Thách thức phát triển doanh nghiệp công nghệ: Thiếu 'ông lớn' dẫn dắt

Diễn đàn quốc gia về phát triển doanh nghiệp công nghệ Việt Nam năm 2025 diễn ra ngày 30/12 trong bối cảnh nền kinh tế đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ dựa vào vốn và lao động sang dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất.

Với chủ đề “Sáng tạo tại Việt Nam, làm ra tại Việt Nam - để dẫn dắt”, Diễn đàn không chỉ tổng kết chặng đường phát triển của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ mà còn mở ra một tầm nhìn mới cho giai đoạn phát triển tiếp theo của đất nước.

Phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng khẳng định doanh nghiệp công nghệ đang trở thành lực lượng sản xuất then chốt, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và bảo đảm tự chủ trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động. Những kết quả đạt được thời gian qua cho thấy lựa chọn phát triển dựa trên khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo là hoàn toàn đúng hướng.

Doanh nghiệp công nghệ - trụ cột mới của tăng trưởng kinh tế

Năm 2025 đánh dấu bước phát triển mạnh mẽ của khu vực doanh nghiệp công nghệ Việt Nam. Doanh thu toàn ngành ước đạt 198 tỷ USD, tăng gần 26% so với năm 2024; kim ngạch xuất khẩu sản phẩm công nghệ số đạt khoảng 172 tỷ USD, gấp 1,7 lần so với năm 2020. Những con số này phản ánh vai trò ngày càng rõ nét của doanh nghiệp công nghệ trong cấu trúc tăng trưởng kinh tế quốc gia.

Cùng với đó, hạ tầng số phát triển nhanh và đồng bộ. Mạng 5G đã phủ sóng khoảng 90% dân số; tốc độ Internet di động của Việt Nam thuộc nhóm 20 quốc gia hàng đầu thế giới; thương mại điện tử đạt quy mô 36 tỷ USD; thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục bùng nổ với giá trị giao dịch gấp 26 lần GDP. Những nền tảng này tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ mở rộng không gian phát triển, đồng thời thúc đẩy quá trình số hóa trong mọi lĩnh vực của nền kinh tế.

Đáng chú ý, doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình gia công, lắp ráp sang làm chủ công nghệ lõi. Nhiều doanh nghiệp đã làm chủ các công nghệ chiến lược như hạ tầng 5G, điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và từng bước tham gia chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Hơn 2.000 doanh nghiệp công nghệ đã đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế, tạo doanh thu khoảng 15 tỷ USD, khẳng định năng lực cạnh tranh ngày càng rõ nét của trí tuệ Việt Nam.

Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, đây chính là nền tảng để doanh nghiệp công nghệ Việt Nam chuyển từ “làm chủ” sang “dẫn dắt”, từ tham gia chuỗi giá trị sang đóng vai trò quan trọng trong những khâu có giá trị gia tăng cao. Doanh nghiệp công nghệ không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách, mà phải trở thành lực lượng trung tâm thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng của nền kinh tế.

Từ làm chủ công nghệ đến dẫn dắt thị trường

Bên cạnh những kết quả tích cực, Diễn đàn cũng thẳng thắn chỉ ra các điểm nghẽn đang cản trở sự phát triển bền vững của doanh nghiệp công nghệ. Năng lực nghiên cứu - phát triển còn hạn chế; đầu tư cho R&D chưa tương xứng; thiếu doanh nghiệp công nghệ lớn đủ sức dẫn dắt hệ sinh thái; nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, thiết kế vi mạch còn thiếu hụt. Bên cạnh đó, tư duy kinh doanh manh mún, thiếu liên kết và tâm lý e ngại rủi ro vẫn tồn tại trong một bộ phận doanh nghiệp.

Trước bối cảnh đó, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi tư duy phát triển trong giai đoạn 2026–2030. Nếu giai đoạn trước tập trung vào “Make in Viet Nam” với mục tiêu làm chủ công nghệ, thì giai đoạn tới phải là “Sáng tạo tại Việt Nam, làm ra tại Việt Nam - để dẫn dắt”. Đây là bước chuyển từ tham gia sang kiến tạo, từ làm theo sang định hình, từ cạnh tranh bằng chi phí sang cạnh tranh bằng tri thức và công nghệ lõi.

Theo đó, doanh nghiệp công nghệ cần đóng vai trò trung tâm của nền kinh tế số, làm chủ thiết kế, kiến trúc hệ thống, thuật toán, dữ liệu và sở hữu trí tuệ. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua thể chế, tiêu chuẩn, cơ chế đặt hàng và đầu tư hạ tầng; thị trường đóng vai trò sàng lọc, kiểm chứng năng lực thực chất của doanh nghiệp.

Trong giai đoạn tới, Việt Nam sẽ tập trung phát triển các doanh nghiệp công nghệ có quy mô lớn, đủ sức dẫn dắt thị trường trong nước và từng bước vươn ra quốc tế; đồng thời thúc đẩy hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn kết giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đầu tư cho hạ tầng số, dữ liệu và nghiên cứu - phát triển sẽ là những trụ cột then chốt để hiện thực hóa mục tiêu này.

Thứ trưởng Bộ Khoa học & Công nghệ Bùi Hoàng Phương cũng khẳng định, doanh nghiệp công nghệ giữ vai trò trung tâm trong quá trình hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị. Doanh nghiệp không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là lực lượng trực tiếp kiến tạo giá trị, làm chủ công nghệ và dẫn dắt đổi mới sáng tạo. “Chúng ta không thể xây dựng một nền kinh tế số mạnh nếu thiếu những doanh nghiệp công nghệ mạnh, có khả năng làm chủ công nghệ lõi và cạnh tranh trên thị trường toàn cầu”, ông nhấn mạnh.

Diễn đàn quốc gia về phát triển doanh nghiệp công nghệ Việt Nam năm 2025 khép lại với một thông điệp: doanh nghiệp công nghệ không chỉ là lực lượng kinh tế, mà còn là trụ cột của năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số. Với nền tảng đã được xây dựng và quyết tâm chính trị mạnh mẽ, doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để bứt phá, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững và tự cường trong giai đoạn mới.