Bí mật bên trong mỏ đất hiếm giúp châu Âu 'thoát bóng' Trung Quốc
(VNF) - Đất hiếm đang được coi là “nguồn năng lượng” thiết yếu của thế giới hiện đại, nhưng châu Âu phần lớn lại phụ thuộc vào nguồn cung từ một quốc gia duy nhất: Trung Quốc. Nếu muốn phá vỡ thế độc quyền này, điểm khởi đầu của châu Âu có lẽ sẽ là từ một mỏ nằm sâu trong lòng đất ở Thụy Điển.
Gần 1,6km dưới bề mặt Trái Đất, một nhà hàng sáng đèn trong hầm mỏ Kiruna phục vụ món súp đậu cùng bánh kếp – món ăn truyền thống của Thụy Điển. Chỉ cần lái xe thêm vài phút trên hệ thống đường hầm dài tới 500km sẽ bắt gặp Speja – chú chó robot màu vàng có nhiệm vụ kiểm tra khí độc phát sinh sau các vụ nổ khai thác.

Điều đáng chú ý hơn cả nằm ở đường hầm hẹp, ẩm ướt và thô sơ dẫn từ tầng 910, cao khoảng 450m so với căng tin của mỏ sắt Kiruna. Sau khi đi khoảng 2,5km trên tuyến đường rải sỏi, đoàn tàu dừng lại trước khu mỏ Per Geijer – nơi được đánh giá là giàu tiềm năng đất hiếm bậc nhất châu Âu.
Đất hiếm – “nghệ tây” của công nghệ hiện đại
Có tổng cộng 17 nguyên tố đất hiếm, từ scandium đến lutetium, thường xuất hiện với hàm lượng nhỏ nhưng lại đóng vai trò thiết yếu trong nhiều công nghệ hiện đại. Erbi có mặt trong cáp quang; dysprosi và neodymi là thành phần không thể thiếu của tua-bin gió, radar hay hệ thống định vị vũ khí. Và đa số nguồn cung hiện nay đều đến từ Trung Quốc.
“Hầu như mọi công nghệ mới đều phụ thuộc vào đất hiếm. Và hiện tại, Trung Quốc gần như kiểm soát toàn bộ thị trường”, ông Niklas Johansson, Phó Chủ tịch cấp cao của tập đoàn khai thác quốc doanh LKAB (đơn vị vận hành mỏ Kiruna), cho biết.

Theo số liệu năm ngoái, Liên minh châu Âu (EU) nhập khẩu 46% đất hiếm từ Trung Quốc và 28% từ Nga. Riêng Đức phụ thuộc tới 69% vào nguồn cung từ Bắc Kinh. Với các nguyên tố đất hiếm “nặng” như yttri hay dysprosi, Trung Quốc chiếm tới 90% nguồn cung toàn cầu.
Trước đây, việc phụ thuộc vào Trung Quốc được coi là một minh chứng điển hình cho toàn cầu hóa: châu Âu có thể yên tâm “thuê ngoài” toàn bộ những công đoạn khai thác và chế biến vừa phức tạp và gây ô nhiễm. Nhưng đến nay, bối cảnh đã khác.
Tháng 4 vừa qua, để đáp trả đe dọa áp thuế từ Mỹ, Trung Quốc bất ngờ tạm ngừng xuất khẩu 7 kim loại đất hiếm cùng chín khoáng sản chiến lược khác. Từ đó, các nguyên tố này chỉ có thể được mua qua giấy phép, và giấy phép có thể bị thu hồi bất kỳ lúc nào.

“Trung Quốc đã xây dựng vị thế thống trị này một cách rất hệ thống. Từ góc nhìn phương Tây, việc để tình trạng ấy xảy ra là do sự thiếu chiến lược công nghiệp và tầm nhìn dài hạn”, ông Jens Gutzmer, Giám đốc Viện Công nghệ Tài nguyên Helmholtz Freiberg (Đức) nhận định.
Châu Âu có cơ hội tự chủ?
Theo ông Harald Elsner, nhà địa chất kinh tế cấp cao thuộc Viện Khoa học Địa chất và Tài nguyên Thiên nhiên Liên bang Đức, để có thể tự chủ nguồn cung đất hiếm, châu Âu cần hội đủ ba yếu tố: Một mỏ có trữ lượng kinh tế, năng lực kỹ thuật để tách chiết các kim loại khỏi quặng, khả năng xử lý, lưu trữ an toàn chất thải độc hại phát sinh.
Thực tế cho thấy, sự thống trị của Trung Quốc được xây dựng từ mỏ Bayan Obo ở Nội Mông, được phát hiện cách đây gần một thế kỷ, từng ước tính chứa 70% trữ lượng đất hiếm toàn cầu. Vùng Bao Đầu lân cận sau đó trở thành trung tâm chế biến đất hiếm lớn nhất thế giới từ những năm 1990.

Trong khi đó, châu Âu được đánh giá là vẫn còn cơ hội. Những năm gần đây, nhiều mỏ đất hiếm chất lượng cao được phát hiện tại Bắc Âu như tổ hợp Fen ở Na Uy, Norra Karr tại Thụy Điển và Sokli ở Phần Lan. Greenland thậm chí được cho là sở hữu trữ lượng lớn hơn cả Bayan Obo, nhưng nằm ở vùng hẻo lánh, thiếu cơ sở hạ tầng khai thác.
Đáng chú ý nhất là phát hiện mỏ Per Geijer của LKAB tại Kiruna, sát ngay mỏ sắt lớn nhất châu Âu. Ước tính nơi đây có thể chứa tới 2 tỷ tấn đất hiếm – đủ đáp ứng khoảng 20% nhu cầu hàng năm của châu Âu. Nồng độ các nguyên tố được cho là khá cao, lại đi kèm phốt pho – loại khoáng sản hữu ích cho nông nghiệp.
Ông Johansson lý giải: “Điểm khiến Per Geijer trở nên đặc biệt là vì về cơ bản, nó là mỏ quặng sắt. Doanh thu từ sắt có thể bù đắp chi phí để phát triển mỏ đất hiếm”.
Hiện đường hầm hướng vào mỏ đang tiến 5m mỗi ngày và chỉ cách đích vài trăm mét. Kế hoạch là khai thác vòng cung dài gần 5km quanh thân quặng rồi khoan giếng thăm dò. Nếu chất lượng đúng như kỳ vọng, việc khai thác thương mại có thể bắt đầu trong thập niên 2030.
Bài toán công nghệ và chiến lược
Vấn đề lớn nhất là xử lý quặng. Các nguyên tố đất hiếm thường tồn tại cùng nhau và đi kèm uranium, thori phóng xạ. Việc tách riêng cực kỳ phức tạp đến mức nhiều nguyên tố chỉ được xác định vào cuối thế kỷ 19.
Hiện nay, kỹ năng này ở phương Tây gần như đã thất truyền, chỉ còn duy trì tại hai cơ sở: nhà máy Solvay ở cảng La Rochelle (Pháp) và một nhà máy cũ ở Sillamae (Estonia) từng thuộc Liên Xô.

Tuy vậy, châu Âu đang tìm cách khôi phục. Một nhóm chuyên gia kỳ cựu tại La Rochelle, thậm chí có người ngoài 80 tuổi, đã tái xuất để tham gia Carester – công ty khởi nghiệp có trụ sở tại Lyon.
Công ty này đã huy động 216 triệu euro từ các nhà đầu tư Nhật Bản và chính phủ Pháp để xây dựng nhà máy tái chế, tinh chế đất hiếm ở Lacq, gần dãy Pyrenees. Khi hoàn thiện, nhà máy có thể đáp ứng tới 15% nhu cầu toàn cầu về các nguyên tố đất hiếm nặng – quan trọng trong sản xuất nam châm, laser và cáp quang.
Năm ngoái, một nhà máy tái chế khác cũng đi vào hoạt động tại Bitterfeld-Wolfen (Đức), trung tâm hóa chất cũ của Đông Đức.
Dẫu vậy, các nhà phân tích vẫn còn chia rẽ về việc liệu những nỗ lực này có đủ để tạo nên một chuỗi cung ứng vững chắc cho châu Âu hay không. Theo ông Gutzmer, trở ngại chính không nằm ở địa chất hay công nghệ, mà ở vốn liếng và ý chí chính trị. Ông cảnh báo Trung Quốc hoàn toàn có thể “nghiền nát” ngành công nghiệp non trẻ của châu Âu bằng một cuộc chiến giá cả.
Tuy nhiên, theo ông Elsner, vẫn có một lối đi thứ ba: “Trong vài năm tới, châu Âu hoàn toàn có thể mua toàn bộ đất hiếm cần thiết từ Úc. Vấn đề là các nhà sản xuất phải sẵn sàng chấp nhận chi phí, bởi về dài hạn, sự phụ thuộc vào Trung Quốc sẽ còn tốn kém hơn nhiều”.
Nhật Bản quyết liệt ‘cởi trói’ ràng buộc khỏi đất hiếm Trung Quốc
- Xe Trung Quốc thắng thế, Tesla 'hụt hơi' tại châu Âu 29/08/2025 09:15
- Xe điện Trung Quốc: Từ sự hoài nghi đến bá chủ toàn cầu 28/08/2025 02:00
- Nvidia công bố doanh thu kỷ lục, vẫn ‘đau đáu’ thị trường Trung Quốc 28/08/2025 08:10
Dow Jones lập đỉnh lịch sử và tín hiệu đảo chiều của dòng tiền
(VNF) - Trong cùng phiên giao dịch, Dow Jones bứt phá và lập kỷ lục mới trong khi Nasdaq giảm điểm vì áp lực bán ở Big Tech.
Nút thắt của nền kinh tế sáng tạo
(VNF) - Số lượng nhà sáng tạo nội dung đang bùng nổ trên toàn cầu, tạo nên một nền kinh tế trị giá hàng trăm tỷ USD. Tuy nhiên, đằng sau sự tăng trưởng đó vẫn là những nút thắt về dòng tiền quảng cáo, khả năng đo lường hiệu quả và mối liên kết giữa thương hiệu với nhà sáng tạo.
Giá dầu giảm mạnh, chờ thời điểm Fed hạ lãi suất
(VNF) - Giá dầu thế giới giảm mạnh trong tuần qua khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông hạ nhiệt, góp phần làm dịu áp lực lạm phát toàn cầu và thúc đẩy kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ sớm nới lỏng chính sách tiền tệ.
Nắng nóng kỷ lục ở châu Âu: Cú sốc thời tiết mở ra cơ hội đầu tư lớn
(VNF) - Các đợt nắng nóng cực độ đang dần trở thành “bình thường mới” ở châu Âu, thu hút sự quan tâm và tìm kiếm cơ hội của giới đầu tư.
Hãng ô tô hàng đầu đóng cửa 4 nhà máy, cắt giảm 100.000 việc làm
(VNF) - Đợt tái cấu trúc này có thể khiến gần 1/6 lực lượng lao động của tập đoàn mất việc và trở thành một trong những chương trình sa thải lớn nhất trong lịch sử doanh nghiệp.
TT Trump dọa áp thuế 100%, vì sao châu Âu không còn lo sợ?
(VNF) - Tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa sử dụng thuế quan như công cụ gây sức ép trong đàm phán thương mại với châu Âu. Tuy nhiên, những thay đổi về mặt pháp lý sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ đang khiến lời đe dọa áp thuế 100% đối mặt với nhiều trở ngại hơn so với trước đây.
Chỉ với 6 từ, tân Chủ tịch Fed làm ‘rung chuyển’ thị trường
(VNF) - Chỉ với một tuyên bố gồm 6 từ, tân Chủ tịch Fed Kevin Warsh đã đảo ngược kỳ vọng của thị trường về lộ trình lãi suất, khiến chứng khoán Mỹ lao dốc, lợi suất trái phiếu tăng và làm dấy lên dự báo Fed sẽ tiếp tục mạnh tay chống lạm phát trong thời gian tới.
Mỹ - Iran khai hỏa trở lại, Hormuz tiếp tục dậy sóng
(VNF) - Một vụ tấn công tàu mới xảy ra ở eo biển Hormuz khi căng thẳng giữa Iran và Mỹ leo thang sau các vụ tấn công thương mại, đánh dấu diễn biến nghiêm trọng nhất kể từ thỏa thuận hòa bình tạm thời.
Nửa cuối năm 2026, USD bước vào chu kỳ tăng lên?
(VNF) - Đồng USD bước vào nửa cuối năm 2026 với đà tăng mạnh nhờ kỳ vọng Mỹ sẽ duy trì lãi suất ở mức cao hơn và nhu cầu không ngừng đối với tài sản Mỹ từ các nhà đầu tư tin vào "chủ nghĩa ngoại lệ của Mỹ". Xu hướng này có thể tiếp tục gây sức ép lên các đồng tiền khác.
Ông Trump cảnh báo đánh thuế 100% nếu châu Âu áp thuế dịch vụ số
(VNF) - Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo sẽ áp thuế 100% với hàng hóa từ các quốc gia triển khai thuế dịch vụ kỹ thuật số nhằm vào doanh nghiệp công nghệ Mỹ, làm gia tăng căng thẳng thương mại với châu Âu.
Giá bạc giảm sâu: Cơ hội hiếm có hay 'chiếc bẫy' mới?
(VNF) - Từng được xem là "hầm trú ẩn" của dòng tiền trong giai đoạn bất ổn, bạc nay lại khiến nhiều nhà đầu tư lao đao khi mất hơn một nửa giá trị chỉ trong vài tháng. Liệu cú lao dốc này mở ra cơ hội bắt đáy hấp dẫn, hay chỉ là cái bẫy đối với những người kỳ vọng vào sự hồi phục của kim loại quý?
Giá vàng giảm sâu, kịch bản cũ có tái diễn?
(VNF) - Giá vàng lao dốc gần 30% so với mức đỉnh lịch sử, đánh mất mốc hỗ trợ quan trọng 4.000 USD/ounce khi đồng USD tăng mạnh và kỳ vọng Fed tiếp tục nâng lãi suất. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng đây có thể chỉ là một đợt điều chỉnh quen thuộc trong chu kỳ tăng dài hạn.
Sau Elon Musk, tỷ phú nghìn tỷ USD tiếp theo sẽ đến từ Trung Quốc?
(VNF) - Khi của cải toàn cầu ngày càng được tạo ra từ trí tuệ nhân tạo, xe điện và công nghệ vũ trụ, Trung Quốc cũng đang chứng kiến sự trỗi dậy của một thế hệ doanh nhân công nghệ mới, những người có thể trở thành các ứng viên sáng giá cho cột mốc tài sản chưa từng có này.
Elon Musk không còn là tỷ phú nghìn tỷ USD
(VNF) - Đà lao dốc của cổ phiếu SpaceX và Tesla đã khiến Elon Musk đánh mất vị thế “tỷ phú nghìn tỷ USD” chỉ ít tuần sau khi trở thành người đầu tiên trong lịch sử chạm mốc tài sản 1.000 tỷ USD.
Lãi lớn từ chứng khoán, dân Hàn Quốc đổ tiền làm nóng thị trường nhà đất
(VNF) - Người Hàn Quốc đang dùng lợi nhuận kiếm được từ các cổ phiếu liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) để đầu tư vào thị trường bất động sản vốn đã quá nóng. Điều này làm suy yếu những nỗ lực của chính phủ trong việc chuyển dòng tiền từ bất động sản sang thị trường chứng khoán.
Giá Bitcoin đổ đốc, những 'cá voi' toàn cầu đổ hàng tỷ USD gom tiền số
(VNF) - BitMine, Strive và Strategy công bố các thương vụ mua thêm BTC và ETH trong tuần qua, cuộc đua tích lũy tài sản số giữa các doanh nghiệp vẫn chưa hạ nhiệt.
Kinh tế Đông Nam Á đối mặt 'hiệu ứng sốc kép'
(VNF) - Hàng triệu tấn lương thực toàn cầu có thể đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng trong bối cảnh bất ổn tại Trung Đông liên quan đến eo biển Hormuz, kết hợp với hiện tượng El Niño được dự báo “mạnh như Godzilla” đang xuất hiện tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Tiền tệ châu Á 'chao đảo' trước sức mạnh mới của đồng USD
(VNF) - Đồng USD tăng mạnh đang gây sức ép lên những đồng tiền dễ tổn thương nhất châu Á
Chứng khoán Indonesia trước sức ép từ MSCI: Nguy cơ hạ bậc, DN hủy niêm yết
(VNF) - Indonesia đang cải tổ thị trường chứng khoán theo các tiêu chuẩn của MSCI, với yêu cầu cao hơn về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và minh bạch sở hữu. Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo một số doanh nghiệp có thể chọn hủy niêm yết thay vì tuân thủ các quy định mới.
Dòng tiền cá cược 'bùng nổ' cùng World Cup
(VNF) - Argentina và Tây Ban Nha đang thăng hoa sau những màn trình diễn ấn tượng tại World Cup, tiến thêm một bước dài tới vòng đấu loại trực tiếp. Tuy nhiên, không chỉ các đội bóng được hưởng niềm vui chiến thắng. Những nền tảng thị trường dự đoán như Kalshi và Polymarket cũng đang tận hưởng một kỳ World Cup bùng nổ khi dòng tiền cá cược đổ vào với quy mô chưa từng có.
Trung Quốc liên tục tăng nhập khẩu vàng
(VNF) - Trung Quốc đẩy mạnh nhập khẩu vàng trong tháng 5, lên mức cao nhất hơn hai năm nhờ nhu cầu trú ẩn gia tăng và chính sách nới hạn ngạch.
Trung Quốc ẩn mình: Vươn 'bàn tay vô hình' chi phối thị trường dầu mỏ toàn cầu
(VNF) - Trong khi Mỹ và Iran đang tìm cách đạt được một thỏa thuận lâu dài nhằm mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz và khôi phục dòng chảy dầu mỏ từ Trung Đông, diễn biến tiếp theo của thị trường năng lượng thế giới có thể lại phụ thuộc vào một quốc gia không trực tiếp tham gia các cuộc đàm phán: Trung Quốc.
Cảnh báo: Một lực lượng mới xuất hiện, 700.000 nhân viên giao hàng sẽ bị mất việc
(VNF) - Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ tại Trung Quốc đang làm dấy lên lo ngại về nguy cơ mất việc làm đối với hàng triệu lao động.
Giá thuê nhà lên cao nhất lịch sử, hàng chục triệu hộ gia đình Mỹ khó khăn
(VNF) - Thị trường nhà cho thuê tại Mỹ là một trong những thị trường bất động sản lớn nhất thế giới, phục vụ khoảng 45 triệu hộ gia đình và chiếm gần 35% tổng số hộ dân trên cả nước.
Cổ phiếu Amazon biến 1.000 USD thành bao nhiêu tiền sau 10 năm?
(VNF) - Cổ phiếu Amazon đã tăng hơn 7 lần trong vòng một thập kỷ qua, đưa giá trị khoản đầu tư 1.000 USD từ năm 2016 lên khoảng 8.000 USD hiện nay.
Dow Jones lập đỉnh lịch sử và tín hiệu đảo chiều của dòng tiền
(VNF) - Trong cùng phiên giao dịch, Dow Jones bứt phá và lập kỷ lục mới trong khi Nasdaq giảm điểm vì áp lực bán ở Big Tech.
Hàng nghìn người đổ đến, xếp hàng xem Quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm
(VNF) - Ngay trong ngày đầu mở cửa, Triển lãm Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm tại Bảo tàng Hà Nội thu hút hàng nghìn người dân đến tham quan.


































































