Bỏ smartphone và đóng mạng xã hội: Phong trào quay về ‘công nghệ cũ’ trỗi dậy

Ngày 1/1/2026, một phụ nữ sẽ chính thức nói lời chia tay với smartphone, đóng toàn bộ tài khoản mạng xã hội, hủy các dịch vụ xem trực tuyến và quay về một nhịp sống giản đơn hơn. Điều đáng chú ý là cô không hề đơn độc.

Người phụ nữ đó tên là Ava, hiện sống tại Vương quốc Anh. Ava không tiết lộ thêm thông tin cá nhân với Newsweek, nhưng đã chia sẻ cởi mở về kế hoạch “thoái lui công nghệ” của mình bắt đầu từ năm tới.

Theo đó, cô sẽ từ bỏ điện thoại thông minh, ngừng sử dụng mạng xã hội, không còn Netflix hay Spotify, và quay lại với DVD, CD, máy nghe nhạc MP3 cùng những chiếc “điện thoại cục gạch” tưởng như đã bị thời gian bỏ quên.

Với Ava, đây không phải một hành động bốc đồng hay mang tính hoài cổ đơn thuần. Cô xem đó là một phần của nỗ lực nhằm chống lại thứ mà cô gọi là “sự tiêu thụ truyền thông quá mức” đang bao trùm xã hội hiện đại.

“Chúng ta đang tiêu thụ quá nhiều và không cần thiết”

Chia sẻ với Newsweek, Ava cho biết mục tiêu cốt lõi của kế hoạch là khuyến khích mọi người từng bước thay thế các ứng dụng hiện đại bằng công nghệ cũ.

“Ý tưởng rất đơn giản”, cô nói. “Hãy quay lại dùng điện thoại nắp gập, xem DVD, nghe nhạc bằng MP3, chụp ảnh bằng máy ảnh dùng một lần, sử dụng máy tính cũ và dành thời gian cho các hoạt động ngoại tuyến – những thứ từng là nền tảng của cuộc sống chúng ta trước đây”.

Theo Ava, sự bùng nổ của smartphone và các nền tảng số đã khiến con người tiếp xúc với lượng nội dung khổng lồ vượt quá khả năng hấp thụ lành mạnh. Việc luôn bị cuốn vào các luồng thông tin liên tục khiến nhiều người mệt mỏi, căng thẳng và mất dần kết nối với thế giới thực.

Điều trớ trêu là để lan tỏa thông điệp quay lưng với công nghệ hiện đại và mạng xã hội, Ava lại buộc phải sử dụng chính những nền tảng đó. Cô đã tạo tài khoản TikTok @vioiliet_ nhằm “truyền bá thông điệp” và không ngờ lại đạt hiệu ứng mạnh mẽ đến vậy.

Nhiều video của Ava nhanh chóng thu hút hàng trăm nghìn lượt xem. “Tôi thực sự không nghĩ sẽ có ai quan tâm đến ý tưởng này”, cô thừa nhận. “Nhưng có vẻ như rất nhiều người đang kiệt sức vì mạng xã hội rồi”.

Các video của Ava thường có cấu trúc tương tự nhau: một đoạn trình chiếu các thiết bị công nghệ đã bị lãng quên như đầu DVD, máy quay băng, điện thoại nắp gập, kèm theo dòng chữ trên màn hình với thông điệp: “Chúng ta đang quay lại công nghệ cũ để có một cuộc sống tốt đẹp hơn”.

Những đoạn clip này cũng kêu gọi người xem “lan tỏa thông điệp trên mạng xã hội để giúp phong trào phát triển”. Theo Ava, phản hồi mà cô nhận được vượt xa mọi kỳ vọng.

“Tôi nghĩ phải có khoảng 200.000 người hoặc hơn nữa đã bày tỏ mong muốn tham gia”, cô nói. “Tôi thấy các video và poster nhỏ xuất hiện khắp nơi, thậm chí trên những nền tảng khác như Reddit. Tôi thực sự háo hức chờ xem phong trào này lớn mạnh hơn nữa”.

Ava khẳng định cô không hề ghét công nghệ. Điều khiến cô lo ngại là việc công nghệ hiện nay đang “được sử dụng cho nhiều điều xấu hơn là tốt”. Một ví dụ điển hình, theo cô, là tác động tiêu cực của mạng xã hội đối với đời sống giao tiếp.

“Mọi người quá chú tâm vào những gì người xa lạ trên khắp thế giới đang nói”, Ava nhận xét. “Họ không dành thời gian gặp gỡ bạn bè vì chỉ chờ được cầm điện thoại lên và tiếp tục lướt”.

Trong khi đó, các nghiên cứu y tế đã chỉ ra rằng kết nối xã hội mang lại hàng loạt lợi ích cho sức khỏe. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cho biết giao tiếp xã hội giúp giảm căng thẳng, lo âu, trầm cảm, đồng thời khuyến khích vận động thể chất và cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Smartphone và cái giá của sự tiện lợi

Theo Ava, sự phụ thuộc vào smartphone và vô số ứng dụng đã làm suy giảm mức độ kết nối xã hội thực sự của con người. Mạng xã hội, với cô, chính là mối lo lớn nhất và cũng là lý do cốt lõi khiến phong trào này ra đời.

“Mạng xã hội liên tục bơm vào đầu mọi người những thứ khiến họ kiệt quệ”, Ava nói. “Nếu không có áp lực đó, con người có thể thư giãn và tìm lại hạnh phúc”.

Smartphone, trong mắt cô, chính là “cánh cổng” dẫn vào vòng xoáy ấy. Bằng cách loại bỏ chiếc điện thoại thông minh, Ava tin rằng người dùng cũng sẽ tránh được phần lớn “thông tin sai lệch và nỗi hoảng loạn” mà cô từng chứng kiến trên mạng xã hội.

Những lo ngại của Ava không hoàn toàn mang tính cảm tính. Năm 2023, một nghiên cứu đăng trên tạp chí Springer cho thấy việc sử dụng smartphone quá mức có liên quan đến trầm cảm, lo âu, căng thẳng và chất lượng giấc ngủ kém.

Đến năm 2025, một công trình nghiên cứu khác đăng trên Health Promotion International cảnh báo rằng để ngăn chặn sự lan truyền thông tin sai lệch trên mạng xã hội, cần đến “một tổ hợp các hành động phối hợp”, từ hạn chế khả năng đăng tải thông tin nhanh chóng của người không chuyên, kiểm soát vai trò của bot, cho đến việc buộc các công ty mạng xã hội cam kết mạnh mẽ hơn trong xử lý vấn đề.

Trong bối cảnh đó, việc “tắt hẳn” mạng xã hội được Ava xem là giải pháp đơn giản và khả thi hơn.

Theo Ava, rời xa mạng xã hội sẽ khuyến khích sự “cá nhân hóa” và bản sắc riêng. “Hiện nay, nhiều người sợ mặc theo cách họ muốn vì chỉ cần mở điện thoại là thấy hàng nghìn ý kiến tiêu cực từ người xa lạ”, cô nói. “Khi không còn ứng dụng liên tục đẩy những ý kiến đó vào mắt bạn, bạn sẽ tập trung hơn vào điều mình thích và những gì người xung quanh thực sự nghĩ”.

Cô cũng tin rằng việc không còn streaming hay mạng xã hội sẽ thúc đẩy sự sáng tạo. Một nghiên cứu năm 2010 trên American Journal of Preventive Medicine từng chỉ ra rằng thời gian giải trí thụ động có liên quan đến sức khỏe tinh thần kém.

Với Ava, việc từ bỏ smartphone và các dịch vụ giải trí vô tận sẽ buộc con người phải thay đổi thói quen. “Thay vì mặc định cầm điện thoại lướt vô thức, mọi người có thể trang trí lại phòng, làm nghệ thuật, bắt đầu một sở thích mới, gặp gỡ bạn bè và về cơ bản là tái khám phá cuộc sống thực”, cô chia sẻ.

Đây là một lập luận đầy sức thuyết phục, dù không ít người đặt câu hỏi liệu việc quay về công nghệ cũ có thực sự dễ dàng trong xã hội hiện đại hay không.

Theo Ava, các bước để bắt đầu không hề phức tạp và có thể khởi đầu bằng việc mua một chiếc điện thoại không thông minh. Thách thức lớn nhất, theo cô, chính là duy trì quyết tâm.

“Trong khoảng một tuần đầu, chắc chắn sẽ hơi khó”, Ava thừa nhận. “Truyền thông sẽ không biến mất hoàn toàn, nhưng nó sẽ giúp mọi người tiến hóa theo hướng lành mạnh hơn và giảm bớt sự tiêu thụ quá mức không cần thiết”.

Khi thời điểm bắt đầu chỉ còn chưa đầy một tháng, Ava đang chuẩn bị tinh thần cho thử thách lớn phía trước. Phong trào mà cô khởi xướng đã vượt xa một ý tưởng cá nhân, trở thành lời phản biện mạnh mẽ đối với lối sống số hóa toàn diện của xã hội hiện đại.

Câu hỏi còn lại là: liệu bạn có sẵn sàng tắt smartphone và quay về với một nhịp sống chậm hơn, giống như Ava và hàng chục nghìn người khác?