Ứng dụng số nhập cuộc cho vay tiêu dùng, giành khách với ngân hàng truyền thống

"Miếng bánh" trung gian mở rộng

Khi cuộc cạnh tranh trong ngành tài chính tiêu dùng chuyển từ cuộc đua mở rộng mạng lưới sang cuộc đua giành quyền tiếp cận người dùng, các nền tảng số đã trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi phân phối sản phẩm tài chính.

Sau giai đoạn tăng trưởng bùng nổ nhờ làn sóng số hóa, các nền tảng thanh toán số đang đối mặt với một thực tế mới. Dư địa tăng trưởng của hoạt động thanh toán ngày càng thu hẹp, trong khi biên lợi nhuận liên tục chịu áp lực trước sự cạnh tranh gay gắt từ các ứng dụng ngân hàng với chính sách miễn phí giao dịch. Khi thanh toán số dần trở thành một dịch vụ phổ biến, việc chỉ đóng vai trò trung gian xử lý giao dịch không còn đủ để tạo ra tốc độ tăng trưởng như giai đoạn đầu.

Áp lực này buộc nhiều fintech phải tìm kiếm động lực tăng trưởng mới. Thay vì chỉ cung cấp dịch vụ thanh toán, các doanh nghiệp bắt đầu mở rộng sang những mảng có giá trị gia tăng cao hơn như cho vay tiêu dùng, bảo hiểm hay đầu tư. Mục tiêu không chỉ là đa dạng hóa nguồn thu mà còn gia tăng giá trị trên mỗi người dùng, kéo dài thời gian sử dụng ứng dụng và từng bước hoàn thiện hệ sinh thái dịch vụ.

Trong khi đó, với các sàn thương mại điện tử, dịch vụ mua trước trả sau (Buy now Pay later) không đơn thuần là một sản phẩm tài chính mà còn là công cụ thúc đẩy tiêu dùng. Việc cung cấp giải pháp trả góp ngay tại thời điểm thanh toán giúp giảm rào cản tài chính, khuyến khích người dùng đưa ra quyết định mua sắm nhanh hơn, đồng thời góp phần gia tăng giá trị đơn hàng và tỷ lệ hoàn tất giao dịch. Đây cũng là lý do nhiều sàn thương mại điện tử lựa chọn hợp tác với ngân hàng hoặc công ty tài chính để triển khai các sản phẩm tín dụng ngay trên nền tảng của mình, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò trung gian kết nối người mua và người bán.

Trao đổi với VietnamFinance, bà Trần Thị Kiều Oanh, Trưởng Bộ phận Nghiên cứu & Tư vấn Dịch vụ Tài chính, FiinGroup đã chỉ ra ba lợi thế của các nền tảng số trong mô hình hợp tác với các tổ chức cho vay.

Thứ nhất là quy mô người dùng lớn cùng tần suất tương tác cao, giúp chi phí tiếp cận khách hàng thấp hơn đáng kể so với các kênh phân phối truyền thống.

Thứ hai là nguồn dữ liệu hành vi phong phú, từ thanh toán, mua sắm, di chuyển đến tiêu dùng, tạo điều kiện để các tổ chức tài chính nâng cao chất lượng đánh giá tín dụng, cá nhân hóa sản phẩm và cải thiện quản trị rủi ro.

Thứ ba là khả năng tích hợp dịch vụ tài chính vào đúng thời điểm phát sinh nhu cầu, giúp khách hàng tiếp cận sản phẩm tài chính một cách liền mạch thay vì phải chủ động tìm kiếm khoản vay hay dịch vụ tín dụng. Đây cũng là xu hướng embedded finance đang phát triển mạnh trên nhiều thị trường.

Theo FiinGroup, việc hợp tác với các tổ chức tài chính giúp các nền tảng số mở rộng đáng kể giá trị của hệ sinh thái mà không cần trực tiếp thực hiện các hoạt động đòi hỏi giấy phép, nguồn vốn và năng lực quản trị rủi ro như một tổ chức tín dụng. Thay vì chỉ cung cấp dịch vụ thanh toán hay nền tảng số, họ có thể tích hợp thêm các sản phẩm tín dụng, trả góp, bảo hiểm hoặc quản lý tài chính cá nhân, qua đó gia tăng mức độ gắn kết của người dùng, tần suất sử dụng dịch vụ và doanh thu trên mỗi khách hàng.

Cuộc đua giành "điểm chạm" với khách hàng

Một trong những thay đổi lớn nhất mà bà Trần Thị Kiều Oanh chỉ ra là sự dịch chuyển vai trò của các nền tảng số trong chuỗi giá trị tài chính tiêu dùng, dần chuyển từ vai trò kênh phân phối sang vai trò điểm chạm chính với khách hàng (customer interface). Trong nhiều trường hợp, người dùng ghi nhớ ứng dụng nơi họ thực hiện giao dịch nhiều hơn là tổ chức tài chính đứng sau sản phẩm. Điều này giúp fintech và các siêu ứng dụng ngày càng gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng dịch vụ tài chính.

Theo chuyên gia từ FiinGroup, trong nền kinh tế số, đơn vị nắm giữ mối quan hệ với khách hàng (customer relationship) sẽ ngày càng có vị thế thương lượng cao hơn đơn vị chỉ cung cấp nguồn vốn. Đây cũng là lý do các tổ chức tài chính hiện nay không chỉ cạnh tranh về sản phẩm, mà còn cạnh tranh để trở thành một phần của các hệ sinh thái số.

Thực tế cho thấy, quy mô người dùng của nhiều nền tảng số hiện không còn quá chênh lệch so với các ngân hàng và tổ chức tài chính lớn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để các doanh nghiệp công nghệ từng bước mở rộng vai trò trong hoạt động phân phối dịch vụ tài chính.

Theo thống kê, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) hiện có khoảng 42 triệu khách hàng (tính đến cuối năm 2024), dẫn đầu hệ thống ngân hàng. Xếp sau là Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) với hơn 36 triệu khách hàng, Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) với khoảng 30 triệu khách hàng và Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) với gần 26,9 triệu khách hàng. Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) hiện có khoảng 20 triệu khách hàng, Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank) khoảng 18 triệu khách hàng và Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank) khoảng 16 triệu khách hàng.

Ở khối công ty tài chính tiêu dùng, FE Credit đang phục vụ khoảng 17 triệu khách hàng, Home Credit có hơn 16 triệu khách hàng, trong khi Mcredit đã phục vụ hơn 5 triệu khách hàng.

Trong khi đó, nhiều nền tảng công nghệ cũng đã xây dựng được tệp người dùng ở quy mô rất lớn. Số liệu từ Business of Apps cho cho thấy Shopee Việt Nam hiện có hơn 38 triệu người dùng. TikTok công bố có khoảng 70 triệu người dùng tại Việt Nam (chưa tính riêng số liệu riêng của TikTok Shop), MoMo có khoảng 31 triệu người dùng, ZaloPay có khoảng 16 triệu người dùng và ứng dụng gọi xe Be có khoảng 10 triệu người dùng.

Dù cách thống kê giữa ngân hàng, công ty tài chính và các nền tảng công nghệ có sự khác biệt, những con số trên cho thấy nhiều doanh nghiệp số đã sở hữu quy mô người dùng tương đương, thậm chí vượt một số tổ chức tài chính lâu năm. 

Quan trọng hơn, các nền tảng này còn có lợi thế về tần suất tương tác. Người dùng có thể mở ví điện tử, sàn thương mại điện tử hay ứng dụng gọi xe nhiều lần mỗi ngày để thanh toán, mua sắm hoặc sử dụng dịch vụ. Mỗi lần tương tác đều tạo thêm dữ liệu hành vi và củng cố mối quan hệ với khách hàng, qua đó mở ra nhiều cơ hội để tích hợp các sản phẩm tài chính ngay trong hành trình tiêu dùng.

Theo bà Trần Thị Kiều Oanh, giá trị bền vững của mô hình này chỉ có thể được tạo ra khi mỗi bên tập trung vào năng lực cốt lõi của mình. Các fintech và nền tảng số phát huy lợi thế về công nghệ, dữ liệu và trải nghiệm khách hàng, trong khi các tổ chức tài chính tiếp tục đảm nhiệm vai trò cung cấp nguồn vốn, quản trị rủi ro và bảo đảm tuân thủ quy định. Sự kết hợp này sẽ là nền tảng để mô hình embedded finance phát triển hiệu quả và bền vững trong dài hạn.