Những bước chuyển của chứng khoán Việt Nam trước thời khắc lịch sử

Ngày 8/10/2025 (giờ Việt Nam), FTSE Russell sẽ chính thức công bố Báo cáo thường niên Phân loại quốc gia cổ phiếu. Thời gian này, giới đầu tư cả trong và ngoài nước đang đổ dồn sự chú ý về Việt Nam, với kỳ vọng rằng thị trường chứng khoán 25 năm tuổi sẽ chứng kiến bước ngoặt lịch sử: chuyển từ nhóm cận biên (frontier market) lên nhóm mới nổi (emerging market).

Song song với kỳ vọng đó, quyết tâm nâng tầm thị trường chứng khoán của các cơ quan quản lý cũng gây ấn tượng mạnh mẽ. Hàng loạt đề án và nghị định mới được ban hành, tập trung vào cải cách cơ chế, hệ thống giao dịch – thanh toán, tăng tỷ lệ sở hữu cho nhà đầu tư nước ngoài… Đây không chỉ là nỗ lực nhằm sớm hiện thực hoá mục tiêu nâng hạng mà còn đặt nền móng cho một thị trường minh bạch, bền vững và đủ sức duy trì vị thế trong nhóm mới nổi.

Trên thị trường, những tín hiệu tích cực liên tục được ghi nhận: thanh khoản bùng nổ, VN-Index không ngừng chinh phục các đỉnh cao mới, hàng loạt doanh nghiệp cán mốc vốn hoá tỷ USD, hoạt động IPO khởi sắc trở lại. Tất cả đang mở ra viễn cảnh về một giai đoạn mới, nơi chứng khoán Việt Nam không chỉ là kênh huy động vốn chiến lược cho doanh nghiệp, nền kinh tế tư nhân, mà còn là điểm đến hấp dẫn trên bản đồ tài chính toàn cầu.

Những bước đi chính sách đột phá, quyết liệt

Một trong những chuyển động chính sách đáng chú ý nhất là việc Chính phủ phê duyệt đề án nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam vào ngày 14/9. Đề án đặt ra mục tiêu ngắn hạn là đáp ứng đầy đủ tiêu chí nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell trong năm 2025 và duy trì vị thế này trong những năm tiếp theo. Xa hơn, đến năm 2030, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ thoả mãn các tiêu chí nâng hạng lên thị trường mới nổi của MSCI và thị trường mới nổi bậc cao của FTSE Russell.

Về giải pháp, cơ quan quản lý xác định ưu tiên trước mắt là tháo gỡ nút thắt “yêu cầu ứng trước tiền mua chứng khoán” (prefunding) đối với nhà đầu tư nước ngoài trong giai đoạn chưa triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và minh bạch tỷ lệ sở hữu nước ngoài, hai rào cản “kìm chân” thị trường chứng khoán Việt Nam tại nhóm cận biên bấy lâu nay. Kế đến là đơn giản hóa thủ tục đăng ký, mở tài khoản cho nhà đầu tư nước ngoài, triển khai tài khoản giao dịch tổng (OTA) và củng cố năng lực hệ thống giao dịch – thanh toán.

Cho mục tiêu dài hạn, Chính phủ dự kiến vận hành CCP vào năm 2027, thí điểm cơ chế vay – cho vay chứng khoán, bán khống có kiểm soát và giao dịch trong ngày trong giai đoạn 2026 – 2028.

Giai đoạn 2026 – 2030 được xác định là giai đoạn củng cố chiều sâu, với việc phát triển thị trường ngoại hối cho phép triển khai các công cụ phòng ngừa rủi ro cho nhà đầu tư gián tiếp, hiện đại hoá hệ thống giao dịch và thanh toán chứng khoán, ứng dụng công nghệ mới để đáp ứng khối lượng giao dịch lớn, áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế (IFRS) và thúc đẩy quản trị công ty theo chuẩn OECD, cơ cấu lại cơ sở nhà đầu tư... Cùng với đó là đa dạng hoá cơ sở hàng hoá trên thị trường, với các sản phẩm mới như trái phiếu hạ tầng, trái phiếu xanh, chứng chỉ lưu ký, hợp đồng quyền chọn, các công cụ tài chính xanh và hệ thống chỉ số phục vụ thị trường phái sinh.

Cũng trong ngày 14/9, Bộ Tài chính đã phê duyệt đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán, hướng tới mục tiêu cải thiện chất lượng và định hình dòng vốn bền vững. Theo đó, mục tiêu đến năm 2030, nhà đầu tư cá nhân chiếm khoảng 70% khối lượng giao dịch, nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 30% và tăng trong các năm tiếp theo để đạt tỷ lệ tương ứng 60% và 40%. Số lượng tài khoản giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài được kỳ vọng đạt 200.000 đơn vị vào năm 2030 và tăng 15% trong các năm tiếp theo. Về quỹ đầu tư chứng khoán, mục tiêu đặt ra là đạt 500 quỹ vào năm 2030, sau đó duy trì tốc độ tăng trưởng 25%/năm.

Hai đề án nói trên ra đời chỉ 3 ngày sau khi Chính phủ chính thức ban hành Nghị định 245 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 155/2020/NĐ-CP. Cụ thể hóa Luật Chứng khoán sửa đổi, Nghị định 245 tập trung giải quyết những vướng mắc trong vận hành thị trường, bao gồm: mở đường cho CCP, rút ngắn thời gian IPO và niêm yết, bảo đảm quyền lợi của cổ đông ngoại… Đây là sự tiếp nối chuỗi cải cách mạnh mẽ từ cuối năm 2024, sau khi Thông tư 68 gỡ nút thắt non-prefunding, Luật Chứng khoán sửa đổi hoàn thiện khung pháp lý cho CCP, Thông tư 25 mở rộng cơ hội cho dòng vốn đàu tư nước ngoài…

Nhịp cải cách nhanh chóng và quyết liệt giúp thị trường chứng khoán Việt Nam về cơ bản đáp ứng các tiêu chí nâng hạng của FTSE Russell. Đó cũng là cơ sở để Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng tỏ ra lạc quan khi chia sẻ với báo chí quốc tế: “Tôi khá tự tin về việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam”.

Đáng chú ý, ngay trong tháng 10, hợp đồng tương lai VN100 sẽ chính thức ra mắt, trùng với thời gian FTSE Russell công bố kết quả phân loại. Nếu thị trường được nâng hạng, sản phẩm mới này sẽ trở thành chất xúc tác quan trọng, khẳng định sự sẵn sàng của thị trường trong việc thu hút và đón nhận dòng vốn mới từ quốc tế.

Bùng nổ thanh khoản, VN-Index lập đỉnh lịch sử

Cùng với những nỗ lực cải cách của Chính phủ, thị trường chứng khoán Việt Nam thời gian qua liên tục thiết lập những kỷ lục mới. Đầu tháng 9, VN-Index lần đầu tiên cán mốc 1.700 điểm – mức cao nhất trong lịch sử. Dù đã xuất hiện các nhịp điều chỉnh song chỉ số vẫn trụ vững tại vùng nền hỗ trợ 1.600 điểm và duy trì thứ hạng cao trong top các thị trường chứng khoán tăng trưởng mạnh nhất toàn cầu.

Trong khi đó, thanh khoản thị trường cũng duy trì ở mức kỷ lục với giá trị giao dịch bình quân hơn 1,5 tỷ USD/phiên. Thậm chí, có những ngày, khối lượng khớp lệnh vượt ngưỡng 2 tỷ cổ phiếu, tương đương hơn 80.000 tỷ đồng. Sự bùng nổ này đã đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường sôi động nhất Đông Nam Á, vượt xa Thái Lan và Philippines về quy mô giao dịch.

Đà tăng của thị trường đến từ sự đồng thuận từ hầu hết các nhóm ngành, từ tài chính, ngân hàng, bất động sản cho tới logistics. Tại nhóm ngân hàng, có thể kể đến một số cổ phiếu dẫn sóng giai đoạn như gồm VPB, TCB, STB, CTG, SHB... Trong đó, VPG và SHB là 2 cổ phiếu nổi bật nhất khi tăng gấp đôi trong vòng 1-2 tháng.

Ở nhóm chứng khoán, SSI, VIX, HCM, ORS và VND nổi lên như những cổ phiếu dẫn dắt khi liên tục thu hút dòng tiền, với khối lượng giao dịch mỗi phiên lên tới hàng trăm triệu đơn vị. Trong khi đó, ở nhóm bất động sản, bộ đôi VIC và VHM gây chú ý khi thị giá đã tăng gấp ba lần so với vùng đáy.

Sự bứt phá về giá cổ phiếu kéo vốn hóa doanh nghiệp tăng mạnh. Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam có 7 doanh nghiệp niêm yết đạt vốn hóa trên 10 tỷ USD, bao gồm Vingroup, Vietcombank, Vinhomes, BIDV, VietinBank, Techcombank và VPBank. Nếu tính ở từ mốc 1 tỷ USD trở lên, toàn thị trường hiện có khoảng 50 doanh nghiệp. Điều này phản ánh rõ sức nóng và mức độ lan tỏa của làn sóng tăng trưởng trên chứng khoán Việt Nam.

Đáng chú ý, tâm lý vững vàng và vai trò ngày càng tăng của dòng vốn nội đang trở thành “bệ đỡ” quan trọng cho VN-Index. Bước sang tháng 8/2025, thị trường chứng kiến làn sóng rút vốn kỷ lục từ khối ngoại với tổng giá trị bán ròng vượt 42.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, dòng vốn nội vẫn hấp thụ tốt áp lực này, giúp chỉ số giữ nhịp trong các pha rũ hàng.

Trong đó, phải nhấn mạnh sự “góp công” của nhà đầu tư tổ chức. Dữ liệu từ FiinPro cho thấy, giao dịch bình quân của nhóm này chiếm 40% – 50% trong bốn tháng gần đây. Với việc nhà đầu tư tổ chức dần thay thế nhà đầu tư cá nhân “cầm nhịp” thị trường, dòng vốn nội đang dần giảm bớt tính đầu cơ. Nhờ vậy, áp lực chốt lời chỉ tạo ra các nhịp điều chỉnh nhỏ, ngắn hạn và VN-Index vẫm tiếp tục xu hướng tích lũy đi lên.

Mặt khác, về diễn biến của dòng vốn ngoại, giới phân tích cho rằng không nên quá lo ngại. Động thái hiện nay chủ yếu nhằm chốt lời sau đà tăng mạnh của VN-Index, chứ không phải tín hiệu rút vốn hay mất niềm tin vào triển vọng trung – dài hạn. Một nguyên nhân khác khiến dòng vốn quốc tế tạm thời thu hẹp còn đến từ chênh lệch lãi suất USD – VND. Dẫu vậy, với việc FED hạ lãi suất và chính sách tiền tệ linh hoạt của Chính phủ, dòng tiền nước ngoài được kỳ vọng sẽ sớm quay trở lại, tiếp sức cho VN-Index viết nên những kỷ lục mới.

Sôi động làn sóng IPO

Với triển vọng nâng hạng ngày càng rõ nét, hàng loạt doanh nghiệp lớn đang rục rịch IPO, nhằm đón dòng vốn tỷ USD chuẩn bị chảy vào thị trường.

Ở nhóm chứng khoán, Techcom Securities (TCBS) là đơn vị tiên phong khi chào bán 231,15 triệu cổ phiếu với giá 46.800 đồng/cổ phiếu, tương ứng định giá 10.800 tỷ đồng. Ngày 8/9/2025, công ty chứng khoán này đã khép lại thời hạn đăng ký mua cổ phiếu IPO với tổng lượng đăng ký đạt hơn 575,16 triệu cổ phiếu, cao gấp 2,5 lần so với số lượng chào bán. Tỷ lệ phân bổ được xác định ở mức 40,18%, với hơn 26.000 nhà đầu tư đăng ký thành công.

Ngoài TCBS, một đại diện khác của ngành chứng khoán là VPBankS cũng gấp rút hoàn tất các khâu cuối cùng để IPO. Cụ thể, VPBankS sẽ chào bán khoảng 10% cổ phần vào tháng 11/2025. Hiện, vốn điều lệ của công ty chứng khoán này đang ở mức 15.000 tỷ đồng (tương đương khoảng 570 triệu USD).

Cuối năm nay, Nông nghiệp Hòa Phát – công ty con của Tập đoàn Hòa Phát – cũng dự kiến niêm yết trên HoSE, với tối đa 30 triệu cổ phiếu, định giá không thấp hơn 11.887 đồng/cổ phiếu (giá trị sổ sách ghi nhận tại ngày 30/6/2025).

Về trung và dài hạn, danh sách các doanh nghiệp chuẩn bị IPO còn nối dài với nhiều cái tên đáng chú ý như Long Châu, Highlands Coffee, Viettel IDC, Meey Group, EST Việt Nam và một số thành viên của Thế Giới Di Động. Đáng chú ý, Thế Giới Di Động trong hai tháng gần đây đã khai trương hơn 400 cửa hàng mới, mở rộng thị phần ra miền Bắc và đặt mục tiêu lợi nhuận năm 2025 trên 600 tỷ đồng, cho thấy doanh nghiệp đang tiến gần kế hoạch IPO các công ty con trước năm 2030. Trong khi đó, sự trở lại mạnh mẽ của nhóm bất động sản được kỳ vọng sẽ trở thành chất xúc tác mới, khi các tập đoàn buộc phải niêm yết để tăng vốn, nâng cao năng lực quản trị và minh bạch thông tin.

Theo chuyên gia, sự xuất hiện của những “hàng hóa” vốn hóa lớn không chỉ nâng đỡ thanh khoản mà còn thu hút dòng vốn vào các cổ phiếu chất lượng, gia tăng sức hấp dẫn với nhà đầu tư nước ngoài. Đặt trong kịch bản nâng hạng thành hiện thực, bước sang giai đoạn của chất lượng và chiều sâu, đây sẽ là yếu tố giúp thị trường chứng khoán tránh khỏi rủi ro sụt giảm và duy trì vị thế.