Dấu ấn 2025 của khoa học và công nghệ

Năm 2025 được xem là dấu mốc đặc biệt đối với sự phát triển của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, khoa học - công nghệ không chỉ là nền tảng nâng cao năng suất mà còn trở thành trụ cột chiến lược giúp đất nước gia tăng năng lực cạnh tranh, bảo đảm tự chủ và phát triển bền vững.

Những con số thống kê giai đoạn 2021-2025 cho thấy một bức tranh toàn diện, phản ánh rõ vai trò ngày càng trung tâm của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong đời sống kinh tế - xã hội.

Bức tranh ngành khoa học - công nghệ năm 2025

Trong giai đoạn 2021-2025, hệ thống tổ chức khoa học và công nghệ của Việt Nam duy trì ổn định với khoảng 461-475 tổ chức hoạt động trên cả nước. Đây là lực lượng nòng cốt tạo ra tri thức mới, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển.

Tổng chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) duy trì ở mức cao, đạt khoảng 42.784 tỷ đồng mỗi năm, trong đó tỷ trọng đóng góp từ khu vực ngoài nhà nước chiếm trên 67%. Điều này cho thấy khu vực doanh nghiệp ngày càng chủ động đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước.

Hoạt động nghiên cứu khoa học tiếp tục ghi nhận những kết quả tích cực. Số bài báo khoa học của Việt Nam công bố trên các tạp chí quốc tế tăng đều qua các năm, từ hơn 18.500 bài năm 2021 lên trên 22.000 bài vào năm 2024-2025. Cùng với đó, số tổ chức khoa học và công nghệ của Việt Nam được xếp hạng bởi tổ chức SCImago tăng mạnh, phản ánh chất lượng nghiên cứu và mức độ hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo, Việt Nam tiếp tục duy trì vị trí khá cao trên bản đồ toàn cầu. Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) của Việt Nam dao động quanh thứ hạng 44-46, thuộc nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình nhưng đạt kết quả nổi bật.

Đáng chú ý, các chỉ số đầu vào đổi mới sáng tạo liên tục được cải thiện, trong khi đầu ra đổi mới sáng tạo duy trì thứ hạng cao, phản ánh khả năng chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế - xã hội. Tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo tăng mạnh, từ 28,5% năm 2021 lên gần 39% trong giai đoạn 2023–2024, cho thấy đổi mới sáng tạo đã dần trở thành nhu cầu nội tại của cộng đồng doanh nghiệp.

Cùng với đó, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo phát triển mạnh mẽ. Số doanh nghiệp khoa học và công nghệ tăng từ 636 doanh nghiệp năm 2021 lên gần 1.000 doanh nghiệp vào năm 2025. Việt Nam cũng cải thiện thứ hạng trong bảng xếp hạng hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, cho thấy môi trường khởi nghiệp ngày càng năng động, hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Ở lĩnh vực bưu chính - viễn thông và chuyển đổi số, những con số tăng trưởng thể hiện rõ vai trò của công nghệ trong thúc đẩy kinh tế số. Doanh thu bưu chính tăng từ 45.000 tỷ đồng năm 2021 lên khoảng 87.000 tỷ đồng năm 2025. Sản lượng bưu gửi tăng hơn ba lần, phản ánh sự bùng nổ của thương mại điện tử và kinh tế số.

Hạ tầng số được đầu tư mạnh mẽ, với tốc độ Internet băng rộng cố định đạt gần 272 Mbps, băng rộng di động đạt 160 Mbps và tỷ lệ hộ gia đình sử dụng cáp quang đạt trên 87%. Đặc biệt, đến năm 2025, phủ sóng 5G đã đạt trên 90% dân số, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển đô thị thông minh, sản xuất thông minh và các dịch vụ số thế hệ mới.

Ngành công nghiệp công nghệ số tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng. Doanh thu toàn ngành năm 2025 ước đạt gần 200 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 170 tỷ USD, với gần 2 triệu lao động đang làm việc. Lợi nhuận toàn ngành tăng mạnh, cho thấy hiệu quả kinh tế và khả năng cạnh tranh quốc tế ngày càng cao.

Song song đó, hệ thống tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng được hoàn thiện, góp phần bảo đảm chất lượng sản phẩm, thúc đẩy hội nhập và nâng cao uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

Động lực chiến lược cho phát triển đất nước

Trong năm 2025, các lãnh đạo cao nhất của Đảng, Chính phủ và ngành khoa học - công nghệ đã nhiều lần nhấn mạnh vai trò chiến lược của khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là giải pháp và động lực trung tâm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững.

Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “quốc sách đột phá”, đóng vai trò động lực trung tâm cho phát triển kinh tế và hiện thực hóa khát vọng Việt Nam hùng cường năm 2045.

Tổng Bí thư nhấn mạnh ba trụ cột chiến lược trọng tâm: xây dựng thể chế đột phá và môi trường thuận lợi, phát triển công nghệ lõi và hạ tầng số hiện đại, cùng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với doanh nghiệp làm trung tâm.

Tổng Bí thư yêu cầu phải có cơ chế đặc biệt để thu hút nhân tài, tạo điều kiện cho khởi nghiệp sáng tạo, và biến phong trào thi đua sáng tạo thành lực đẩy thiết thực cho tiến trình phát triển kinh tế - xã hội.

Quan điểm này được Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính khẳng định, đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn mà là động lực phát triển cốt lõi không chỉ của quốc gia mà của từng doanh nghiệp và công dân trong thời đại kinh tế số và Cách mạng Công nghiệp 4.0.

Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần “khởi nghiệp sáng tạo là sự nghiệp của toàn dân” cần được cụ thể hóa bằng hành động và chính sách mới, nhằm lan tỏa năng lực cạnh tranh, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và nâng cao giá trị sản xuất kinh tế.

Thủ tướng cũng yêu cầu Chính phủ tập trung hoàn thiện cơ chế thu hút đầu tư mạo hiểm, nhà đầu tư thiên thần, phát triển quỹ đầu tư và sàn giao dịch cho startup…, tạo môi trường pháp lý và tài chính thúc đẩy sáng tạo lan truyền trong xã hội.

Từ góc độ ngành, lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đã triển khai tư duy chiến lược này bằng những bước đi thực tiễn ngay trong năm 2025.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh rằng thể chế chính là “đột phá của đột phá”. Theo ông, thể chế đúng đắn phải là đòn bẩy của sáng tạo, không chỉ ban hành khung pháp lý mà phải kích hoạt tư duy đổi mới sáng tạo, giải phóng nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn lực trí tuệ.

Bộ trưởng yêu cầu nhìn nhận đầu tư cho khoa học và công nghệ là đầu tư cho tương lai, chấp nhận rủi ro có kiểm soát thay vì tư duy an toàn tuyệt đối - điều vốn kìm hãm động lực sáng tạo. Ông cũng xác định khoa học công nghệ phải đóng góp ít nhất 50% vào tăng trưởng GDP hai con số, thể hiện kỳ vọng lớn lao về vai trò trọng tâm của lĩnh vực này trong tăng trưởng kinh tế tổng thể.

Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương đánh giá 2025 là năm mang tính bước ngoặt lịch sử khi Bộ chính thức vận hành mô hình thống nhất, hội tụ đầy đủ các trụ cột khoa học - công nghệ - đổi mới sáng tạo - chuyển đổi số. Ông chỉ ra bước chuyển chiến lược này không chỉ là tái cấu trúc bộ máy (giảm 45% đầu mối) mà là nền tảng cho mô hình quản trị hiện đại, linh hoạt, hiệu quả hơn, mở ra khả năng khai thác tối đa tiềm năng đổi mới sáng tạo của cả nước.

Từ góc nhìn tổng thể, năm 2025 được coi là dấu mốc khẳng định vai trò trung tâm của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong chiến lược phát triển đất nước. Với sự đồng hành của Đảng, Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và đội ngũ trí thức, khoa học và công nghệ được kỳ vọng sẽ tiếp tục là “đòn bẩy chiến lược”, đưa Việt Nam tiến nhanh và bền vững trên con đường hội nhập và phát triển.