Di dời Sân bay Tân Sơn Nhất: Cơ hội hình thành ‘Central Park’ cho TP.HCM

Bài học từ Central Park New York

Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đã đề xuất phương án chuyển toàn bộ các chuyến bay quốc tế từ sân bay Tân Sơn Nhất sang Long Thành theo lộ trình cấp thiết, để giảm áp lực hạ tầng và khai thác tối ưu công suất sân bay mới. Tuy nhiên, đề xuất này đang gây nhiều tranh luận khi đặt ra câu hỏi về tương lai quỹ đất sân bay Tân Sơn Nhất nằm giữa khu vực nội đô đông đúc.

Theo ông Lê Ngọc Ánh Minh - Chủ tịch Điều hành Pacific Group, việc xây dựng sân bay Long Thành (Đồng Nai) sẽ tạo cơ hội tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng bền vững. Một trong những đề xuất đáng chú ý là di dời toàn bộ hoạt động của sân bay Tân Sơn Nhất, đồng thời chuyển đổi quỹ đất này thành công viên trung tâm quy mô lớn, kết hợp hồ điều hòa để giảm ngập cho thành phố.

Chỉ ra tiền lệ từ việc di dời cảng Sài Gòn ra Cái Mép – Thị Vải, ông Lê Ngọc Ánh Minh cho biết, trong hơn một thập niên qua, TP.HCM đã từng bước chuyển dịch phần lớn hoạt động cảng biển nội đô sang cụm cảng nước sâu tại Bà Rịa – Vũng Tàu. Sự điều chỉnh này không chỉ giúp giảm đáng kể lượng xe container trong lõi đô thị, qua đó hạn chế ùn tắc và phát thải, mà còn nâng cao hiệu quả logistics nhờ khả năng đón tàu mẹ trực tiếp, giảm khâu trung chuyển.

Ông Minh cũng nhấn mạnh, việc di dời cảng Sài Gòn đã tạo điều kiện tái thiết không gian bờ sông và hạ tầng đô thị theo hướng văn minh, sinh thái hơn. Đây là một kinh nghiệm quy hoạch đáng tham khảo khi tính đến việc di dời các hạ tầng có cường độ khai thác cao ra ngoài trung tâm – trong đó có lĩnh vực hàng không.

Thực tế, Sân bay Tân Sơn Nhất có diện tích khoảng 850ha, nằm giữa các quận nội thành đông đúc. Tình trạng quá tải, kẹt xe, ô nhiễm tiếng ồn và khí thải kéo dài nhiều năm đã trở thành thách thức lớn cho chất lượng sống và năng lực cạnh tranh đô thị.

"Central Park (New York) rộng khoảng 341ha, là hình mẫu về công viên đô thị gắn với bản sắc và sức khỏe cộng đồng. Nếu chuyển đổi toàn bộ 850 ha của Tân Sơn Nhất, TP. HCM có thể sở hữu công viên trung tâm gần gấp 2,5 lần Central Park, tích hợp hệ thống hồ điều hòa diện tích hàng trăm hecta để hỗ trợ chống ngập, điều hòa vi khí hậu và giảm hiệu ứng đảo nhiệt", ông Minh nhấn mạnh.

Trong khi đó, với mạng lưới sân bay vùng Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ, Sân bay Long Thành sẽ là trung tâm hàng không quốc tế với vai trò trung chuyển, được kết nối đến sân bay Biên Hòa (cải tao thành lưỡng dụng, bay thương mại nội địa) bằng đường sắt đô thị.

Trong khi đó, sân bay Biên Hòa có thể chuyển thành sân bay lưỡng dụng (quân sự + dân sự), tập trung bay nội địa và thiết lập đường săt đô thị kết nối đến Sân bay Long Thành, kết nối đến Ga metro Suối Tiên. Việc bay nội địa sau đó nối tuyến quốc tế trở nên thuận tiện.

Đối với sân bay Cần Thơ, cần nâng cấp để tiếp nhận đường bay quốc tế khu vực và đường dài, góp phần phân bổ dòng khách và giảm áp lực lên TP. HCM. Hành khách ở khu vực Tây Nam Bộ có thể bay quốc tế từ sân bay này mà không cần cất công di chuyển lên khu vực Đông Nam Bộ.

Tầm nhìn bền vững

Theo ông Lê Ngọc Ánh Minh, để bảo đảm hoạt động trung chuyển hiệu quả, hạ tầng đường sắt đô thị đóng vai trò then chốt. Tuyến Biên Hòa – Suối Tiên (thuộc Metro số 1, TP.Thủ Đức) với chiều dài 22 – 25 km đi qua trung tâm TP. Biên Hòa (cũ), kết nối với depot Long Bình. Trong khi đó, tuyến Biên Hòa – Long Thành, dài khoảng 30 – 35 km, có thể triển khai theo hành lang Quốc lộ 51 hoặc đồng tuyến với đường sắt cao tốc Bắc – Nam dự kiến.

Mạng lưới này sẽ giúp việc di chuyển giữa các sân bay và trung tâm TP. HCM trở nên thuận tiện, đồng thời giảm áp lực đáng kể cho hệ thống đường bộ vốn đã quá tải.

Chủ tịch Pacific Group cũng nhấn mạnh, việc di dời Tân Sơn Nhất không chỉ giải quyết bài toán kẹt xe, ô nhiễm và quá tải hạ tầng, mà còn mở ra cơ hội lịch sử để tái định hình không gian đô thị. Trên nền diện tích 850 ha, TP. HCM có thể phát triển công viên trung tâm kết hợp hồ điều hòa chống ngập – trở thành “lá phổi xanh” mới của thành phố.

Bên cạnh giá trị sinh thái và cộng đồng, quỹ đất này còn mang tiềm năng hình thành các khu đô thị, dự án bất động sản cao cấp, góp phần đưa TP.HCM trở thành một trong những nơi đáng sống hàng đầu ASEAN, tiếp nối thành công của tiền lệ di dời cảng Sài Gòn ra Cái Mép – Thị Vải.

Trước đó, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đã đề xuất chuyển 100% chuyến bay quốc tế từ sân bay Tân Sơn Nhất sang sân bay Long Thành theo lộ trình cấp thiết. Sân bay ở nội đô TP.HCM chỉ còn khai thác các chuyến bay nội địa.

Phương án chuyển đường bay quốc tế sang sân bay Long Thành vốn nằm trong kế hoạch ban đầu khi xây dựng sân bay. Tuy nhiên, việc lấy đi toàn bộ (100%) chuyến bay quốc tế khỏi sân bay Tân Sơn Nhất đặt ra nhiều quan ngại và nhận được nhiều ý kiến trái chiều.

Trong khi đó, với các hãng trong nước, Vietnam Airlines đề xuất Tân Sơn Nhất ngoài khai thác bay nội địa vẫn giữ một số chặng quốc tế khu vực Đông Nam Á. Long Thành tập trung đường bay quốc tế dài và theo nhu cầu của các hãng. Vietnam Airlines cũng cho rằng về lâu dài, việc phân chia cần dựa vào lưu lượng khách, khả năng tiếp nhận của mỗi sân bay cùng mức độ kết nối giữa Long Thành với TP. HCM để điều chỉnh phù hợp.

Phía Bamboo Airways, đơn vị này ủng hộ khai thác Long Thành cho đường bay quốc tế để Tân Sơn Nhất tập trung nội địa, song đề nghị triển khai theo lộ trình phù hợp.

Theo Bộ Xây dựng, giai đoạn 1 của sân bay Long Thành trước đây dự kiến khai thác theo hướng nơi này sẽ đảm nhận toàn bộ các chuyến quốc tế dài trên 1.000 km và các chuyến do hãng hàng không lựa chọn. Nơi này cũng sẽ khai thác chuyến bay mới của các hãng mà Tân Sơn Nhất không thể tiếp nhận, chuyến không theo lịch. Riêng Tân Sơn Nhất tiếp tục phục vụ các hãng đang khai thác tàu bay code C (A321/320, B737...) hoặc chặng ngắn dưới 1.000 km. Các tiêu chí này sẽ được rà soát, điều chỉnh sau 5 năm hoạt động.

Với phương án mới do ACV và tư vấn đề xuất, Bộ Xây dựng đã giao Cục Hàng không phối hợp ACV làm việc với các hãng bay để nghiên cứu kỹ tác động, xây dựng lộ trình cụ thể cho việc chuyển chuyến bay đảm bảo phù hợp.