Đường sắt cao tốc: Cuộc đua hạ tầng giữa các siêu cường toàn cầu
(VNF) - Từ Trung Quốc đến châu Âu, từ các siêu đô thị châu Á đến vùng sa mạc Trung Đông, đường sắt tốc độ cao không chỉ là phương tiện di chuyển mà đang trở thành biểu tượng quyền lực mới trong chiến lược phát triển kinh tế – công nghệ của thế kỷ 21.
- 'Khởi công đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trước 31/12/2026' 23/04/2025 11:01
Ai làm chủ đường sắt tốc độ cao, người đó làm chủ thế kỷ 21?
Trong suốt hơn nửa thế kỷ kể từ khi Nhật Bản cho ra đời tuyến Shinkansen đầu tiên vào năm 1964, thế giới đã chứng kiến một cuộc đua âm thầm nhưng quyết liệt về hạ tầng đường sắt tốc độ cao (ĐSTC). Ban đầu là cuộc đua của công nghệ, rồi sau đó là cuộc chơi của những siêu cường quốc gia – nơi các tuyến ĐSTC không chỉ phục vụ giao thông, mà còn phản ánh vị thế công nghiệp, tầm ảnh hưởng địa chính trị và tham vọng xanh hóa nền kinh tế.
Tính đến năm 2024, Trung Quốc dẫn đầu thế giới với mạng lưới ĐSTC dài hơn 42.000 km, tương đương 70% tổng chiều dài toàn cầu, theo China Railway Corporation. Chỉ trong vòng 15 năm, quốc gia này đã biến ĐSTC thành “xương sống” di chuyển nội địa, kết nối gần như toàn bộ các vùng kinh tế trọng điểm. Với mục tiêu mở rộng lên 50.000 km vào năm 2035, Trung Quốc cũng là nước tích cực nhất trong việc xuất khẩu công nghệ và hợp đồng xây dựng ĐSTC ra nước ngoài, đặc biệt là trong Sáng kiến Vành đai – Con đường.

Nhật Bản, “cha đẻ” của ĐSTC, vẫn giữ vững danh tiếng về độ an toàn, chính xác và độ tin cậy của hệ thống Shinkansen. Tuy nhiên, Tokyo cũng đang muốn vượt lên bằng thế hệ mới: tàu maglev siêu dẫn từ tính, hiện đã đạt tốc độ thử nghiệm 603 km/h. Tuyến maglev Tokyo – Nagoya được kỳ vọng trở thành biểu tượng mới của công nghệ Nhật Bản, dù vấp phải những trở ngại về chi phí và phê duyệt môi trường.
Châu Âu với các “ông lớn” như Pháp (TGV), Đức (ICE), Tây Ban Nha (AVE), tiếp tục theo đuổi mô hình phát triển xuyên biên giới. Liên minh châu Âu hiện đang tài trợ hàng chục tỷ euro cho việc mở rộng mạng ĐSTC nhằm thay thế các tuyến bay ngắn – một phần trong chiến lược giảm phát thải carbon của khối đến năm 2050.
Trong khi đó, Mỹ vẫn là “gã khổng lồ chậm chạp” trong cuộc đua này. Ngoại trừ tuyến Amtrak Acela tại Bờ Đông với tốc độ chỉ khoảng 240 km/h, phần lớn nước Mỹ vẫn phụ thuộc vào hàng không và ô tô. Tuy nhiên, những dự án như tuyến California High-Speed Rail và Texas Central đang đặt nền móng cho sự thay đổi – nếu vượt qua được các rào cản pháp lý, tài chính và phản đối chính trị địa phương.
Bài toán kinh tế, công nghệ và quyền lực mềm
Bất kỳ quốc gia nào đầu tư vào ĐSTC đều phải đối mặt với bài toán muôn thuở: chi phí cao, thời gian hoàn vốn dài và áp lực chính trị – tài chính. Trung bình, mỗi km ĐSTC có thể tiêu tốn từ 15–40 triệu USD, tùy theo địa hình, công nghệ và mức độ tích hợp hạ tầng.
Trong khi Trung Quốc chọn mô hình đầu tư công quy mô lớn, cho phép triển khai nhanh nhưng cũng tạo ra gánh nặng nợ công, thì Ấn Độ, Thái Lan hay Indonesia thử nghiệm mô hình đối tác công tư (PPP), sử dụng vốn vay ODA hoặc kết hợp với doanh nghiệp tư nhân. Tuy nhiên, hiệu quả đầu tư vẫn là dấu hỏi lớn – đặc biệt tại các nước đang phát triển, nơi nhu cầu đi lại cao nhưng khả năng chi trả thấp.

Về công nghệ, cuộc đua hiện nay là giữa hai xu hướng: Công nghệ bánh sắt truyền thống (TGV, Shinkansen, CRH) với tốc độ khoảng 250–350 km/h, dễ tích hợp vào mạng hiện hữu và chi phí hợp lý hơn; và Công nghệ maglev (Magnetically Levitated Train), có thể đạt trên 600 km/h, gần như không có ma sát và cực kỳ êm ái, nhưng đắt đỏ và yêu cầu hạ tầng hoàn toàn mới.
Tàu đệm từ L0 Maglev hiện đang được phát triển và thử nghiệm bởi Công ty Đường sắt Trung tâm Nhật Bản (JR Central) đã giữ kỷ lục về tốc độ đường bộ đối với các phương tiện đường sắt trên thế giới, đạt tốc độ tới 601km/h.
Các chuyên gia vận tải đánh giá, maglev là tương lai dài hạn, nhưng bánh sắt truyền thống vẫn sẽ chiếm ưu thế ít nhất trong 2 thập kỷ tới vì yếu tố kinh tế và tính khả thi.
Đáng chú ý, theo các chuyên gia, ĐSTC không còn là một sản phẩm thuần túy kỹ thuật – mà đã trở thành công cụ quyền lực mềm. Trung Quốc tích cực ký kết, tài trợ và xây dựng các tuyến ĐSTC tại châu Phi, Đông Nam Á, Trung Á, Đông Âu như một phần của chính sách mở rộng ảnh hưởng kinh tế. Trong khi đó, Nhật Bản, Hàn Quốc và thậm chí châu Âu cũng cạnh tranh giành thị phần tại các thị trường mới nổi, như Việt Nam, Malaysia, Brazil hay Ai Cập.
Khi các tuyến bay ngắn ngày càng bị hạn chế vì ô nhiễm, đô thị hoá tăng tốc và nhu cầu đi lại liên vùng bùng nổ, đường sắt tốc độ cao sẽ trở thành một hạ tầng thiết yếu, giống như đường cao tốc hay viễn thông 5G của thế kỷ 20. Tuy nhiên, bài toán kinh tế vẫn cần lời giải hợp lý: đầu tư thế nào để hiệu quả, chọn công nghệ nào phù hợp, và làm sao để cân bằng giữa lợi ích dân sinh và sức mạnh địa chính trị?
Dù mang dáng dấp khác nhau ở mỗi quốc gia, nhưng ở mọi nơi, đường sắt tốc độ cao luôn đặt ra một câu hỏi cốt lõi: Tốc độ có đủ để thay đổi vận mệnh kinh tế, hay chỉ đơn thuần là một đường ray xa xỉ?
Tuyến tàu cao tốc Trung Quốc lập nhiều kỷ lục nhất thế giới
'Gáo nước lạnh' dội vào vụ IPO SpaceX: Định giá ảo, xAI là 'hố đen' đốt tiền?
(VNF) - SpaceX vẫn là một trong những doanh nghiệp sở hữu tiềm năng tăng trưởng hấp dẫn nhất thế giới, nhưng Morningstar cảnh báo tập đoàn này đang bị định giá quá cao.
Cú bắt tay chấn động thị trường: Nvidia cùng Microsoft ra mắt laptop AI?
(VNF) - Chỉ với bốn từ ngắn gọn “A new era of PC” (Một kỷ nguyên mới của PC), Nvidia và Microsoft đang khiến giới công nghệ toàn cầu dậy sóng.
CEO FPT: Thách thức lớn nhất là đưa AI vào đúng quy trình để tạo giá trị thực
(VNF) - SCG - một trong những tập đoàn công nghiệp lớn nhất ASEAN, kỳ vọng sẽ cùng FPT mở rộng chuyển đổi AI trong hệ sinh thái trải rộng đa lĩnh vực, từ hóa chất, xi măng, vật liệu xây dựng đến logistics.
Sau 20 năm sống nhờ quảng cáo, Mark Zuckerberg đặt cược vào ‘mỏ vàng’ mới
(VNF) - Sau gần 20 năm sống nhờ quảng cáo, CEO Mark Zuckerberg tin rằng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tạo nên khác biệt cho Meta.
iPhone Trump: Dát vàng 24K, giá gần 300 triệu dành cho giới siêu giàu
(VNF) - iPhone Trump là một phiên bản đặc biệt được chế tác từ iPhone 17 Pro Max, nhưng nó không chỉ là sản phẩm công nghệ mà trở thành món trang sức xa xỉ.
Hạ mục tiêu xuống 1,8 nghìn tỷ USD, siêu IPO của SpaceX vẫn là 'canh bạc thế kỷ'
(VNF) - Theo Bloomberg, SpaceX hiện đang hướng tới mức định giá tối thiểu khoảng 1,8 nghìn tỷ USD trong đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) sắp tới.
Càng sử dụng AI, chuyên gia tài chính càng lo mất việc
(VNF) - Dù AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong ngành tài chính và phần lớn chuyên gia tự tin sử dụng công nghệ này. Tuy nhiên, càng sử dụng AI càng khiến các chuyên gia tài chính lo lắng nhiều hơn về nguy cơ mất việc.
Samsung tung 'vũ khí hạng nặng' HBM4E, quyết giành 'ngôi vương' AI
(VNF) - Việc chip nhớ HBM4E chính thức được gửi đến khách hàng toàn cầu là tín hiệu cho thấy Samsung đang tăng tốc trở lại trong cuộc đua AI.
Công nghệ mới nổi khiến loạt 'đại bàng' đổ vốn tỷ USD, Foxconn đi đầu sản xuất tại Việt Nam
(VNF) - Nvidia đang đầu tư 6,2 tỷ USD vào một công nghệ mới nổi có thể thay đổi ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo. Trong khi đó, Foxconn cho biết, sẽ bắt đầu xuất xưởng các hệ thống quang học thế hệ mới phục vụ AI từ cuối năm nay, với một phần sản xuất được thực hiện tại Việt Nam.
Nvidia tung 150 tỷ USD vào Đài Loan, tỷ phú Jensen Huang chịu áp lực từ Trung Quốc
(VNF) - CEO Nvidia Jensen Huang đặt cược lớn vào Đài Loan (Trung Quốc) trong cuộc đua AI toàn cầu khi nâng mức chi tiêu hằng năm tại đây lên tới 150 tỷ USD.
Lật đổ OpenAI, Anthropic chính thức trở thành kỳ lân AI đắt giá nhất thế giới
(VNF) - Cuộc lật đổ ngoạn mục trong ngành AI và tham vọng trở thành “gã khổng lồ” tiếp theo của Thung lũng Silicon, Anthropic nổi lên như đối thủ đáng gờm nhất của OpenAI.
Cuộc chiến flagship 'nóng' nhất 2026: iPhone 18 Pro Max đối đầu Pixel 11 Pro XL
(VNF) - iPhone 18 Pro Max và Google cùng Pixel 11 Pro XL - hai cái tên đình đám nhất thế giới di động chuẩn bị bước vào cuộc cạnh tranh trực diện năm 2026.
Micron ‘phá vỡ khuôn mẫu’ của câu lạc bộ nghìn tỷ USD, phố Wall kinh ngạc
(VNF) - Cột mốc lịch sử đưa gã khổng lồ chip nhớ Micron bước ra khỏi cái bóng Nvidia, thiết lập một định nghĩa hoàn toàn mới cho nhóm siêu cổ phiếu công nghệ.
DN công nghệ Việt: Từ cung cấp phần mềm đơn lẻ sang vận hành số nền kinh tế
(VNF) - Doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đang bước sang giai đoạn phát triển mới, từ cung cấp phần mềm đơn lẻ sang kiến tạo hạ tầng vận hành số cho nền kinh tế.
Đà Nẵng mời gọi đầu tư trung tâm dữ liệu tầm cỡ châu Á
(VNF) - Đà Nẵng kêu gọi đầu tư vào loạt dự án công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, bán dẫn và đổi mới sáng tạo với quy mô lớn, trong đó có dự án Trung tâm dữ liệu quy mô cấp vùng tại xã Thăng Bình với định hướng xây dựng trung tâm dữ liệu khu vực châu Á.
'Bẫy' công nghệ bề nổi: AI hiện diện khắp nơi nhưng chưa 'bám rễ' vào nền kinh tế
(VNF) - Chuyên gia World Bank đưa ra lời cảnh báo về "bẫy công nghệ bề nổi" khi AI hiện diện khắp nơi nhưng chưa bám rễ vào nền kinh tế thực.
IPO Unitree: Cổ phiếu robot hình người kích hoạt làn sóng đầu cơ mới
(VNF) - ‘Ngôi sao’ robot hình người Unitree đang thổi bùng làn sóng đầu cơ mới, khuấy đảo thị trường chứng khoán Trung Quốc.
'AI không phải công nghệ có thể mua về rồi tự tạo ra hiệu quả'
(VNF) - Các chuyên gia cho rằng AI không nên được nhìn như một cuộc đua công nghệ thuần túy. Câu hỏi cần đặt ra trước tiên là AI được dùng để giải quyết vấn đề gì, phục vụ ai và tạo ra giá trị xã hội cụ thể ra sao.
Giới tài chính toàn cầu chấn động: Gã khổng lồ 1.000 tỷ USD đe dọa vị thế của Samsung
(VNF) - Cơn sốt AI đang tạo ra những “gã khổng lồ” mới trên thị trường công nghệ toàn cầu và cái tên mới nhất gây chấn động giới tài chính là SK Hynix.
Hàng loạt tài khoản kinh doanh 'bay màu' trên Instagram: Chuyện gì đang xảy ra?
(VNF) - Hàng loạt tài khoản Instagram của các shop online và local brand tại Việt Nam bất ngờ bị checkpoint (khóa tạm thời) chỉ sau khi nhận tin nhắn từ người lạ đang khiến cộng đồng kinh doanh online hoang mang.
Huawei gây chấn động: Sản xuất chip 1,4nm, thách thức lệnh cấm của Mỹ
(VNF) - Huawei vừa công bố một hướng đi hoàn toàn mới cho tham vọng tự chủ bán dẫn, phát triển chip tiên tiến cho các thiết bị của hãng vào năm 2031.
'Đốt tiền' cho canh bạc AI: Apple 'né' bão, OpenAI chấp nhận lỗ nặng
(VNF) - Trong khi các đối thủ chi hàng trăm tỷ USD để xây dựng tương lai AI chưa rõ hình dạng, Apple lại chọn chiến lược thực dụng và ung dung hưởng lợi.
OpenAI tung tính năng lưu trữ vĩnh viễn cho ChatGPT
(VNF) - Không còn là 1 chatbot 'đãng trí' sau mỗi lần đóng cửa sổ, ChatGPT vừa được OpenAI cung cấp tính năng lưu trữ tài liệu vĩnh viễn. Người dùng miễn phí cũng được cấp dung lượng lưu trữ riêng.
Hệ thống làm mát không dùng điện, chạy suốt ngày không lo tốn tiền
(VNF) - Các nhà nghiên cứu Ả Rập Xê Út đã phát minh ra NESCOD, hệ thống làm mát không cần tới điện năng mà chạy bằng muối và ánh nắng, mở ra tương lai đầy hứa hẹn về các công nghệ làm mát thân thiện với môi trường.
Samsung thoát hiểm phút chót: Thoát cú sốc 20 tỷ USD, giá smartphone toàn cầu tăng vọt
(VNF) - Samsung Electronics vừa tránh được một cuộc khủng hoảng có thể khiến tập đoàn thiệt hại tới 20 tỷ USD và làm giá smartphone toàn cầu tăng vọt.
'Gáo nước lạnh' dội vào vụ IPO SpaceX: Định giá ảo, xAI là 'hố đen' đốt tiền?
(VNF) - SpaceX vẫn là một trong những doanh nghiệp sở hữu tiềm năng tăng trưởng hấp dẫn nhất thế giới, nhưng Morningstar cảnh báo tập đoàn này đang bị định giá quá cao.
Khảo sát vị trí xây dựng cây cầu mới bắc qua sông Hương - Huế
(VNF) - Theo UBND TP.Huế, phương án thiết kế cầu qua Cồn Hến cần hướng đến tính độc bản, đặc sắc, có tầm vóc; trở thành điểm nhấn kiến trúc mới trên sông Hương, góp phần làm giàu thêm không gian văn hóa, cảnh quan của đô thị Huế.
































































