Việt Nam lập trung tâm siêu tính toán AI quốc gia và chính sách 'AI hóa toàn diện'

Việt Nam định hình con đường AI: Tự chủ, mở và nhân văn

Tại tọa đàm “AI vì nhân loại: Đạo đức và an toàn AI trong kỷ nguyên mới”, thuộc Tuần lễ Khoa học – Công nghệ VinFuture 2025, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy cho biết: “Việt Nam ban hành Chiến lược AI lần đầu vào năm 2021. Nhưng AI đang phát triển với tốc độ vượt bậc, vì vậy cuối năm nay, chúng ta sẽ công bố Chiến lược AI cập nhật và Luật AI. Đây không chỉ là khuôn khổ pháp lý mà còn là tuyên ngôn về tầm nhìn quốc gia, xác định AI phải trở thành hạ tầng trí tuệ của Việt Nam, đóng góp cho phúc lợi xã hội, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.”

Theo Thứ trưởng Bùi Thế Duy, Việt Nam xem AI không chỉ là một công nghệ hỗ trợ, mà là nền hạ tầng trí tuệ thiết yếu trong tương lai tương đương với điện, Internet hay viễn thông. Quốc gia nào làm chủ được AI sẽ có lợi thế vượt trội trong kinh tế - xã hội và an ninh - quốc phòng. Với tư duy đó, Việt Nam đang xây dựng trung tâm siêu tính toán AI quốc gia và triển khai chính sách “AI hóa toàn diện”, đưa AI trở thành công cụ trí tuệ của toàn dân.

Thứ trưởng nhấn mạnh triết lý phát triển của Việt Nam: “Việt Nam kiên định phát triển công nghệ AI theo triết lý mở: chuẩn mở, dữ liệu mở, mã nguồn mở. ‘Mở’ là con đường để tiếp nhận tri thức toàn cầu, làm chủ công nghệ, phát triển Make in Vietnam và đóng góp trở lại cho nhân loại. ‘Mở’ cũng là điều kiện để bảo đảm an toàn và minh bạch trong ứng dụng AI.”

Ông cũng khẳng định quan điểm phát triển thị trường nội địa để nuôi dưỡng doanh nghiệp AI Việt Nam, khi Nhà nước sẽ dành 30-40% nguồn lực hỗ trợ qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia. Hướng đi này nhằm tham vọng biến Việt Nam không chỉ là người dùng công nghệ, mà là nơi sản sinh công nghệ.

Thứ trưởng Bùi Thế Duy khẳng định: “Song song với cơ hội, AI cũng đặt ra thách thức về đạo đức, việc làm và niềm tin xã hội. Vì vậy, Việt Nam phát triển AI theo hướng nhanh - an toàn - nhân văn, trong đó AI hỗ trợ con người nhưng con người vẫn là chủ thể ra quyết định cuối cùng.” Ông gọi đây là “AI vì con người” - một tư tưởng xuyên suốt của tọa đàm.

Ranh giới trách nhiệm trong kỷ nguyên siêu công nghệ

Từ Canada, GS. Yoshua Bengio, nhà tiên phong học sâu và là nhà khoa học máy tính được trích dẫn nhiều nhất thế giới nhấn mạnh tầm quan trọng của an toàn AI toàn cầu trên cơ sở những nghiên cứu nền tảng mà ông dẫn dắt trong vai trò Chủ tịch Báo cáo Quốc tế về An toàn AI.

Ông cho rằng, việc hình thành các chuẩn mực chung giữa các quốc gia là cần thiết để đảm bảo AI phục vụ lợi ích nhân loại, thay vì trở thành công cụ tạo ra rủi ro hệ thống.

Từ Anh, Chủ tọa Richard Friend - Giáo sư Đại học Cambridge và Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng VinFuture - nhấn mạnh sức mạnh của khoa học vật liệu và thiết kế công nghệ hữu cơ trong việc tạo ra các nền tảng AI tiết kiệm năng lượng, bền vững và khả thi để áp dụng rộng rãi trong đời sống. Với kinh nghiệm từ hàng chục năm nghiên cứu bán dẫn hữu cơ, ông đề cao tinh thần khoa học phục vụ xã hội và khả năng tạo tác động thực tiễn.

GS. Geoffrey Hinton, người được coi là “Cha đẻ của AI”, với góc nhìn của một nhà khoa học đã chứng kiến toàn bộ hành trình phát triển của mạng neural từ thời bị nghi ngờ đến khi trở thành nền tảng của mọi hệ thống AI hiện đại. Dựa trên di sản khoa học của ông, các diễn giả cho rằng việc phát triển AI cần luôn gắn với kiểm soát của con người, đặc biệt trong lĩnh vực ra quyết định và giám sát mô hình.

Ở chiều ngược lại, GS. Vinton Cerf - một trong những người tạo ra Internet - chia sẻ góc nhìn hệ thống về hạ tầng thông tin, cho rằng kinh nghiệm xây dựng TCP/IP có thể cung cấp bài học cho quản trị AI hôm nay: công nghệ càng mạnh, cần càng nhiều chuẩn mực chung để đảm bảo khả năng tương tác, khả năng giám sát và trách nhiệm liên quốc gia trong sử dụng.

Trong lĩnh vực AI - y sinh, PGS. César de la Fuente trình bày cách AI đang rút ngắn thời gian tìm ra kháng sinh mới từ nhiều năm xuống chỉ còn vài giờ, nhờ sử dụng các thuật toán tìm kiếm phân tử quy mô lớn. Thành công này là minh chứng rõ ràng cho năng lực của AI trong việc giải quyết các vấn đề sức khỏe cộng đồng toàn cầu - nếu được triển khai đúng cách và có đạo đức khoa học.

PGS. Lưu Anh Tuấn - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu AI tại VinUni - nhấn mạnh vai trò của các mô hình ngôn ngữ lớn và AI đáng tin cậy trong các ứng dụng thực tế, từ giáo dục đến y tế và dịch vụ công. Ông chỉ ra rằng đảm bảo tính giải thích được và tính tin cậy của AI là ưu tiên khoa học và chiến lược để AI có thể đi vào đời sống xã hội Việt Nam và thế giới.

Trong khi đó, GS. Edson Prestes, với vai trò Chủ tịch Nhóm Tiêu chuẩn IEEE 7007 về hệ thống robot định hướng đạo đức, đóng góp góc nhìn chuyên sâu về việc hình thành các chuẩn mực về trách nhiệm robot và AI, đặc biệt trong ứng dụng quân sự và các tình huống có nguy cơ vượt ngoài kiểm soát con người.

GS. Toby Walsh từ Đại học New South Wales, một trong những gương mặt có ảnh hưởng nhất trong lĩnh vực AI, tiếp cận vấn đề từ chiều cạnh chính sách công và xã hội. Ông đặc biệt nhấn mạnh sự cần thiết của việc đặt giới hạn an toàn cho AI, vốn là lập trường ông từng trình bày tại nhiều diễn đàn toàn cầu, bao gồm cả Liên Hợp Quốc.

Nhìn từ góc độ khoa học lý thuyết, GS. Leslie Valiant, chủ nhân Giải Turing năm 2010, làm rõ nền tảng phức tạp tính toán của AI và tầm quan trọng của việc hiểu rõ bản chất toán học của các mô hình học máy. Góc nhìn của ông cho thấy một chiều sâu khác của đối thoại về AI: không chỉ áp dụng AI, mà còn phải hiểu AI đang nghĩ gì và học như thế nào.