toàn cầu về AI

Theo quan điểm của ông, AI nên được phát triển như thế nào để bảo đảm một cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, có trách nhiệm và bảo đảm rằng các công nghệ số mang lại những đóng góp thiết thực cho phát triển bền vững?

Ông Amandeep Singh Gill: Đây là một câu hỏi rất quan trọng. AI là một công nghệ vô cùng mạnh mẽ. Nó có tiềm năng rất lớn để mang lại lợi ích, nhưng cũng có thể bị lạm dụng. Nó cũng có thể làm mất quyền năng của con người. Vì vậy, như ông/bà đã nói, cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm là vô cùng quan trọng, trong đó các quyền và phúc lợi của con người được bảo vệ.

Quyền riêng tư, an ninh dữ liệu của họ phải được tôn trọng. Và sự phát triển của AI không được dẫn đến những sự tập trung mới về của cải và quyền lực. Nó không được làm mất quyền năng của một số cộng đồng hay cá nhân và bỏ họ lại phía sau.

Vì vậy, nếu chúng ta đưa tất cả mọi người cùng tham gia, nếu chúng ta phát triển các mô hình AI đáng tin cậy, nếu quyền riêng tư dữ liệu, bảo vệ dữ liệu và quyền con người được tôn trọng, thì tiềm năng của AI trong việc chuyển đổi xã hội và nền kinh tế sẽ lớn hơn rất nhiều. Đây là kinh nghiệm mà chúng tôi chứng kiến trên toàn cầu, và điều quan trọng là kinh nghiệm này cần được phản ánh ở mọi khu vực, mọi quốc gia. Tại Liên Hợp Quốc, cách tiếp cận của chúng tôi là AI phải phục vụ toàn nhân loại, chứ không chỉ một số ít người.

AI phải trao quyền cho con người, chứ không làm họ mất quyền. Nó phải làm gia tăng khả năng sáng tạo, khả năng thể hiện bản thân và năng suất của họ. Nó không được khiến họ bị gạt ra bên lề trong nền kinh tế tương lai.

Chúng tôi thấy một số tín hiệu đầy hy vọng, vẫn còn rất nhiều việc phải làm, nhưng tôi luôn luôn được truyền cảm hứng mỗi khi đến thăm Việt Nam rằng điều này hoàn toàn có thể đạt được.

Việt Nam đang huy động toàn bộ hệ thống chính trị để xây dựng các nền tảng thể chế và hạ tầng cho sự phát triển của một hệ sinh thái số nhân văn và công bằng. Ông đánh giá như thế nào về cách tiếp cận này?

Ông Amandeep Singh Gill: Đây là một cách tiếp cận đúng đắn. Phát triển thân thiện, lấy con người làm trung tâm và hạ tầng là nơi mà chúng ta phải bắt đầu. Bởi vì nếu các nhà nghiên cứu, các nhà phát triển AI không có đủ năng lực tính toán để huấn luyện các mô hình của họ, và nếu không có đủ năng lực trung tâm dữ liệu để vận hành các mô hình đó, để suy luận và tạo ra kết quả từ các mô hình, thì AI sẽ không thể hoạt động hiệu quả.

Do đó, việc ưu tiên hạ tầng, ưu tiên phát triển nhân lực, ưu tiên các bộ dữ liệu được sử dụng để huấn luyện AI là hoàn toàn đúng đắn. Vâng, tôi thấy rằng hạ tầng là một trong những mối quan tâm chính của Việt Nam khi nói đến AI.

Về hạ tầng, một yếu tố quan trọng không kém là hạ tầng năng lượng. Bởi vì năng lượng hiện nay là một rào cản lớn đối với hạ tầng AI. Vì vậy, một lần nữa, thật đáng mừng khi thấy rằng tất cả các loại hình năng lượng đều đang được ưu tiên, bao gồm cả năng lượng hạt nhân, vốn là một dạng năng lượng tái tạo.

Từ góc nhìn của Liên Hợp Quốc, chúng tôi luôn ưu tiên việc sử dụng năng lượng tái tạo thay vì nhiên liệu hóa thạch để thúc đẩy sự mở rộng của AI.

Liên Hợp Quốc đã có những cam kết gì với Việt Nam liên quan đến việc phát triển AI có đạo đức nhằm bảo đảm cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm và có trách nhiệm, thưa ông?

Ông Amandeep Singh Gill: Liên Hợp Quốc đã thiết lập các cơ chế toàn cầu mới về quản trị AI. Tất cả các quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam, đã đưa ra các cam kết theo Khuôn khổ Thỏa ước Kỹ thuật số Toàn cầu (Global Digital Compact) và theo các quyết định thiết lập các cơ chế này, nhằm tham gia vào quản trị AI ở cấp độ toàn cầu. Cơ chế đầu tiên là Đối thoại Toàn cầu về Quản trị AI, sẽ được tổ chức hằng năm. Năm nay diễn ra tại Geneva, và năm sau sẽ diễn ra tại New York.

Kinh nghiệm quốc gia của Việt Nam trong việc quản trị AI, bao gồm các đạo luật gần đây về trí tuệ nhân tạo, sẽ rất có giá trị để chia sẻ với các quốc gia khác. Các nước có thể học hỏi từ đó, học cách tránh sai lầm, và tiếp thu các thông lệ tốt nhất từ Việt Nam cũng như từ các quốc gia khác. Cũng quan trọng không kém là vai trò của Hội đồng Khoa học Độc lập Quốc tế về AI.

Và các nhà khoa học Việt Nam hiện đang phát triển những ứng dụng AI tiên tiến hàng đầu. Vì vậy, việc họ tham gia vào các cuộc thảo luận toàn cầu về cách công nghệ này đang phát triển và những tác động của nó là một cam kết khác giữa chúng tôi và Việt Nam. Cuối cùng, và đây thực sự là một điều rất đáng mừng, Việt Nam đã cam kết đóng góp một trung tâm cho Mạng lưới Xây dựng Năng lực AI Toàn cầu của Liên Hợp Quốc.

Trung tâm này, dự kiến đặt tại Viện ETT, sẽ hoạt động cùng với các trung tâm khác ở châu Á, châu Phi, Mỹ Latinh, châu Âu và Bắc Mỹ, nhằm chia sẻ các trường hợp ứng dụng AI, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển nhân tài, cùng nhau xây dựng các bộ dữ liệu, để AI có thể được sử dụng một cách có trách nhiệm và đáng tin cậy nhằm phục vụ các Mục tiêu Phát triển Bền vững.

Trân trọng cảm ơn ông!