Như VietnamFinance đã thông tin, vừa qua 11 nước thành viên Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đã chính thức được ký kết tại Santiago (Chile). Đây được xem là một trong những hiệp định thương mại quan trọng nhất nhằm gỡ bỏ các rào cản thương mại giữa 11 nền kinh tế tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam.
Dù vậy, hiện vẫn có những quan điểm khác nhau về lợi ích của Việt Nam khi tham gia CPTPP. Xung quanh vấn đề này, VietnamFinance đã có cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế, TS Bùi Trinh:
- Hiện nay vẫn còn những tranh cãi về lợi ích của Việt Nam khi tham gia vào CPTPP. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?
TS Bùi Trinh: Tôi cho rằng từ năm 2007 khi Việt Nam tham gia vào WTO, hậu quả nhãn tiền là chúng ta không được cái gì cả. Nhà nước không được mà người dân lại tăng thêm gánh nặng thuế. Sau WTO, Việt Nam tiếp tục ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA). Tôi luôn đặt câu hỏi rằng chúng ta tham gia nhiều FTA như vậy để làm gì? Để tăng xuất nhập khẩu hay để tăng thu hút đầu tư nước ngoài?
Nói về xuất nhập khẩu, nếu vẫn cứ theo cấu trúc này thì phần Việt Nam nhận được trong giá trị xuất khẩu ngày càng nhỏ đi.
Nhìn vào cơ cấu sản phẩm xuất khẩu thì linh kiện điện thoại, điện tử, máy tính chiếm…35%; dệt may, da giày xấp xỉ 20%. Xuất khẩu những sản phẩm này hàm lượng giá trị gia tăng mà phía Việt Nam nhận được cơ bản là ở khâu gia công. Ngay như trong nông nghiệp, mức độ gia công cũng tăng dần. Tôi không hiểu đã ai nghiên cứu nghiêm túc về vấn đề này chưa.
Tính toán từ mô hình cân bằng tổng thể cho thấy xuất khẩu hàng hóa lan tỏa đến giá trị tăng thêm trong nước ngày càng kém, nhưng lan tỏa đến nhập khẩu lại ngày càng lớn và gây phát thải nhà kính (GHG) cao nhất trong các nhân tố của cầu (52%).
Sản xuất hàng xuất khẩu mới là nguyên nhân gây hiệu ứng nhà kính lớn nhất chứ không phải tiêu dùng hoặc vận tải.
Những tính toán và từ số liệu thống kê cho thấy dường như xuất khẩu của Việt Nam là xuất hộ nước ngoài. Ví dụ nói chúng ta xuất khẩu được nông sản nhưng chúng ta cũng nhập từ giống đến phân bón, thuốc trừ sâu, máy móc thiết bị…
Nên nhớ thêm rằng xuất khẩu của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hiện nay chiếm 73%. Như vậy về cơ bản, xuất khẩu của Việt Nam đâu có được cái gì vì toàn là xuất khẩu hộ; hàm lượng giá trị gia tăng của Việt Nam rất ít.
Về thu hút FDI, có thể thấy càng nhiều FTA, vốn ngoại vào càng nhiều và Việt Nam càng phải ưu đãi thêm về thuế, đất đai… Trong 10 năm tới, tỷ trọng xuất khẩu của khu vực FDI còn tăng thêm ít nhất 10% nữa. Đồng nghĩa với đó là tỷ trọng xuất khẩu của doanh nghiệp quốc nội bị co lại. Vậy chúng ta, ngoài các tỷ phú bất động sản, còn lại cái gì?
Về nguyên tắc, sự lớn lên của khu vực FDI có thể làm tăng GDP. Nhưng tăng GDP có ý nghĩa gì khi ngân sách vẫn căng thẳng và người dân còng lưng cõng thêm gánh nặng của thuế khóa?
Tham gia nhiều FTA và sắp tới là CPTPP, tôi thấy người dân Việt Nam chuẩn bị phải chịu một gánh nặng nữa về các khoản thuế, phí để bù lại sự hụt thu khi tham gia hôi nhập.
Bởi tham gia vào các hiệp định đó thì nguồn thu từ thuế nhập khẩu sụt giảm. Thuế nhập khẩu giảm thì Bộ Tài chính buộc phải tăng thu thuế trong nước để bù đắp. Chúng ta đã thấy những đề xuất tăng thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thậm chí đề xuất đánh thuế cả nước ngọt, trà, cà phê… Đó là chính sách thuế tận thu để bù cho việc hụt thu khi tham gia hội nhập.
- Như ông nói thì chúng ta không có lợi ích gì nổi trội từ các hiệp định?
Tham gia vào các FTA nói chung và CPTPP nói riêng sẽ làm GDP tăng. Nhưng GDP tăng lại làm các nguồn lực giảm đi và người dân nặng gánh hơn.
GDP chỉ là một chỉ tiêu nhưng Việt Nam đang dùng nó như là chỉ tiêu duy nhất để đánh giá sức khỏe nền kinh tế. Chúng ta đều biết phương pháp tính GDP, xây nhiều cổng chào, tượng đài cũng làm tăng GDP. Vậy cứ bám vào con số GDP để làm gì? Cái vấn đề cốt lõi của một đất nước là GNI (thu nhập quốc gia), là NDI (thu nhập quốc gia khả dụng)… thì Việt Nam lại chưa tính đến.
Trong khi đó, thực tế hiện nay cho thấy GDP càng tăng thì càng bội chi nhiều, càng nợ công lắm. Thế lao theo tăng trưởng GDP làm gì để cuối cùng là tận thu và người dân phải chịu?
- Với CPTPP, hàng rào thuế quan được hạ rất thấp, thậm chí gỡ bỏ ở một số thị trường/mặt hàng, doanh nghiệp Việt sẽ mở rộng được thị trường, tăng xuất khẩu, đó là lợi ích chứ?
Tôi cho rằng cái xuất đấy mới là nguy hiểm, vì như tôi đã nói ở trên, chúng ta có gì để xuất đâu. Cái này tôi đã nói từ 10 năm nay nhưng không có gì thay đổi.
- Khi tham gia vào CPTPP, chúng ta sẽ phải sửa đổi rất nhiều quy định về pháp luật và chính sách, với những gì ông phân tích thì đây có lẽ là lợi ích lớn nhất cho Việt Nam?
Đúng vậy. Đấy là lợi ích lớn nhất. Còn nếu không thay đổi thì chẳng được lợi ích gì. Tôi lấy ví dụ từ khi gia nhập WTO đến nay, 10 năm rồi, chính sách thuế của Việt Nam vẫn không hề thay đổi. Chúng ta bóp thuế doanh nghiệp trong nước, trong khi ưu đãi thênh thang cho doanh nghiệp nước ngoài. Chính sách thuế như vậy là không công bằng giữa doanh nghiệp ngoại và doanh nghiệp nội.
- Ông có thể lấy một số ví dụ và nêu cách thay đổi?
Chẳng hạn ai cũng nói phải chú trọng nông nghiệp, nhưng tại nông nghiệp và đầu vào của nông nghiệp như thuốc trừ sâu lại "được" hưởng chính sách không chịu thuế, tức là VAT đầu vào không được khấu trừ, trong khi xuất khẩu "hộ" lại "chịu" thuế suất bằng 0, tức là vừa không chịu thuế vừa được khấu trừ VAT đầu vào.
Tại sao doanh nghiệp nội khi bán sản phẩm trong nước không được ưu đãi về chính sách thuế mà chỉ doanh nghiệp FDI được hưởng? Người Việt Nam chịu khổ quen rồi nên tiếp tục chịu đựng sao?
- Có tính toán rằng khi tham gia CPTPP, từ nay đến năm 2030, Việt Nam sẽ giảm được 0,6 triệu người nghèo. Ông có cho rằng người nghèo sẽ được hưởng lợi từ CPTPP?
Tôi không nghĩ như thế. Nếu vẫn theo cấu trúc cũ thì khi tham gia các hiệp định, người nghèo chịu ảnh hưởng nhất, dễ tổn thương nhất.
- Vậy tầng lớp nào sẽ thụ hưởng lợi ích nhất?
Theo tôi nếu không thay đổi thì người Việt Nam chẳng được hưởng lợi gì. Còn nếu thay đổi thì Việt Nam được hưởng lợi quá nhiều.
- Ông đã nói rất nhiều đến hai chữ thay đổi, ông có thể nói rõ chúng ta cần thay đổi những gì?
Thay đổi cần nhất là thay đổi cách nghĩ, không lấy hình thức để quyết định hoặc che đậy nội dung, không quan tâm đến thành tích "ảo".
Thứ hai là chính sách cần hướng đến người dân rồi mới đến doanh nghiệp nội. Thứ tự ưu tiên chính sách về sở hữu cũng như ngành cần thay đổi dựa trên tình hình kinh tế thực.
Thứ ba là giảm trừ dần, tiến tới triệt tiêu tham nhũng từ nhỏ đến to.
- Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!
Tags:
(VNF) - Trong nhiều năm, Tăng trưởng của Hà Tĩnh chủ yếu được dẫn dắt bởi các “đầu tàu” FDI cùng lợi thế về đất đai, tài nguyên và lao động giá rẻ. Đã đến lúc khu vực kinh tế tư nhân phải thay đổi “DNA” tăng trưởng chuyển trong trọng tâm sang AI, dữ liệu, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất.
(VNF) - Công cuộc xây dựng IFC tại Việt Nam đang tạo ra những chuyển động âm thầm nhưng sâu rộng trong toàn bộ hệ sinh thái tài chính. Khi luật chơi thay đổi, ngân hàng buộc phải tái cấu trúc, công ty chứng khoán phải chuyển vai, còn startup phải học cách trưởng thành trong môi trường cạnh tranh toàn cầu và kỷ luật cao hơn.
(VNF) - Từ một kênh vốn thay thế cho ngân hàng, tín dụng tư nhân đang phình to thành thị trường trị giá 3.000 tỷ USD với mức độ đòn bẩy và rủi ro ngày càng lớn. Những vụ vỡ nợ, gian lận tín dụng và cảnh báo về hiệu ứng domino đang làm dấy lên lo ngại rằng “bóng ma” khủng hoảng tài chính 2008 có thể quay trở lại dưới một hình hài mới.
(VNF) - Ngày 12/6 tới, tại Vinpearl Landmark 81 (TP. HCM), hơn 500 lãnh đạo quỹ đầu tư, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ hàng đầu châu Á sẽ tham dự Venture Forum 2026 - diễn đàn đối thoại cấp cao về M&A và vốn tư nhân do VinVentures (thuộc Vingroup) khởi xướng. Sự kiện được kỳ vọng trở thành một trong những điểm hẹn đáng chú ý nhất năm của giới đầu tư công nghệ và tài chính khu vực.
(VNF) - Khép lại vòng đề cử mùa giải 2026, Giải thưởng Khoa học Công nghệ toàn cầu VinFuture ghi nhận 1.819 hồ sơ từ khắp thế giới cùng mạng lưới hơn 17.000 đối tác đề cử đến từ 117 quốc gia và vùng lãnh thổ.
(VNF) - Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, startup và fintech không ngại bị quản lý, điều họ lo ngại nhất là sự bất định chính sách; vì vậy, muốn hình thành một hệ sinh thái tài chính mới có sức cạnh tranh quốc tế, cơ quan quản lý cần chuyển từ tư duy “ngăn chặn rủi ro” sang “dẫn dắt đổi mới”.
(VNF) - Sau hơn hai thập kỷ đồng hành cùng cải cách môi trường đầu tư kinh doanh, PCI 2025 đánh dấu bước chuyển mới khi lần đầu mở rộng từ đo lường chất lượng điều hành địa phương sang đánh giá toàn diện hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân.
(VNF) - TS. Phan Đức Hiếu cho rằng sau một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, điều đáng chú ý nhất là nhiều cải cách thể chế đã bắt đầu chuyển động trong thực tế, góp phần tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định và an toàn hơn cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
(VNF) - Tại Lễ phát động Tháng Nhân đạo cấp quốc gia năm 2026 do Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tổ chức, Ngân hàng TMCP Đông Nam Á (SeABank, HoSE: SSB) đã ủng hộ số tiền 10 tỷ đồng, góp phần chung tay hỗ trợ các hoàn cảnh khó khăn và lan tỏa tinh thần nhân ái trong cộng đồng.
(VNF) - Mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ khó đạt được nếu nền kinh tế tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào đầu tư công và tín dụng ngân hàng. Muốn tạo đột phá tăng trưởng, Việt Nam cần thay đổi tư duy điều hành theo hướng dùng đầu tư công để thu hút, kích hoạt và dẫn dòng vốn tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn vào nền kinh tế.
(VNF) - TS. Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc Ban IV, khẳng định để đạt mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, Việt Nam cần khơi thông nguồn lực, tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân lớn lên và dẫn dắt các chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.
(VNF) - Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho rằng xanh hóa ngành vật liệu xây dựng không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển kinh tế carbon thấp.
(VNF) - Nghị quyết 79-NQ/TW được xem là bước ngoặt trong tư duy phát triển khi lần đầu tiên đặt lại cách nhìn về vai trò kinh tế nhà nước, chuyển trọng tâm từ quy mô nguồn lực sang năng lực dẫn dắt và tạo lập giá trị. Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, cách tiếp cận này không chỉ thay đổi kỳ vọng đối với doanh nghiệp nhà nước, mà còn mở ra dư địa mới để nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và thúc đẩy sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế.
(VNF) - Rất nhiều người Việt Nam đã thành danh tại Big Tech Mỹ. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc “làm cho công ty lớn” hay “kiếm được nhiều tiền”, đó mới chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại, quan trọng hơn, là cách những thành công cá nhân đó được chuyển hóa thành giá trị cho đất nước.
(VNF) - Dù Nghị quyết 68 đã tạo ra nhiều kỳ vọng về một môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, song theo LS Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, thực tế triển khai vẫn tồn tại không ít rào cản khiến doanh nghiệp chưa thể hưởng trọn lợi ích từ cải cách thể chế. Khoảng cách giữa chính sách và thực thi, cùng những vướng mắc pháp lý phát sinh, đang tiếp tục là lực cản đối với khu vực kinh tế tư nhân.
(VNF) - TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn đã trở thành “bệ đỡ” quan trọng giúp Việt Nam giữ nhịp tăng trưởng ngay từ đầu năm 2026, đồng thời tạo nền tảng để củng cố các động lực như xuất khẩu, tiêu dùng và đầu tư trong thời gian tới.
(VNF) - Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, việc lựa chọn động lực dẫn dắt trở nên đặc biệt quan trọng. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, tài chính, đặc biệt là tài chính công nghệ, cần được xác định là mũi nhọn chiến lược nếu muốn tạo bứt phá về năng suất, mở rộng không gian tăng trưởng và nâng cao vị thế của nền kinh tế trong dài hạn.
(VNF) - Theo TS. Lê Duy Bình, tranh luận về ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh thực chất mới chỉ xử lý “phần ngọn”. Điều quan trọng hơn là phải xác lập rõ địa vị pháp lý và cách tiếp cận thuế phù hợp với bản chất kinh doanh cá thể, từ đó tạo nền tảng cải cách bền vững.
(VNF) - Theo ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, dù chịu tác động từ xung đột địa chính trị, chi phí đầu vào tăng và rủi ro thương mại toàn cầu, kinh tế Việt Nam năm 2026 vẫn được dự báo tăng trưởng khoảng 7,2%. Tuy nhiên, để giữ vững đà này, Việt Nam cần linh hoạt điều hành vàvà kiên định với cải cách dài hạn.
(VNF) - TS Võ Trí Thành cho rằng trong nền kinh tế số, dữ liệu đang trở thành nguồn lực có giá trị như một “mỏ vàng”, đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, việc quản trị, phân bổ và kiểm soát dữ liệu lại đặt ra những thách thức phức tạp, từ quyền sở hữu, quyền riêng tư đến cân bằng giữa tự do hóa và an ninh, khiến đây trở thành một trong những bài toán khó nhất hiện nay.
(VNF) - Quý I/2026 ghi nhận làn sóng doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường tăng mạnh, phản ánh tín hiệu phục hồi của khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, cùng với đó là áp lực rút lui và giải thể gia tăng, cho thấy quá trình sàng lọc ngày càng khắt khe và những điểm nghẽn nội tại dường như vẫn chưa được tháo gỡ.
(VNF) - Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc nền tảng vận hành của hoạt động đầu tư, kinh doanh, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của rủi ro pháp lý và tranh chấp. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp, mà còn phải thiết kế lại tư duy quản trị rủi ro theo hướng chủ động, xuyên suốt toàn bộ vòng đời của dự án đầu tư.
(VNF) - Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, hiện vẫn còn định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.
Trong cuộc đua nhân sự, nhiều doanh nghiệp TP.HCM đẩy nhanh cấp bậc qua danh xưng để hút ứng viên, nhưng không đi kèm lương, quyền lợi tương xứng, khiến người lao động vỡ kỳ vọng.
(VNF) - Trong nhiều năm, Tăng trưởng của Hà Tĩnh chủ yếu được dẫn dắt bởi các “đầu tàu” FDI cùng lợi thế về đất đai, tài nguyên và lao động giá rẻ. Đã đến lúc khu vực kinh tế tư nhân phải thay đổi “DNA” tăng trưởng chuyển trong trọng tâm sang AI, dữ liệu, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất.
(VNF) - Bầu trời sông Hàn đã bùng nổ sắc màu trong đêm khai mạc Lễ hội Pháo hoa quốc tế Đà Nẵng với màn so tài của đội Đà Nẵng (Việt Nam) và đương kim vô địch Trung Quốc.
