Trung Quốc có ý tưởng từ năm 1978, nhưng 30 năm sau, tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên mới hoạt động.
Tháng 10/1978, Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Sonoda Sunao đón một vị khách quan trọng tại sân bay Tokyo. Đó là lãnh đạo Trung Quốc - Đặng Tiểu Bình. Đây là chuyến đi có ý nghĩa rất lớn với lãnh đạo 74 tuổi này.
Trong cuốn "Tốc độ của Trung Quốc: Sự phát triển của Đường sắt cao tốc", tác giả Wang Xiong cho biết dù lịch làm việc dày đặc, Đặng Tiểu Bình vẫn sắp xếp thời gian đi tàu cao tốc của Nhật Bản. Trả lời câu hỏi của một phóng viên trong buổi họp báo sau đó, ông cho biết đây là lần đầu tiên trải nghiệm phương tiện di chuyển này. "Nó rất nhanh, nhanh như gió vậy. Cảm giác như là nó thôi thúc anh phải chạy", ông nói.
Hai tháng sau chuyến thăm của ông Đặng đến Nhật Bản, Trung Quốc tổ chức phiên họp toàn thể của Ủy ban trung ương Đảng khóa 11 tại Bắc Kinh. Tại đây, họ thảo luận các ưu tiên cho phát triển kinh tế. Vì khi đó, tốc độ tối đa của tàu trên đường ray truyền thống chỉ là 80 km mỗi giờ, sự cần thiết của đường sắt cao tốc đã được bàn bạc. Những người ủng hộ khẳng định hệ thống này sẽ góp phần vào chương trình phát triển kinh tế tổng thể. Dù vậy, những người phản đối lại cho rằng nó quá đắt đỏ.
Tàu Fuxing của Trung Quốc chạy tuyến Bắc Kinh - Thượng Hải. Ảnh: Reuters
Đến năm 1990, một báo cáo đề xuất xây dựng đường sắt cao tốc được nộp lên Chính phủ Trung Quốc. Mục tiêu là giảm quá tải trên các tuyến đường sắt và đường cao tốc hiện tại. Theo chương trình này, bước đầu tiên là xây tuyến đường sắt giữa Bắc Kinh và Thượng Hải.
Báo cáo do hàng loạt cơ quan chính phủ Trung Quốc cùng thực hiện, đề cập đến các vấn đề lớn liên quan đến việc xây dựng, China Daily cho biết. Giới chức nhấn mạnh nhu cầu xây đường sắt cao tốc giữa Bắc Kinh và Thượng Hải, cũng như giải thích động thái này có thể đóng góp vào phát triển kinh tế trong nước như thế nào.
Năm 2004, Trung Quốc chọn 4 hãng công nghệ lớn - Alstom, Siemens, Bombardier và Kawasaki Heavy Industries để ký hợp đồng chuyển giao công nghệ với 2 hãng sản xuất tàu lớn của nước này - China Southern Railway Corp (CSR) và China Northern Railway Corp (CNR). Đây cũng là cách Trung Quốc tự phát triển công nghệ về sau, khi sản xuất tàu Fuxing có tốc độ tối đa 400km mỗi giờ.
Năm 2008, tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên của Trung Quốc bắt đầu hoạt động, nối Bắc Kinh và Thiên Tân, rút ngắn thời gian di chuyển từ 70 phút xuống 30 phút. 10 năm qua, nước này liên tục tăng tốc xây dựng và hiện có mạng lưới đường sắt cao tốc lớn nhất thế giới, với gần 30.000 km.
Đường sắt cao tốc nhận được sự hỗ trợ về vốn rất hào phóng của Chính phủ Trung Quốc. Theo một nghiên cứu về đường sắt cao tốc Trung Quốc của Đại học Liên hợp quốc năm ngoái, trong các kế hoạch 5 năm, tính từ năm 2001, đầu tư cho đường sắt của Trung Quốc liên tục tăng mạnh.
Năm 2015, họ đổ 125 tỷ USD cho xây dựng đường sắt. Tháng 11/2018, Chính phủ Trung Quốc công bố gói kích thích kinh tế trị giá 4.000 tỷ NDT (586 tỷ USD). Một phần lớn trong số này dành cho đường sắt cao tốc. Tăng chi cho cơ sở hạ tầng cũng là cách giúp nền kinh tế này vượt qua khủng hoảng tài chính 2008.
Chi phí xây dựng đường sắt cao tốc của Trung Quốc vào khoảng 17-21 triệu USD một km. Con số này tại châu Âu là 25-39 triệu USD.
Các tàu cao tốc của Trung Quốc. Ảnh: Reuters
Ngoài đẩy mạnh trong nước, Chính phủ Trung Quốc còn tích cực quảng cáo hệ thống đường sắt cao tốc ra nước ngoài, coi đây như một dạng xuất khẩu. Giai đoạn 2 của dự án đường ray Ankara - Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) năm 2014 đánh dấu lần đầu tiên Trung Quốc tham gia xây dựng đường sắt cao tốc ở nước ngoài. Đến nay, nước này đã tham gia dự án tại hàng loạt quốc gia, từ Nga, Hungary đến Thái Lan, Lào, Indonesia.
Những người ủng hộ cho rằng ngoài việc giảm tải cho hệ thống giao thông nội địa, đường sắt cao tốc còn góp công vào sự tăng trưởng của nền kinh tế Trung Quốc trong thập kỷ qua. Đặc biệt, hệ thống này đã định hình lại ngành công nghiệp du lịch của Trung Quốc, cũng như tăng giá đất dọc tuyến đường ray.
"HSR đóng vai trò chủ chốt trong việc phát triển kinh tế Trung Quốc, nhờ cải thiện tính kết nối giữa các thành phố lớn của Trung Quốc, cũng như tăng tốc phát triển kinh tế cho các tỉnh", Rajiv Biswas - kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại IHS Markit nhận xét trên Global Times. Du lịch hiện đóng góp 5% GDP Trung Quốc.
Ông cũng khẳng định tác động kinh tế của hệ thống này không chỉ dừng ở đóng góp vào GDP. GDP tăng lên trực tiếp nhờ việc xây dựng đường ray và doanh thu từ hành khách mỗi năm. Tuy vậy, tác động gián tiếp còn lớn hơn nhiều. Cong Yi - giảng viên Đại học Tài chính và Kinh tế Thiên Tân cho biết hệ thống này kết nối các khu vực của Trung Quốc có tầm quan trọng dài hạn cho sự phát triển tổng thể của cả nền kinh tế.
Một số nhà kinh tế học lo ngại việc tăng tốc xây dựng sẽ tạo ra núi nợ lớn, chưa kể lỗ trong khâu vận hành và rủi ro tài chính đi kèm. Tập đoàn Đường sắt Trung Quốc (CRC) - công ty điều hành hệ thống đường sắt cao tốc tại đây có tổng nợ lên tới 5.280 tỷ NDT (gần 790 tỷ USD) tính đến hết quý III/2018. Li Hongchang - chuyên gia giao thông tại Đại học Beijing Jiaotong ước tính khoảng 80% khối nợ của công ty này liên quan đến xây dựng đường sắt cao tốc.
Bên cạnh đó, trừ tuyến Bắc Kinh - Thượng Hải và nhiều chặng ngắn qua các thành phố ven biển, như Thượng Hải - Nam Kinh, Nam Kinh - Hàng Châu và Quảng Châu - Thâm Quyến, đa phần các tuyến đường sắt cao tốc khác vẫn đang lỗ.
Dù vậy, Zhu Dajian - Giám đốc Trung tâm Đô thị hóa kiểu mới và Phát triển Bền vững tại Đại học Tongji cho rằng "nếu nhìn vào bức tranh tổng thể, và trong dài hạn, vấn đề nợ nần liên quan đến đường sắt cao tốc không quá nguy hiểm". "Tốc độ đô thị hóa cao cần đường sắt cao tốc", Zhu cho biết. Ông lấy ví dụ nhiều người từng lo ngại tuyến Bắc Kinh - Thượng Hải thua lỗ. Tuy nhiên, sau 3 năm hoạt động, tuyến này đã có lãi và hiện đạt lợi nhuận 10 tỷ NDT một năm, theo Sohu.
Biwas cũng khẳng định đầu tư đường sắt cao tốc cần nhiều thời gian để sinh lời. Bên cạnh đó, tổng đầu tư của Trung Quốc cho xây dựng đường sắt năm 2018 là 117 tỷ USD, "chỉ chiếm 0,9% GDP năm ngoái của nước này", ông nói.
(VNF) - Những căng thẳng xoay quanh cơ chế tiền thưởng tại Samsung Electronics đang làm dấy lên lo ngại về việc gián đoạn sản xuất, dẫn tới tác động lan tỏa đối với thị trường bán dẫn toàn cầu.
(VNF) - Khoản lỗ 228 triệu bảng từ cú sập của một công ty cho vay thế chấp đang buộc Barclays phải siết chặt hoạt động cho vay, gióng lên hồi chuông cảnh báo về hiệu ứng dây chuyền trong hệ thống tín dụng.
(VNF) - Thị trường TV toàn cầu đang bước vào một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ, nơi những tên tuổi từng thống trị nay buộc phải thay đổi để tồn tại. Từ việc “bán mình”, hợp tác với đối thủ, cho đến thay lãnh đạo để tìm hướng đi mới, các tập đoàn điện tử lớn đang cho thấy một thực tế: kỷ nguyên hoàng kim của TV truyền thống đã qua.
(VNF) - Ý tưởng sản xuất bàn tay robot giúp thực hiện công việc đòi hỏi độ chính xác cao của start up Trung Quốc Linkerbot giúp công ty tới gần mức định giá 6 tỷ USD.
(VNF) - Samsung Electronics đang đối diện áp lực kép khi làn sóng đình công gây thiệt hại hàng trăm triệu USD, đe dọa chuỗi cung ứng, uy tín doanh nghiệp và vị thế thị trường, trong khi công ty còn phải trả 392 triệu USD trong tranh chấp bằng sáng chế với ZTE, buộc lãnh đạo phải lên tiếng kêu gọi đối thoại.
(VNF) - Grab Holdings Limited vừa công bố kết quả tài chính chưa kiểm toán quý I/2026 với nhiều chỉ số tăng trưởng so với cùng kỳ năm trước, bất chấp khủng hoảng nhiên liệu toàn cầu do xung đột Trung Đông gây ra.
(VNF) - Ngân hàng HSBC hôm 5/5 đã báo cáo khoản lỗ bất ngờ 400 triệu USD liên quan đến một vụ gian lận tín dụng. Điều này làm dấy lên thêm nhiều lo ngại về rủi ro tín dụng tư nhân của các ngân hàng, đồng thời khiến cổ phiếu của ngân hàng giảm 5%.
(VNF) - Tỷ lệ sinh lao dốc đang trở thành mối lo lớn tại nhiều nền kinh tế châu Á, buộc các chính phủ phải chật vật tìm lời giải suốt nhiều năm qua. Trong bối cảnh đó, ngày càng nhiều tỷ phú và tập đoàn lớn tung thưởng tiền mặt, trợ cấp nhà ở, hỗ trợ nuôi con... nhằm khuyến khích người trẻ sinh con và cứu cuộc khủng hoảng dân số.
(VNF) - Ngân hàng Thụy Sĩ UBS Group AG đã công bố lợi nhuận ròng quý I vượt kỳ vọng, nhờ doanh thu mảng giao dịch đạt mức kỷ lục trong bối cảnh thị trường biến động mạnh do căng thẳng từ chiến tranh Iran.
(VNF) - Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent kêu gọi Trung Quốc gia tăng sức ép ngoại giao đối với Iran nhằm mở lại eo biển Hormuz, đồng thời nhấn mạnh rằng Mỹ có “quyền kiểm soát tuyệt đối” đối với tuyến đường thủy chiến lược này.
(VNF) - Từ dầu mỏ đến quốc phòng, dòng tiền của giới siêu giàu đang đổi hướng theo làn sóng bất ổn toàn cầu, qua đó cho thấy căng thẳng địa chính trị leo thang đang tái định hình trọng tâm đầu tư của khu vực tư nhân.
(VNF) - Mỹ và Iran đồng loạt triển khai các cuộc tấn công mới trên biển tại Vịnh Ba Tư, đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng trong cuộc đối đầu nhằm kiểm soát eo biển Hormuz.
(VNF) - Trong khi Hàn Quốc dồn lực triển khai chiến lược công nghiệp trí tuệ nhân tạo với tham vọng dẫn dắt làn sóng bán dẫn toàn cầu, một cú sốc năng lượng mới lại bất ngờ xuất hiện, gợi nhắc những biến động của thập niên 1970. Sự gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông không chỉ đe dọa chuỗi sản xuất chip mà còn đặt ra phép thử lớn đối với khả năng điều phối vốn, chính sách và sức chống chịu của nền kinh tế.
(VNF) - Đồng yên tăng mạnh trong thời gian ngắn giữa nghi vấn Nhật Bản can thiệp thị trường, nhưng nhanh chóng hạ nhiệt, cho thấy động thái của Tokyo chủ yếu nhằm phát tín hiệu răn đe giới đầu cơ trong bối cảnh áp lực giảm giá vẫn kéo dài.
(VNF) - “Tốc độ Trung Quốc” đang trở thành chuẩn mực của ngành ô tô toàn cầu, đẩy các hãng xe Mỹ và châu Âu vào cuộc đua thích nghi trước sức ép cạnh tranh ngày càng lớn.
(VNF) - Huyền thoại đầu tư Warren Buffett vừa lên tiếng cảnh báo về “văn hóa cờ bạc” đang lan rộng trên thị trường tài chính, đồng thời một lần nữa nhấn mạnh triết lý kiên nhẫn vốn làm nên tên tuổi của ông.
(VNF) - Số lượng khiếu nại liên quan đến việc nhân viên sử dụng sai mục đích tiền của khách hàng tại Prudential Life Insurance đã tăng lên khoảng 700 trường hợp, với tổng số tiền bị ảnh hưởng lên tới hàng trăm tỷ đồng. Trước diễn biến nghiêm trọng, doanh nghiệp này đã quyết định gia hạn tạm dừng hoạt động bán hàng thêm 180 ngày để tiến hành rà soát, xử lý và cải tổ toàn diện.
(VNF) - Cảng Corpus Christi chưa bao giờ nhộn nhịp đến thế khi các tàu chở dầu từ khắp nơi trên thế giới dồn dập cập bờ Vịnh Mexico của Mỹ để lấy dầu thô trong bối cảnh chiến sự với Iran chưa có dấu hiệu kết thúc.
(VNF) - Sự trỗi dậy nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm dấy lên những lo ngại ngày càng lớn về nguy cơ mất việc làm trong các văn phòng tại Mỹ. Dù mức độ tác động thực sự vẫn còn là một dấu hỏi, một báo cáo mới của ngân hàng Goldman Sachs cảnh báo rằng những người lao động bị thay thế bởi AI có thể phải đối mặt với những hệ lụy kinh tế nghiêm trọng và kéo dài.
(VNF) - Sau tuần lao dốc do áp lực từ đồng USD mạnh và kỳ vọng lãi suất duy trì ở mức cao, giá vàng được nhiều chuyên gia dự báo có thể phục hồi nhẹ trong ngắn hạn, dù thị trường vẫn đối mặt với không ít rủi ro từ yếu tố vĩ mô và địa chính trị.
(VNF) - Kinh tế toàn cầu chịu tác động đan xen từ địa chính trị và chính sách tiền tệ khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cùng nhiều ngân hàng trung ương lớn giữ nguyên lãi suất, nguy cơ chiến tranh thương mại Mỹ - EU bất ngờ quay trở lại khiến triển vọng kinh tế thế giới trở nên thận trọng.
(VNF) - Hãng hàng không Spirit Airlines đã ngừng toàn bộ hoạt động sau khi không đạt được thỏa thuận với các chủ trái phiếu về gói cứu trợ vào phút chót từ chính quyền Tổng thống Trump, chấm dứt kỷ nguyên du lịch giá rẻ.
MỸ - Chính sách tịch thu vàng từng bị coi là ‘cướp của’ lại là liều thuốc giúp nền kinh tế số 1 thế giới thoát khỏi vũng lầy giảm phát và bật tăng GDP ngoạn mục
(VNF) - Ấn Độ và Indonesia vốn không thường xuyên nằm ở trung tâm của những cơn sóng tài chính toàn cầu. Thế nhưng, đồng rupee và rupiah hiện đang dẫn đầu đà suy yếu của các đồng tiền châu Á, cho thấy cuộc chiến Iran đang đe dọa các nền kinh tế trên khắp thế giới và với tốc độ ngày càng nhanh.
(VNF) - Những căng thẳng xoay quanh cơ chế tiền thưởng tại Samsung Electronics đang làm dấy lên lo ngại về việc gián đoạn sản xuất, dẫn tới tác động lan tỏa đối với thị trường bán dẫn toàn cầu.
(VNF) - Dù công tác giải phóng mặt bằng đoạn Nguyễn Trãi - Đầm Hồng, thuộc Vành đai 2.5 Hà Nội, vẫn chưa hoàn tất, dọc tuyến đã xuất hiện nhiều công trình xây trên những thửa đất nhỏ hẹp, méo mó sau phá dỡ. Đáng nói, đa số đất trong khu vực đều có nguồn gốc là đất nông nghiệp.