Ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo sớm, Việt Nam tiên phong trong kỷ nguyên số

Khẳng định vai trò tiên phong trong quản trị AI

Ngày 10/12/2025, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15, đánh dấu lần đầu tiên một đạo luật riêng biệt về trí tuệ nhân tạo (AI) được ban hành trong hệ thống pháp luật quốc gia.

Luật này dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/03/2026, mở ra khuôn khổ pháp lý toàn diện cho các hoạt động liên quan đến AI, từ nghiên cứu, phát triển đến triển khai và sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam.

Về phạm vi điều chỉnh, Luật bao quát toàn bộ hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam, ngoại trừ các hoạt động phục vụ riêng cho quốc phòng, an ninh và cơ yếu do tính chất đặc thù.

Luật áp dụng cho cả tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài tham gia hoạt động AI trên lãnh thổ Việt Nam, qua đó khẳng định rõ chủ quyền quốc gia trong không gian số và hoạt động xuyên biên giới.

Về cấu trúc, Luật được thiết kế theo mô hình luật khung gồm 8 chương, 35 điều, tập trung quy định các nguyên tắc nền tảng, đồng thời trao quyền linh hoạt cho Chính phủ ban hành quy định chi tiết, bảo đảm khả năng thích ứng với tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ.

Luật xây dựng các nguyên tắc cơ bản điều chỉnh hoạt động AI, yêu cầu hệ thống trí tuệ nhân tạo phải bảo đảm quyền con người, quyền riêng tư, an ninh quốc gia; không được thay thế vai trò quyết định của con người; đảm bảo tính minh bạch, công bằng và không thiên lệch; đồng thời khuyến khích phát triển AI theo hướng bền vững và thân thiện với môi trường.

Luật đưa ra cơ chế phân loại hệ thống AI theo mức độ rủi ro - gồm rủi ro cao, trung bình và thấp - nhằm định hướng các biện pháp quản lý tương ứng với mức độ ảnh hưởng của hệ thống đến quyền con người, an toàn và lợi ích công cộng. Việc này giúp cơ quan quản lý áp dụng các yêu cầu minh bạch, truy xuất nguồn gốc, kiểm tra an toàn và xử lý sự cố phù hợp với từng nhóm hệ thống.

Về quản lý hoạt động AI, Luật yêu cầu các chủ thể liên quan như nhà phát triển, nhà cung cấp, đơn vị triển khai và người sử dụng đảm bảo an toàn và độ tin cậy của hệ thống, kịp thời phát hiện, báo cáo và khắc phục các sự cố. Những hệ thống AI rủi ro cao còn phải trải qua đánh giá sự phù hợp trước khi đưa vào vận hành và duy trì đánh giá này trong suốt vòng đời hoạt động.

Luật còn có những quy định quan trọng như yêu cầu minh bạch nội dung do AI tạo ra, trong đó các sản phẩm như âm thanh, hình ảnh, video tạo bởi hệ thống AI phải được gắn dấu hiệu nhận biết rõ ràng, và bên triển khai phải thông báo khi nội dung có thể gây nhầm lẫn về tính xác thực.

Bên cạnh đó, Luật thiết lập một cổng thông tin một cửa và cơ sở dữ liệu quốc gia về AI để phục vụ đăng ký thử nghiệm, phân loại mức độ rủi ro, báo cáo sự cố và minh bạch hóa thông tin quản lý.

Về khía cạnh phát triển, Luật không chỉ quy định các nghĩa vụ quản lý mà còn khuyến khích đổi mới sáng tạo trong AI thông qua các chính sách ưu đãi và hỗ trợ. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo có thể tiếp cận các cơ chế ưu tiên và hỗ trợ để thúc đẩy nghiên cứu, phát triển sản phẩm và thử nghiệm trong môi trường kiểm soát.

Luật hướng tới mục tiêu đảm bảo rằng AI được phát triển và ứng dụng một cách an toàn, minh bạch và có trách nhiệm, vừa bảo vệ lợi ích xã hội, vừa thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế số.

Phát triển AI phải song hành với bảo vệ lợi ích quốc gia

Trả lời phóng viên, ông Trần Văn Sơn - Phó Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia nhận định, việc Quốc hội ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo là một bước đi tất yếu, mang ý nghĩa lịch sử trong việc thiết lập hành lang pháp lý vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm kiểm soát hiệu quả các rủi ro tiềm ẩn.

Luật Trí tuệ nhân tạo của Việt Nam được ban hành trong bối cảnh trên thế giới mới chỉ có một số ít quốc gia và khu vực xây dựng khung pháp lý về AI, tiêu biểu là Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc. Nếu như EU tiếp cận theo hướng quản lý chặt chẽ, đề cao an toàn, Nhật Bản chú trọng thúc đẩy phát triển, còn Hàn Quốc lựa chọn cách tiếp cận tương đối cân bằng nhưng thiên về khuyến khích đổi mới, thì Việt Nam lựa chọn hướng đi hài hòa: bảo đảm mức độ an toàn cao hơn khung cơ bản của Hàn Quốc, đồng thời tạo động lực phát triển mạnh mẽ như Nhật Bản, qua đó dung hòa giữa quản lý rủi ro và thúc đẩy sáng tạo.

Theo ông Trần Văn Sơn, sự ra đời của Luật Trí tuệ nhân tạo nhằm hiện thực hóa mục tiêu kép: vừa lấp đầy khoảng trống pháp lý trong quản lý các mô hình và ứng dụng AI mới, vừa chuyển từ tư duy quản lý bị động sang tư duy kiến tạo chủ động. Qua đó, luật góp phần thể chế hóa chủ trương của Đảng, định hình trí tuệ nhân tạo trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế số quốc gia.

"AI được xác định là công cụ hỗ trợ con người chứ không thay thế vai trò quyết định của con người; việc phát triển AI phải song hành với bảo vệ lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân", ông nói.

Về ý nghĩa thực tiễn, ông Sơn cho rằng, Luật Trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng tạo ra bước đột phá chiến lược, giúp Việt Nam chuyển từ vị thế tiêu thụ sang kiến tạo giá trị, giải quyết căn bản các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, dữ liệu và nguồn lực tài chính.

Về kinh tế, luật tạo động lực cho đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Về xã hội, luật góp phần hình thành hành lang pháp lý nhân văn, bảo vệ người dân trước những rủi ro đạo đức phát sinh từ AI.

Đặc biệt, Luật định hướng làm chủ các mô hình nền tảng, mô hình ngôn ngữ lớn và dữ liệu bản địa, giúp AI thấu hiểu sâu sắc bối cảnh văn hóa Việt Nam, đồng thời củng cố vững chắc chủ quyền và an ninh quốc gia trong kỷ nguyên số.

Ông Trần Văn Sơn khẳng định, Luật Trí tuệ nhân tạo không chỉ là công cụ quản lý, mà còn là cam kết chiến lược của Việt Nam trong hành trình làm chủ công nghệ, bảo vệ con người và kiến tạo một tương lai số an toàn, nhân văn và bền vững.