Thoát nghèo bằng tri thức: Giáo dục và dạy nghề là trụ cột bền vững

Dạy nghề và phát triển giáo dục là nền tảng để thoát nghèo

Tỉnh Ninh Bình mới hiện có 129 xã, phường với quy mô dân số gần 3,82 triệu người. Trong giai đoạn 2020-2025, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân đạt 9,26% một năm; tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ ước đạt gần 719.000 tỷ đồng. Riêng năm 2025, thu nhập bình quân đầu người ước đạt 89,45 triệu đồng, tỷ trọng công nghiệp, xây dựng và dịch vụ chiếm tới 91% cơ cấu kinh tế.

Dù phải trải qua giai đoạn đầu nhiệm kỳ ứng phó với dịch COVID-19, tỉnh vẫn đạt kết quả nổi bật trong giảm nghèo. Đến năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều toàn tỉnh giảm còn 2,87%, trong đó hộ nghèo chỉ còn 0,96%, hộ cận nghèo 1,91%.

Ở Hà Nam (cũ), tỷ lệ hộ nghèo từ 3,69% năm 2021 giảm xuống 1,36% giữa năm 2025. Các chính sách giáo dục được triển khai rộng rãi, hàng nghìn học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo được miễn giảm học phí.

Nam Định triển khai nhiều dự án giảm nghèo, trong đó hơn 3.300 hộ được hỗ trợ mô hình chăn nuôi, trồng trọt, phát triển làng nghề. Hơn 2.100 hộ tham gia dự án sản xuất nông nghiệp, hàng nghìn trẻ em được hỗ trợ dinh dưỡng. Các lớp đào tạo nghề cho hơn 650 học viên, bảy phiên giao dịch việc làm được tổ chức, góp phần kết nối cung – cầu lao động.

Tại Ninh Bình cũ, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 3,07% năm 2021 xuống còn 1,48% năm 2025. Tại địa phương này, hoạt động đào tạo nghề và tổ chức hơn 40 phiên giao dịch lao động giúp hàng chục nghìn người có thêm cơ hội việc làm.

Theo đánh giá của các chuyên gia, nhà quản lý, có được kết quả giảm nghèo hiệu quả như vậy, Ninh Bình đã phát huy vai trò của giáo dục trong giảm nghèo bền vững.

Theo Báo cáo tổng kết năm học 2024–2025 của Sở GD&ĐT Ninh Bình, toàn tỉnh hiện có 1.582 trường mầm non và phổ thông, trong đó 1.545 trường công lập với hơn 953.000 học sinh. Hệ thống trường lớp ngày càng được kiên cố hóa, giúp trẻ em vùng sâu, vùng xa, vùng ven biển đều có cơ hội học tập trong điều kiện an toàn, đầy đủ.

Tỷ lệ huy động trẻ 5 tuổi ra lớp đạt 99,92%, 100% trẻ được học 2 buổi/ngày và hoàn thành chương trình mầm non. Ở bậc tiểu học, tỷ lệ học sinh hoàn thành chương trình đạt 99,98%, duy trì sĩ số trên 99%. Đáng chú ý, tỷ lệ học sinh bỏ học toàn tỉnh giảm xuống dưới 0,1% – minh chứng rõ nét cho nỗ lực “giữ chân học sinh” của ngành giáo dục địa phương.

Không chỉ chú trọng phổ cập, Ninh Bình còn xem đào tạo nghề là chiếc cầu nối giúp thanh niên nông thôn tìm được việc làm ổn định. Toàn tỉnh có 66 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, tuyển sinh hơn 63.000 người mỗi năm. Năm 2024, hơn 54.000 học viên tốt nghiệp, trong đó trình độ cao đẳng và trung cấp chiếm gần 20%.

Nhiều ngành nghề mới gắn với nhu cầu thực tế của địa phương như du lịch, cơ khí, chế biến nông sản, nuôi trồng thủy sản… đang giúp người trẻ có việc làm ngay tại quê hương.

Các trung tâm giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên còn tổ chức khoảng 400.000 lượt học tập cộng đồng, giúp người dân tiếp cận kỹ năng sản xuất, chuyển đổi việc làm, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, qua đó góp phần giảm nghèo bền vững.

Ninh Bình lan toả mạnh mẽ phong trào khuyến học

Cùng với dạy chữ, Ninh Bình còn lan tỏa mạnh mẽ phong trào khuyến học, khuyến tài. Toàn tỉnh hiện có gần 1.000 dòng họ và 500 khu dân cư đạt danh hiệu “Dòng họ, cộng đồng học tập tiêu biểu”.

Quỹ Khuyến học – Khuyến tài Đinh Bộ Lĩnh và các doanh nghiệp trên địa bàn hằng năm huy động hàng chục tỷ đồng trao học bổng, hỗ trợ học sinh nghèo hiếu học, góp phần khích lệ tinh thần học tập trong cộng đồng. Nhờ đó, nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn đã được tiếp sức đến trường.

Song song đó, ngành giáo dục tỉnh thực hiện đầy đủ các chính sách hỗ trợ theo Nghị định 81/2021/NĐ-CP: miễn, giảm học phí, cấp gạo, đồng phục, sách vở, hỗ trợ phương tiện học tập cho học sinh hộ nghèo, cận nghèo, vùng khó khăn. Năm học 2024–2025, toàn tỉnh huy động hơn 25 tỷ đồng từ các nguồn xã hội hóa để giúp học sinh nghèo tiếp tục đến trường.

Thực tế cho thấy, nơi nào giáo dục phát triển, nơi đó tỷ lệ hộ nghèo giảm rõ rệt. Huyện Nho Quan trước khi sáp nhập, từng là địa phương khó khăn nay tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn 1,7%, nhờ chú trọng đầu tư giáo dục, đào tạo nghề và phát triển phong trào khuyến học, khuyến tài. Nhiều gia đình đã thoát nghèo, vươn lên khá giả nhờ con cái học hành thành đạt, có nghề nghiệp ổn định.

Trao đổi với phóng viên, em Nguyễn Văn Hậu, học sinh Trường THPT Nguyễn Du (Ninh Bình), một trường hợp tiêu biểu cho việc thoát nghèo nhờ đầu tư vào học tập. Sinh ra trong một gia đình thuần nông tại xã vùng ven của tỉnh, bố mẹ làm ruộng và lao động thời vụ, thu nhập bấp bênh, Hậu từng đứng trước nguy cơ phải nghỉ học sớm để phụ giúp gia đình. Tuy nhiên, nhờ sự quyết tâm của bản thân và định hướng “thoát nghèo bằng tri thức”, cùng với sự hỗ trợ của các quỹ khuyến học, gia đình em đã lựa chọn dồn nguồn lực ít ỏi để đầu tư cho việc học của con, coi đây là con đường lâu dài và bền vững nhất.

Trong suốt những năm học phổ thông, Hậu luôn duy trì thành tích học tập khá, giỏi, đặc biệt nổi bật ở các môn khoa học tự nhiên. Em chủ động tận dụng các chính sách hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn, từ học bổng khuyến học, miễn giảm học phí đến các suất hỗ trợ sách vở do nhà trường và địa phương vận động. Ngoài giờ học chính khóa, Hậu tự học là chủ yếu, hạn chế tối đa chi phí học thêm, đồng thời tham gia các hoạt động học tập trực tuyến miễn phí để nâng cao kiến thức. Nỗ lực đó đã giúp Hậu trúng tuyển vào một trường đại học công lập ở Hà Nội, chuyên ngành kỹ thuật - lĩnh vực có nhu cầu lao động cao.

Sau khi tốt nghiệp đại học, Hậu nhanh chóng tìm được việc làm ổn định tại một doanh nghiệp sản xuất, với mức thu nhập ban đầu khoảng 12–15 triệu đồng/tháng. Nguồn thu nhập này không chỉ giúp em tự lo cho cuộc sống mà còn có điều kiện hỗ trợ bố mẹ trả nợ, cải thiện sinh kế gia đình. Đến nay, gia đình Hậu đã chính thức thoát khỏi diện hộ nghèo, đời sống kinh tế từng bước ổn định hơn.

Theo các thầy cô Trường THPT Nguyễn Du, trường hợp của Hậu cho thấy đầu tư cho giáo dục, dù trong điều kiện khó khăn, vẫn là “đòn bẩy” quan trọng giúp người trẻ thay đổi tương lai. Đây cũng là minh chứng rõ nét rằng, với sự đồng hành của gia đình, nhà trường và các chính sách an sinh phù hợp, con đường học tập hoàn toàn có thể trở thành chìa khóa giúp nhiều học sinh nghèo ở Ninh Bình vươn lên, thoát nghèo một cách bền vững.

Thực tế, câu chuyện của Hậu chỉ là ví dụ điển hình cho việc giáo dục không chỉ mang đến tri thức mà còn tạo dựng tư duy mới về phát triển, lao động và hội nhập. Mỗi lớp học, mỗi tấm bằng tốt nghiệp là một bước tiến trên hành trình thoát nghèo bằng năng lực và ý chí của chính mình.

Theo lãnh đạo Sở GD&ĐT Ninh Bình, thời gian tới ngành sẽ tiếp tục đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường giáo dục nghề nghiệp, khởi nghiệp và kỹ năng sống cho học sinh: “Chúng tôi mong mọi trẻ em, dù ở miền núi hay đồng bằng, đều được học tập trong môi trường bình đẳng và nhân ái. Giáo dục là con đường chắc chắn nhất để vươn lên thoát nghèo”.

Trên hành trình giảm nghèo bền vững, ánh sáng tri thức đang lan tỏa khắp các vùng quê Ninh Bình, nơi mỗi ước mơ được nuôi dưỡng bằng niềm tin vào sức mạnh của học vấn và ý chí vươn lên của con người.