Xung đột toàn cầu đẩy ngành kinh tế 11,7 nghìn tỷ USD vào sóng gió

Zoey Gong, một chuyên gia trị liệu bằng thực phẩm theo y học cổ truyền Trung Quốc, chỉ còn vài ngày nữa là lên chuyến bay của hãng Emirates từ Paris về Thượng Hải quá cảnh Dubai (UAE) thì Mỹ và Israel tiến hành tấn công Iran vào ngày 28/2.

Kế hoạch bay của Gong (30 tuổi) ngay lập tức bị đảo lộn. Cô cho biết với CNBC rằng phải chi tới 1.600 USD để tìm được chuyến bay khác về Thượng Hải, tức cao hơn gấp đôi giá vé ban đầu.

Gong chỉ là một trong hàng triệu du khách bị cuốn vào vòng xoáy của các cuộc xung đột trong năm nay, từ Trung Đông đến Mỹ Latin. Những biến động này đang đe dọa ngành du lịch toàn cầu, lĩnh vực được Hiệp hội Du lịch và Lữ hành Thế giới (WTTC) ước tính đóng góp khoảng 11,7 nghìn tỷ USD cho nền kinh tế thế giới.

Diễn biến cho thấy ngay cả những người ở xa các khu vực xảy ra tấn công bằng tên lửa, máy bay không người lái hay các điểm nóng địa chính trị cũng không tránh khỏi những tác động dây chuyền.

“Vũng lầy hàng không”

Cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran đã kích hoạt một cuộc khủng hoảng lớn đối với ngành hàng không, du lịch và an ninh.

Theo công ty dữ liệu hàng không Cirium, hơn 1 triệu hành khách trên toàn thế giới đã bị mắc kẹt do hàng loạt không phận bị đóng cửa, khiến hơn 20.000 chuyến bay phải hủy kể từ cuối tuần. Một số du khách thậm chí bị kẹt trên các tàu du lịch.

Ông Chrissy Valdez, giám đốc vận hành cấp cao của nền tảng bảo hiểm trực tuyến Squaremouth, cho biết số lượng người tìm mua gói bảo hiểm du lịch cao cấp “hủy vì bất kỳ lý do gì” đã tăng gấp 18 lần trong tuần này.

Kể từ sau cuộc tấn công, Iran đã tiến hành các đòn trả đũa nhằm vào UAE, nơi có Sân bay Quốc tế Dubai - sân bay bận rộn nhất thế giới về lưu lượng hành khách quốc tế, cùng với Qatar, Jordan, Israel và Cyprus. Các cuộc tấn công qua lại khiến các hãng hàng không gặp rất nhiều khó khăn trong việc đưa hành khách trở về nhà.

Vài ngày sau sự kiện này, Bộ Ngoại giao Mỹ đã khuyến cáo công dân tại phần lớn khu vực Trung Đông rời đi ngay lập tức, dù các lựa chọn di chuyển rất hạn chế. Cơ quan này cho biết đang tổ chức các chuyến bay thuê bao để đưa công dân Mỹ về nước từ Saudi Arabia, Israel, UAE và Qatar.

“Điều này đã biến ngành hàng không thành một vũng lầy”, ông Henry Harteveldt, cựu lãnh đạo hãng hàng không và nhà sáng lập công ty tư vấn du lịch Atmosphere Research Group, nhận định.

Không chỉ hàng không, các lĩnh vực khác của ngành du lịch cũng chịu tác động trực tiếp từ chiến sự.

Cuối tuần qua, mảnh vỡ từ các cuộc tấn công đã rơi xuống gần khách sạn Fairmont The Palm của tập đoàn Accor tại Dubai, khiến 4 người bị thương, dù không có khách lưu trú hay nhân viên nào nằm trong số này. Trong khi đó, khách sạn biểu tượng Burj Al Arab cũng xảy ra hỏa hoạn đầu tuần sau khi bị mảnh vỡ từ một máy bay không người lái của Iran rơi trúng.

Ở lĩnh vực du lịch biển, tàu MSC Euribia của hãng MSC Cruises với sức chứa hơn 6.300 hành khách đang bị mắc kẹt tại cảng Dubai. Công ty cho biết đang cố gắng tìm chuyến bay cho du khách bị ảnh hưởng và đã đề nghị các đối tác ưu tiên hỗ trợ.

Để đẩy nhanh quá trình hồi hương, MSC cho biết đang cân nhắc thuê các chuyến bay riêng từ Dubai, Abu Dhabi hoặc Muscat (Oman). Tuy vậy, hãng khẳng định tình hình trên tàu vẫn ổn định.

MSC cũng thông báo hủy toàn bộ các chuyến du lịch còn lại khởi hành từ Dubai trong mùa đông năm nay.

Bỏ qua giai đoạn đại dịch Covid-19, thời điểm phần lớn hoạt động du lịch quốc tế gần như tê liệt, ông Harteveldt cho rằng những gì đang xảy ra là “sự kiện hỗn loạn nhất đối với ngành du lịch kể từ sau vụ khủng bố 11/9, khi Mỹ đóng cửa không phận”.

“Chúng ta chưa từng chứng kiến sự kiện nào có tác động kéo dài và lan rộng về mặt địa lý đối với du lịch như vậy”, ông Harteveldt nói.

Hụt hơi vì các điểm nóng an ninh

Chiến sự Iran là cuộc xung đột quân sự nghiêm trọng nhất trong năm nay, nhưng chỉ là một phần trong chuỗi biến động đang đe dọa nhu cầu du lịch toàn cầu và lợi nhuận của các hãng hàng không, khách sạn và công ty du thuyền, cũng như nền kinh tế của những địa phương phụ thuộc nhiều vào du lịch quốc tế.

Ngay những ngày đầu năm 2026, Mỹ đã tiến hành một cuộc tấn công vào Venezuela và bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro cùng phu nhân Cilia Flores. Sự kiện này khiến Mỹ phải đóng cửa không phận toàn bộ khu vực Caribe, khiến nhiều du khách bị mắc kẹt tại các khu nghỉ dưỡng và căn hộ cho thuê cao cấp mà họ đã đặt trước cho kỳ nghỉ.

Sau đó, vào tháng 2, các chuyến bay tại một số khu vực của Mexico, bao gồm thành phố nghỉ dưỡng ven biển Puerto Vallarta và Guadalajara, bị đình chỉ khi bạo lực bùng phát sau chiến dịch của quân đội Mexico tiêu diệt một thủ lĩnh băng đảng ma túy.

Những biến động này buộc các doanh nghiệp du lịch phải thực hiện hàng loạt điều chỉnh tốn kém, từ thay đổi lộ trình tàu du lịch, hủy chuyến, áp dụng chính sách hoàn tiền linh hoạt, tạm ngừng khai thác máy bay cho đến giảm giá phòng khách sạn.

Chi phí của các xung đột vẫn đang được tính toán, đặc biệt là chi phí nhiên liệu, một trong những khoản chi lớn nhất đối với các hãng hàng không và công ty du thuyền. Phần lớn chi phí này thường được chuyển sang người tiêu dùng, đồng nghĩa giá vé máy bay và chi phí lưu trú có thể tăng cao hơn.

Ví dụ, hãng hàng không Qantas của Australia cho biết chuyến bay từ Perth đến London hiện phải thay đổi lộ trình và dừng tiếp nhiên liệu tại Singapore. Tuy nhiên, điều này cũng giúp hãng có thể đón thêm khoảng 60 hành khách trên hành trình.

Các lãnh đạo ngành du lịch bước vào năm 2026 với tâm thế lạc quan như thường lệ. Một số hãng hàng không lớn của Mỹ, trong đó có Delta Air Lines và United Airlines, thậm chí dự báo lợi nhuận kỷ lục trong năm nay.

Ngành du lịch cũng đang tập trung phát triển các dịch vụ cao cấp nhằm thu hút nhóm khách hàng giàu có, những người chi tiêu nhiều hơn đáng kể so với khách du lịch thông thường. Vì vậy, việc sụt giảm nhu cầu đối với các chuyến đi đắt tiền có thể gây tác động lớn đến doanh thu của các doanh nghiệp và nền kinh tế địa phương.

Tại Mexico, du lịch đóng góp gần 9% GDP và lượng khách quốc tế đã tăng 13,6% trong năm ngoái, đạt 98,2 triệu lượt với tổng chi tiêu gần 35 tỷ USD, theo Bộ Du lịch nước này.

Tuy nhiên, sau các sự cố bạo lực gần đây, nhiều hãng hàng không đã cắt giảm chuyến bay đến Puerto Vallarta. Delta Air Lines đã giảm mạnh số chuyến bay từ ngày 3/4 đến hết tháng, chỉ duy trì một chuyến mỗi ngày từ Los Angeles và Atlanta. Alaska Airlines và Southwest Airlines cũng cắt giảm dịch vụ trong tháng 3.

Theo các nhà phân tích của bản tin hàng không Cranky Network Weekly, lượng đặt chỗ có thể sẽ phục hồi khi sự chú ý của truyền thông chuyển sang các điểm nóng khác.

Trong khi đó, một số khách sạn tại Puerto Vallarta đã bắt đầu cảm nhận rõ tác động.

Ông Victor Razo, quản lý khách sạn Rivera del Rio, cho biết lượng đặt phòng hiện thấp hơn khoảng 10% so với cùng kỳ năm ngoái.

“Chúng tôi đã triển khai một số chương trình khuyến mãi sau những gì đã xảy ra,” ông nói, cho biết giá phòng đã giảm từ 10% đến 20% trước mùa du lịch cao điểm sắp tới.

Dù vậy, ông cũng nhấn mạnh rằng tình hình hiện tại vẫn chưa thể so sánh với cú sốc mà đại dịch Covid-19 từng gây ra đối với ngành du lịch toàn cầu.