Giá cả leo thang: Mâm cơm gia đình Việt đang dần thay đổi

Áp lực chi phí bủa vây mâm cơm gia đình Việt

Khi nền kinh tế nhiều biến động, giá cả hàng hóa thiết yếu, đặc biệt là thực phẩm, liên tục tăng cao đã và đang tạo ra áp lực không nhỏ lên đời sống của các hộ gia đình Việt Nam. Sự thay đổi không chỉ thể hiện qua những con số chi tiêu hàng tháng, mà còn hiện hữu rõ nét ngay trong từng bữa ăn - nơi phản ánh chân thực nhất nhịp sống và khả năng tài chính của mỗi gia đình.

Theo ghi nhận thực tế của VietnamFinance tại nhiều địa phương, giá các mặt hàng thực phẩm như thịt, cá, rau củ đều tăng đáng kể trong thời gian gần đây. Đặc biệt, chi phí cho một bữa ăn không còn đơn thuần là tiền mua rau, thịt, cá, mà đã mở rộng sang nhiều khoản phụ trợ như chi phí nhiên liệu đun nấu (gas, điện), chi phí vận chuyển, cũng như các khoản tiêu dùng thiết yếu khác.

Với một hộ gia đình trung bình, chi phí dành cho thực phẩm hiện nay có thể đã tăng từ 20-30% so với vài năm trước. Điều đáng nói là trong khi giá cả leo thang, thu nhập của nhiều người lao động lại không có sự cải thiện tương ứng. Khoảng cách giữa thu và chi vì thế ngày càng bị thu hẹp, buộc các gia đình phải đưa ra những điều chỉnh mang tính chiến lược trong chi tiêu hàng ngày.

Trước áp lực tài chính, người tiêu dùng Việt Nam không còn giữ thói quen mua sắm như trước. Thay vào đó, họ bắt đầu tối ưu hóa từng khoản chi, đặc biệt là trong việc lựa chọn thực phẩm.

Chị Thu Lan (32 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) cho biết mâm cơm gia đình chị đã thay đổi khá nhiều trong hơn một năm trở lại đây. “Trước đây tuần nào nhà mình cũng ăn thịt bò vài bữa, rồi cuối tuần có thêm hải sản. Nhưng giờ thì hạn chế hẳn. Giá cao quá nên mình chuyển sang mua thịt heo, thịt gà là chính, hoặc sử dụng các nguồn đạm khác, vừa dễ nấu lại đỡ tốn hơn,” chị chia sẻ.

Không riêng chị Lan, anh Quang Ninh (35 tuổi, kỹ sư xây dựng) cũng thừa nhận gia đình anh đã phải điều chỉnh lại thói quen ăn uống để phù hợp với chi tiêu. “Giờ đi chợ là phải cân nhắc kỹ. Mấy món như tôm, mực không còn mua thường xuyên nữa, chỉ khi nào có dịp đặc biệt. Bình thường thì ưu tiên món nào no, đủ chất mà giá hợp lý thôi,” anh nói.

Ở góc độ khác, chị Mai Hương (29 tuổi, nội trợ) lại chọn cách “đi theo mùa” để tiết kiệm chi phí. “Mình gần như bỏ thói quen mua rau củ quanh năm. Giờ cứ thấy loại nào đang vào mùa, giá rẻ thì mua. Vừa tươi, vừa ngon, lại tiết kiệm được kha khá tiền chợ mỗi tuần,” chị chia sẻ.

Trong khi đó, chị Hoàng Mai (27 tuổi, nhân viên marketing) lại tận dụng các nền tảng mua sắm online để tiết kiệm. “Mình hay săn khuyến mãi, mua combo hoặc canh lúc miễn phí vận chuyển. Có khi mua online còn rẻ hơn đi siêu thị, nhất là mấy mặt hàng đông lạnh hoặc đồ khô,” chị chia sẻ. Tuy nhiên, chị cũng cho biết phải chọn kỹ nhà bán uy tín để đảm bảo chất lượng.

Một thay đổi đáng chú ý khác là việc lên kế hoạch bữa ăn đang dần trở thành thói quen của nhiều gia đình trẻ. Anh Minh Hoàng (33 tuổi, IT) cho biết trước đây vợ chồng anh thường mua đồ theo cảm hứng, dẫn đến tình trạng dư thừa và lãng phí. “Giờ tụi mình ngồi lên thực đơn cho cả tuần rồi mới đi mua. Nhờ vậy kiểm soát được chi tiêu tốt hơn, mà cũng đỡ phải nghĩ hôm nay ăn gì,” anh nói.

Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê Việt Nam, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong rổ hàng hóa tính chỉ số giá tiêu dùng (CPI), thường ở mức trên 30%. Đây cũng là nhóm có mức biến động đáng kể trong các kỳ công bố gần đây, qua đó tác động trực tiếp đến chi phí sinh hoạt của người dân.

Báo cáo Vietnam Macro Monitoring của World Bank cho thấy lạm phát tại Việt Nam chịu ảnh hưởng rõ rệt từ giá thực phẩm và các chi phí tiêu dùng thiết yếu. Trong đó, giá thực phẩm được xác định là một trong những yếu tố chính góp phần làm gia tăng CPI trong nhiều giai đoạn, đặc biệt khi chi phí năng lượng và vận chuyển biến động.

Bên cạnh đó, các khảo sát người tiêu dùng của NielsenIQ cũng ghi nhận xu hướng thắt chặt chi tiêu ngày càng rõ rệt tại Việt Nam. Người tiêu dùng có xu hướng ưu tiên các mặt hàng thiết yếu, đồng thời gia tăng tìm kiếm các chương trình khuyến mãi, lựa chọn sản phẩm có mức giá hợp lý hơn hoặc cắt giảm các khoản chi không cần thiết để cân đối ngân sách.

Mâm cơm gia đình, vốn được xem là yếu tố ổn định và ít thay đổi, nay lại trở thành “tấm gương” phản chiếu rõ nét những biến động kinh tế. Khi giá cả tăng cao, áp lực tài chính không còn là khái niệm trừu tượng mà đã len lỏi vào từng bữa ăn, từng lựa chọn tiêu dùng hàng ngày.

Bước chuyển tư duy: Thắt chặt chi tiêu sang tối ưu ngân sách

Thay vì chỉ đơn thuần “thắt lưng buộc bụng”, nhiều người bắt đầu suy nghĩ theo hướng tối ưu hóa ngân sách - tức là phân bổ nguồn lực một cách hợp lý để vẫn đảm bảo chất lượng cuộc sống trong khi kiểm soát được chi phí.

Trả lời phỏng vấn của VietnamFinance, bà Nguyễn Thị Hồng Vân - Cố vấn tài chính tại FIDT cho rằng, sự thay đổi trong mâm cơm gia đình là biểu hiện của một vấn đề sâu xa hơn: cấu trúc tài chính của các hộ gia đình đang chịu áp lực và cần được tái thiết một cách bài bản.

Theo bà, trong bối cảnh hiện nay, việc quản lý tài chính cá nhân đã trở thành một kỹ năng thiết yếu. Để thích nghi và duy trì sự ổn định, các gia đình cần chú trọng một số định hướng quan trọng.

Trước hết, việc thiết lập ngân sách chi tiêu rõ ràng là điều không thể thiếu. Các khoản chi cần được phân loại cụ thể, đặc biệt là nhóm chi phí thiết yếu như thực phẩm, để tránh tình trạng chi tiêu vượt kiểm soát.

Thứ hai, xây dựng quỹ dự phòng là một lá chắn tài chính quan trọng. Một quỹ dự phòng tương đương 3-6 tháng chi tiêu sẽ giúp gia đình có đủ khả năng ứng phó với những biến động bất ngờ như giá cả tăng mạnh, mất việc hoặc các sự cố cá nhân.

Bên cạnh đó, việc tách bạch dòng tiền giữa tiêu dùng và tích lũy cũng cần được thực hiện nghiêm túc. Nếu không có sự phân định rõ ràng, thu nhập tăng thêm rất dễ bị “hòa tan” vào chi tiêu, dẫn đến tình trạng “kiếm thêm nhưng không giữ được”.

Ngoài ra, bà Vân cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích sản sớm. Các kênh đầu tư như chứng chỉ quỹ hoặc đầu tư định kỳ có thể là lựa chọn phù hợp cho những người chưa có nhiều kinh nghiệm nhưng muốn xây dựng tài sản một cách bền vững.

Cuối cùng, việc tìm kiếm sự đồng hành từ các cố vấn tài chính chuyên nghiệp sẽ giúp các gia đình xây dựng được kế hoạch tài chính cá nhân hóa, phù hợp với mục tiêu và khả năng của từng người.

Theo bà Vân, mâm cơm gia đình Việt đang thay đổi - ít thịt bò hơn, ít hải sản hơn, nhưng lại có nhiều sự tính toán và cân nhắc hơn. Tuy nhiên, đằng sau những thay đổi tưởng chừng nhỏ bé đó là một sự chuyển dịch lớn trong tư duy tài chính. Từ việc chi tiêu theo thói quen, người Việt đang dần chuyển sang quản lý tài chính có kế hoạch, có mục tiêu và có chiến lược rõ ràng.

Trong một nền kinh tế đầy biến động, khả năng thích nghi không chỉ nằm ở việc cắt giảm chi tiêu, mà còn ở việc chủ động quản lý túi tiền của mình, gia tăng thu nhập và xây dựng nền tảng tài chính vững chắc.

Sự thay đổi của mâm cơm hôm nay, vì thế, không chỉ là câu chuyện của giá cả, mà còn là bước khởi đầu cho một hành trình dài hơn - hành trình hướng tới sự ổn định và an toàn tài chính cho mỗi gia đình Việt Nam, bà Vân khẳng định.