AI làm rung chuyển thế giới năm 2025: Điều gì đang chờ phía trước?

Điểm chung giữa tất cả những vấn đề đó chính là trí tuệ nhân tạo (AI) – công nghệ được ca ngợi là tương lai nhưng cũng bị coi là “bong bóng” lớn tiếp theo của thị trường chứng khoán, tùy góc nhìn của từng người.

Dù AI đã âm thầm hiện diện nhiều thập kỷ, sự xuất hiện của ChatGPT từ năm 2022 đã đẩy công nghệ này lên tuyến đầu. Sự trỗi dậy của các chatbot như ChatGPT và Google Gemini đang dần định hình lại cách hàng triệu người dùng Internet mỗi ngày, từ chế độ AI của Google Search đến chatbot AI trên Instagram hay Amazon. Nói cách khác, AI đang tái thiết “cánh cửa bước vào Internet”.

Nhưng năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng hơn: AI vượt khỏi màn hình, tác động trực tiếp đến chính sách quốc gia, thương mại toàn cầu, thị trường tài chính, đồng thời tạo ra câu hỏi lớn: liệu có nên đặt niềm tin vào AI trong công việc, giáo dục và cả các mối quan hệ cá nhân?

Và điều này chắc chắn chưa dừng lại trong năm 2026.

“Những năm trước, AI giống như món đồ công nghệ mới lạ. Nhưng năm vừa rồi là lúc nó được dùng cho những mục đích nghiêm túc hơn rất nhiều”, James Landay, đồng sáng lập Viện Trí tuệ nhân tạo lấy con người làm trung tâm của Stanford, nhận định. “Mọi người đang dần nhận ra cả lợi ích lẫn rủi ro thực sự của nó”.

Chính sách, tranh cãi và nỗi lo sức khỏe tinh thần

Trong số những người tin tưởng mạnh mẽ vào AI có Tổng thống Donald Trump. Công nghệ này đang trở thành một trụ cột trong nhiệm kỳ thứ hai của ông.

CEO Nvidia, biểu tượng của cơn bùng nổ AI, thường xuyên xuất hiện trong nhóm cố vấn thân cận của ông Trump. Tổng thống cũng dùng chip AI của Nvidia và AMD như đòn bẩy trong cuộc chiến thương mại với Trung Quốc.

Năm 2025, ông đưa ra kế hoạch hành động về AI nhằm nới lỏng quy định và thúc đẩy việc áp dụng AI trong chính phủ. Trump còn ký nhiều sắc lệnh liên quan đến AI, trong đó có sắc lệnh gây tranh cãi tìm cách ngăn các bang tự ban hành quy định AI riêng. Giới công nghệ xem đây là chiến thắng, nhưng các nhà hoạt động an toàn mạng lo ngại điều này khiến doanh nghiệp dễ né tránh trách nhiệm khi AI gây rủi ro.

Trong năm qua, thiếu vắng hàng rào bảo vệ AI đã trở thành chủ đề nhức nhối. Hàng loạt báo cáo và vụ kiện cho rằng các chatbot như ChatGPT hay Character.AI góp phần dẫn đến khủng hoảng tâm lý, thậm chí tự tử ở thanh thiếu niên.

Có trường hợp ChatGPT được cho là đã đưa ra phản hồi nguy hiểm khi một thiếu niên 16 tuổi bày tỏ ý định tự tử. Cha mẹ cậu bé đã kiện OpenAI, cáo buộc chatbot này góp phần khiến bi kịch xảy ra.

Sau đó, OpenAI và Character.AI tuyên bố bổ sung kiểm soát dành cho phụ huynh và thay đổi nhằm đảm bảo an toàn hơn cho trẻ vị thành niên, bao gồm việc hạn chế khả năng trò chuyện qua lại kéo dài. Meta cũng cho biết sẽ cho phép phụ huynh chặn con mình trò chuyện với nhân vật AI trên Instagram.

Nhưng vấn đề không chỉ ở giới trẻ. Nhiều báo cáo cho thấy người trưởng thành cũng bị tách biệt khỏi đời sống thực, lệ thuộc vào chatbot, thậm chí có trường hợp tin rằng mình đạt được “thành tựu công nghệ” do AI thuyết phục, trong khi đó chỉ là ảo tưởng.

OpenAI khẳng định đã hợp tác với chuyên gia sức khỏe tâm thần để giúp ChatGPT nhận diện và hỗ trợ tốt hơn trong lúc người dùng khủng hoảng, giới thiệu đường dây nóng, khuyến khích tìm trợ giúp chuyên nghiệp. Tuy nhiên, công ty cũng tuyên bố tôn trọng quyền lựa chọn của người trưởng thành, bao gồm cho phép cá nhân hóa trải nghiệm và thảo luận nội dung nhạy cảm.

Bác sĩ – luật sư Marlynn Wei cho rằng chatbot AI sẽ dần trở thành nơi đầu tiên con người tìm kiếm sự an ủi cảm xúc, đặc biệt là người trẻ. Nhưng bà cũng cảnh báo hàng loạt rủi ro: AI có thể “ảo giác”, nịnh người dùng, thiếu phán đoán lâm sàng, không đảm bảo bảo mật, thiếu khả năng kiểm tra thực tế và tiềm ẩn các vấn đề đạo đức – quyền riêng tư.

Các chuyên gia sức khỏe tâm thần mong muốn những bộ quy tắc bảo vệ mạnh mẽ hơn, nhất là với người dùng trẻ. Nhưng họ lo ngại cuộc tranh chấp quyền lực giữa chính quyền liên bang và các bang sẽ khiến việc triển khai các biện pháp an toàn trở nên chậm trễ.

Bong bóng hay cuộc cách mạng tất yếu?

Song song với tranh cãi, các tập đoàn đang đổ tiền khổng lồ vào trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI. Meta, Microsoft, Amazon… đã chi hàng chục tỷ USD chỉ trong năm 2025. McKinsey dự đoán đến năm 2030, doanh nghiệp toàn cầu có thể đầu tư gần 7.000 tỷ USD vào hạ tầng dữ liệu.

Điều này khiến người tiêu dùng lo hóa đơn điện tăng, cơ hội việc làm thu hẹp; trong khi Phố Wall vừa phấn khích trước các mốc vốn hóa mới, vừa lo sợ “cơn sốt ảo”.

Một số nhà đầu tư chất vấn Meta, Microsoft về khả năng thu lợi thực sự từ khoản chi khổng lồ cho AI. Thêm vào đó, việc chỉ một nhóm nhỏ “ông lớn” dẫn dắt cuộc chơi, trao đổi công nghệ và tiền bạc với nhau, càng làm dấy lên lo ngại về sự tập trung quyền lực.

Theo Christina Melas-Kyriazi, đối tác Bain Capital Ventures, việc “đầu tư quá đà” là điều thường thấy với các công nghệ đột phá. Câu hỏi lớn của năm 2026 là liệu giới đầu tư đã sẵn sàng chấp nhận sự biến động hay chưa, nhất là khi bà tin rằng điều chỉnh thị trường là điều “gần như chắc chắn”.

Erik Brynjolfsson, chuyên gia tại Stanford, cho rằng năm tới sẽ xuất hiện thêm nhiều công cụ theo dõi hiệu quả AI đối với năng suất và việc làm, giúp đánh giá rõ hơn tác động thực tế.

“Tranh luận sẽ không còn là liệu AI có quan trọng hay không, mà là nó lan tỏa nhanh đến mức nào, ai bị bỏ lại phía sau, và khoản đầu tư bổ trợ nào giúp biến AI thành thịnh vượng chung”, ông nói.

Năm 2025 chứng kiến hàng nghìn nhân sự công nghệ mất việc. Microsoft, Amazon, Meta… đều cắt giảm mạnh, trong đó lý do liên quan đến AI chiếm phần đáng kể. Amazon sa thải 14.000 nhân viên văn phòng nhằm “tái cấu trúc cho kỷ nguyên AI”. Meta cũng cắt giảm 600 nhân sự AI sau giai đoạn tuyển dụng ồ ạt để vận hành tinh gọn hơn.

Có người tin AI sẽ tiếp tục gây mất việc, nhưng cũng có ý kiến cho rằng AI sẽ mở ra cơ hội hoàn toàn mới. Dù theo hướng nào, tương lai chắc chắn sẽ tiếp tục biến động.

“Đây là năm mà yêu cầu kỹ năng lao động thay đổi hoàn toàn”, Dan Roth, Tổng biên tập LinkedIn nhận xét. “Và sang năm tới, tốc độ đó chỉ tăng nhanh hơn”.

AI đã không còn là công nghệ thử nghiệm. Nó đang tác động đến chính trị, kinh tế, sức khỏe cộng đồng, công việc và đời sống cá nhân. Năm 2026 sẽ tiếp tục là cuộc giằng co giữa tiềm năng đột phá và rủi ro khó lường: làm sao khai thác sức mạnh AI mà không đánh đổi quá nhiều về đạo đức, an toàn và công bằng xã hội?

Một điều chắc chắn là thế giới sẽ tiếp tục thay đổi, nhanh hơn bao giờ hết, dưới tác động của trí tuệ nhân tạo.