Trung Quốc 'xuất trận': Kích hoạt kho vũ khí thương mại đối phó Mỹ

Cuộc chiến tranh kinh tế toàn diện

Washington và Bắc Kinh hiện đang hướng tới một cuộc chiến tranh kinh tế toàn diện.

Trung Quốc ngày 9/4 đã tuyên bố tăng thuế đối với tất cả hàng nhập khẩu của Mỹ lên 84%, một phản ứng đối với mức thuế 104% của Mỹ lên hàng nhập khẩu của Trung Quốc, có hiệu lực vào nửa đêm 9/4 (theo giờ Mỹ).

Họ cũng đã thêm 6 công ty Mỹ, bao gồm các công ty liên quan đến quốc phòng và hàng không vũ trụ Shield AI và Sierra Nevada, vào danh sách đen thương mại và áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với hơn 10 công ty Mỹ bao gồm nhà sản xuất American Photonics và BRINC Drones.

Bộ biện pháp đối phó rộng rãi của Trung Quốc dường như đã khiêu khích Tổng thống Trump hơn nữa. Trong tuyên bố đưa ra ngày 9/4, ông Trump thông báo giảm thuế đối ứng còn 10%, hoãn thi hành 90 ngày nhưng chỉ với một số nước "không trả đũa", còn Trung Quốc bị tăng thuế lên 125%.

Trong khi Tổng thống Trump tập trung vào thuế quan như vũ khí thương mại của mình, chiến lược của Trung Quốc còn vượt xa việc áp đặt thuế quan. Họ dựa vào sức hấp dẫn của thị trường Trung Quốc đối với các công ty Mỹ. Mục tiêu chính trong tính toán của họ là làm thế nào để gây khó khăn cho các công ty phải lệ thuộc vào mối quan hệ của họ với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Các công cụ mà Bắc Kinh đã sử dụng và có khả năng mở rộng bao gồm kiểm soát xuất khẩu các vật liệu quan trọng mà các công ty Mỹ sử dụng để sản xuất chip và các sản phẩm liên quan đến quốc phòng. Các cuộc điều tra theo quy định được thiết kế để đe dọa và trừng phạt các công ty Mỹ, và danh sách đen nhằm mục đích cấm các doanh nghiệp Mỹ bán hàng cho Trung Quốc.

Ngoài ra, các nhà chức trách đang chuẩn bị những cách thức mới để gây áp lực buộc các công ty Mỹ từ bỏ các "báu vật" của họ, chính là sở hữu trí tuệ, hoặc mất quyền tiếp cận thị trường Trung Quốc.

Bộ công cụ này nhấn mạnh năng lực của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong việc tham gia vào một cuộc chiến kinh tế kéo dài với Mỹ. Khi cả hai nền kinh tế hàng đầu thế giới dường như đang tiến tới sự tách rời, điều này cũng làm nổi bật những rủi ro ngày càng gia tăng đối với các công ty Mỹ đang hoạt động hoặc đầu tư vào Trung Quốc, hoặc chỉ đơn giản là giao dịch với quốc gia này.

Kích hoạt “kho vũ khí thương mại”

Ông Evan Medeiros, cựu quan chức an ninh quốc gia cấp cao trong chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama và hiện là giáo sư tại Đại học Georgetown, cho biết: "Trung Quốc đã xây dựng một kho vũ khí mới nhằm mục đích giảm thiểu thiệt hại cho Trung Quốc và tối đa hóa nỗi đau cho Mỹ. Họ đã chuẩn bị theo cách mang lại cho họ lợi thế bất đối xứng trong cuộc chiến thương mại".

Chính phủ và phương tiện truyền thông nhà nước Trung Quốc đã có giọng điệu thách thức Mỹ, khi Bộ Thương mại tuyên bố: "Nếu Mỹ kiên quyết theo đuổi con đường riêng của mình, Trung Quốc sẽ chiến đấu đến cùng".

Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 9/4 cho biết Bắc Kinh sẽ thực hiện các biện pháp mạnh mẽ để bảo vệ lợi ích của đất nước, nhưng vẫn để ngỏ cánh cửa đàm phán theo các điều kiện "bình đẳng, tôn trọng và có đi có lại".

Bộ Thương mại Trung Quốc lưu ý rằng Mỹ từ lâu đã được hưởng thặng dư thương mại với Trung Quốc trong lĩnh vực dịch vụ, lên tới 26,6 tỷ USD vào năm 2023.

Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ nhiều hơn nhập khẩu. Tuy nhiên, Trung Quốc là nước mua hàng hóa lớn thứ ba của Mỹ. Đậu nành, máy bay và dầu mỏ nằm trong số các mặt hàng xuất khẩu hàng đầu của Mỹ sang Trung Quốc.

Trong những tuần gần đây, các quan chức Trung Quốc đã liên hệ với một số quốc gia ở Đông Nam Á bao gồm Campuchia, Lào và Thái Lan để cố gắng thúc đẩy thương mại với họ cũng như khuyến khích sử dụng đồng nhân dân tệ Trung Quốc trong thanh toán giao dịch, theo những người hiểu biết về vấn đề này.

Trong những cuộc thảo luận đó, những người này cho biết, các quan chức Trung Quốc đã ám chỉ rằng Bắc Kinh mong muốn giữ đồng nhân dân tệ ở mức ổn định để thúc đẩy mục tiêu "phi USD hóa" là tiến hành nhiều giao dịch hơn bằng đồng nhân dân tệ.

Chĩa mũi nhọn vào các công ty Mỹ

Căng thẳng giữa Bắc Kinh và Washington đang leo thang khi mỗi đợt tăng thuế của ông Trump đối với Trung Quốc đều khiến chính phủ Trung Quốc đưa ra các đòn đáp trả Mỹ. Niềm hy vọng ban đầu của Bắc Kinh về việc đàm phán với chính quyền mới của Mỹ giờ đây dường như đã biến thành sự thất vọng và tức giận.

Sự kết hợp các biện pháp đối phó mới nhất của Trung Quốc cho thấy sự tập trung ngày càng tăng của nước này vào các công ty Mỹ, đặc biệt là những công ty tham gia vào công nghệ cao.

Trong “cuộc đấu súng” ngày càng căng thẳng với Washington, Bắc Kinh tiếp tục dựa vào sức hấp dẫn của thị trường Trung Quốc đối với các công ty, bất chấp sự tăng trưởng chậm chạp gần đây của Trung Quốc, vì nước này cũng tìm cách giành chiến thắng trong cuộc đua về công nghệ.

Trong khi lượng đầu tư trực tiếp nước ngoài mới vào Trung Quốc đã giảm mạnh trong vài năm qua, một số cuộc khảo sát gần đây cho thấy nhiều công ty đa quốc gia - từ các nhà sản xuất ô tô đến các công ty dược phẩm và nhà sản xuất chip - đang chọn tiếp tục hợp tác với quốc gia này.

Tuy nhiên, các công ty đang thấy mình ngày càng dễ bị tổn thương trước những rủi ro do Trung Quốc gây ra. Một báo cáo mới do Quỹ Phòng Thương mại Mỹ ủy quyền phát hiện ra rằng hầu hết trong số khoảng 200 công ty Mỹ được khảo sát trong vài năm qua đều xác định Trung Quốc là nguồn rủi ro địa chính trị số 1 của họ.

Một công cụ mà Bắc Kinh ngày càng sử dụng để thúc đẩy các mục tiêu địa chính trị của mình là các quy tắc chống độc quyền. Ví dụ, một số thỏa thuận sáp nhập có thể có lợi cho các công ty Mỹ, chẳng hạn như đề xuất tiếp quản Tower Semiconductor của Israel của Intel, đã không được thông qua sau khi chính quyền Trung Quốc trì hoãn việc phê duyệt.

Để đáp trả các hành động áp thuế quan gần đây của Tổng thống Trump, tuần trước, Trung Quốc đã mở cuộc điều tra chống độc quyền đối với hoạt động của DuPont tại Trung Quốc, công ty phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc đại lục và Hồng Kông, chiếm 19% doanh thu vào năm ngoái, mà không đưa ra nhiều lời giải thích.

Cơ quan quản lý chống độc quyền của Trung Quốc cũng đang xem xét một thỏa thuận sẽ chuyển quyền kiểm soát hai cảng ở Panama từ CK Hutchison, do gia đình tỷ phú Hồng Kông Lý Gia Thành kiểm soát, sang một nhóm nhà đầu tư do BlackRock của Mỹ đứng đầu.

Mặc dù không có công ty hoặc tài sản nào liên quan ở Trung Quốc đại lục, cuộc điều tra của Bắc Kinh đã đe dọa sẽ trì hoãn thỏa thuận, vốn đã trở thành điểm nóng giữa Mỹ và Trung Quốc.

Thỏa thuận hiện đang phải đối mặt với một rào cản nghiêm trọng sau khi kiểm toán viên hàng đầu của Panama cho biết CK Hutchison nợ các khoản phí chưa thanh toán và không nhận được các giấy phép cần thiết cho các cảng Panama.

Một vũ khí thương mại mạnh mẽ khác mà Bắc Kinh đã phát triển là cái gọi là danh sách các thực thể không đáng tin cậy, tương đương với danh sách mà Mỹ duy trì nhằm hạn chế các công ty và cá nhân nước ngoài bị coi là có hại cho an ninh quốc gia làm ăn với các công ty Mỹ.

Trung Quốc đã lập "danh sách đen" vào năm 2019, sau khi Mỹ đưa gã khổng lồ viễn thông Trung Quốc Huawei Technologies vào danh sách của mình. Các công ty mà Trung Quốc xác định là các thực thể không đáng tin cậy sẽ bị cấm đầu tư vào nước này hoặc tham gia giao dịch với các công ty Trung Quốc và phải đối mặt với lệnh cấm nhập cảnh đối với các nhân viên chủ chốt của họ.

Gần đây nhất, để đáp trả cuộc tấn công thuế quan của ông Trump, Bắc Kinh đã mở rộng danh sách đen các công ty Mỹ từ các doanh nghiệp liên quan đến quốc phòng sang các công ty như PVH, công ty mẹ tại Mỹ của Calvin Klein và Tommy Hilfiger, và công ty công nghệ sinh học Mỹ Illumina.

Cho đến đầu tuần này, theo Medeiros và Polk, Trung Quốc đã đưa 38 thực thể của Mỹ vào danh sách đen và có khả năng sẽ nhắm mục tiêu vào nhiều công ty Mỹ hơn nữa như một phần trong cuộc cạnh tranh rộng lớn hơn với Mỹ.