Bí mật bên trong mỏ đất hiếm giúp châu Âu 'thoát bóng' Trung Quốc
(VNF) - Đất hiếm đang được coi là “nguồn năng lượng” thiết yếu của thế giới hiện đại, nhưng châu Âu phần lớn lại phụ thuộc vào nguồn cung từ một quốc gia duy nhất: Trung Quốc. Nếu muốn phá vỡ thế độc quyền này, điểm khởi đầu của châu Âu có lẽ sẽ là từ một mỏ nằm sâu trong lòng đất ở Thụy Điển.
Gần 1,6km dưới bề mặt Trái Đất, một nhà hàng sáng đèn trong hầm mỏ Kiruna phục vụ món súp đậu cùng bánh kếp – món ăn truyền thống của Thụy Điển. Chỉ cần lái xe thêm vài phút trên hệ thống đường hầm dài tới 500km sẽ bắt gặp Speja – chú chó robot màu vàng có nhiệm vụ kiểm tra khí độc phát sinh sau các vụ nổ khai thác.

Điều đáng chú ý hơn cả nằm ở đường hầm hẹp, ẩm ướt và thô sơ dẫn từ tầng 910, cao khoảng 450m so với căng tin của mỏ sắt Kiruna. Sau khi đi khoảng 2,5km trên tuyến đường rải sỏi, đoàn tàu dừng lại trước khu mỏ Per Geijer – nơi được đánh giá là giàu tiềm năng đất hiếm bậc nhất châu Âu.
Đất hiếm – “nghệ tây” của công nghệ hiện đại
Có tổng cộng 17 nguyên tố đất hiếm, từ scandium đến lutetium, thường xuất hiện với hàm lượng nhỏ nhưng lại đóng vai trò thiết yếu trong nhiều công nghệ hiện đại. Erbi có mặt trong cáp quang; dysprosi và neodymi là thành phần không thể thiếu của tua-bin gió, radar hay hệ thống định vị vũ khí. Và đa số nguồn cung hiện nay đều đến từ Trung Quốc.
“Hầu như mọi công nghệ mới đều phụ thuộc vào đất hiếm. Và hiện tại, Trung Quốc gần như kiểm soát toàn bộ thị trường”, ông Niklas Johansson, Phó Chủ tịch cấp cao của tập đoàn khai thác quốc doanh LKAB (đơn vị vận hành mỏ Kiruna), cho biết.

Theo số liệu năm ngoái, Liên minh châu Âu (EU) nhập khẩu 46% đất hiếm từ Trung Quốc và 28% từ Nga. Riêng Đức phụ thuộc tới 69% vào nguồn cung từ Bắc Kinh. Với các nguyên tố đất hiếm “nặng” như yttri hay dysprosi, Trung Quốc chiếm tới 90% nguồn cung toàn cầu.
Trước đây, việc phụ thuộc vào Trung Quốc được coi là một minh chứng điển hình cho toàn cầu hóa: châu Âu có thể yên tâm “thuê ngoài” toàn bộ những công đoạn khai thác và chế biến vừa phức tạp và gây ô nhiễm. Nhưng đến nay, bối cảnh đã khác.
Tháng 4 vừa qua, để đáp trả đe dọa áp thuế từ Mỹ, Trung Quốc bất ngờ tạm ngừng xuất khẩu 7 kim loại đất hiếm cùng chín khoáng sản chiến lược khác. Từ đó, các nguyên tố này chỉ có thể được mua qua giấy phép, và giấy phép có thể bị thu hồi bất kỳ lúc nào.

“Trung Quốc đã xây dựng vị thế thống trị này một cách rất hệ thống. Từ góc nhìn phương Tây, việc để tình trạng ấy xảy ra là do sự thiếu chiến lược công nghiệp và tầm nhìn dài hạn”, ông Jens Gutzmer, Giám đốc Viện Công nghệ Tài nguyên Helmholtz Freiberg (Đức) nhận định.
Châu Âu có cơ hội tự chủ?
Theo ông Harald Elsner, nhà địa chất kinh tế cấp cao thuộc Viện Khoa học Địa chất và Tài nguyên Thiên nhiên Liên bang Đức, để có thể tự chủ nguồn cung đất hiếm, châu Âu cần hội đủ ba yếu tố: Một mỏ có trữ lượng kinh tế, năng lực kỹ thuật để tách chiết các kim loại khỏi quặng, khả năng xử lý, lưu trữ an toàn chất thải độc hại phát sinh.
Thực tế cho thấy, sự thống trị của Trung Quốc được xây dựng từ mỏ Bayan Obo ở Nội Mông, được phát hiện cách đây gần một thế kỷ, từng ước tính chứa 70% trữ lượng đất hiếm toàn cầu. Vùng Bao Đầu lân cận sau đó trở thành trung tâm chế biến đất hiếm lớn nhất thế giới từ những năm 1990.

Trong khi đó, châu Âu được đánh giá là vẫn còn cơ hội. Những năm gần đây, nhiều mỏ đất hiếm chất lượng cao được phát hiện tại Bắc Âu như tổ hợp Fen ở Na Uy, Norra Karr tại Thụy Điển và Sokli ở Phần Lan. Greenland thậm chí được cho là sở hữu trữ lượng lớn hơn cả Bayan Obo, nhưng nằm ở vùng hẻo lánh, thiếu cơ sở hạ tầng khai thác.
Đáng chú ý nhất là phát hiện mỏ Per Geijer của LKAB tại Kiruna, sát ngay mỏ sắt lớn nhất châu Âu. Ước tính nơi đây có thể chứa tới 2 tỷ tấn đất hiếm – đủ đáp ứng khoảng 20% nhu cầu hàng năm của châu Âu. Nồng độ các nguyên tố được cho là khá cao, lại đi kèm phốt pho – loại khoáng sản hữu ích cho nông nghiệp.
Ông Johansson lý giải: “Điểm khiến Per Geijer trở nên đặc biệt là vì về cơ bản, nó là mỏ quặng sắt. Doanh thu từ sắt có thể bù đắp chi phí để phát triển mỏ đất hiếm”.
Hiện đường hầm hướng vào mỏ đang tiến 5m mỗi ngày và chỉ cách đích vài trăm mét. Kế hoạch là khai thác vòng cung dài gần 5km quanh thân quặng rồi khoan giếng thăm dò. Nếu chất lượng đúng như kỳ vọng, việc khai thác thương mại có thể bắt đầu trong thập niên 2030.
Bài toán công nghệ và chiến lược
Vấn đề lớn nhất là xử lý quặng. Các nguyên tố đất hiếm thường tồn tại cùng nhau và đi kèm uranium, thori phóng xạ. Việc tách riêng cực kỳ phức tạp đến mức nhiều nguyên tố chỉ được xác định vào cuối thế kỷ 19.
Hiện nay, kỹ năng này ở phương Tây gần như đã thất truyền, chỉ còn duy trì tại hai cơ sở: nhà máy Solvay ở cảng La Rochelle (Pháp) và một nhà máy cũ ở Sillamae (Estonia) từng thuộc Liên Xô.

Tuy vậy, châu Âu đang tìm cách khôi phục. Một nhóm chuyên gia kỳ cựu tại La Rochelle, thậm chí có người ngoài 80 tuổi, đã tái xuất để tham gia Carester – công ty khởi nghiệp có trụ sở tại Lyon.
Công ty này đã huy động 216 triệu euro từ các nhà đầu tư Nhật Bản và chính phủ Pháp để xây dựng nhà máy tái chế, tinh chế đất hiếm ở Lacq, gần dãy Pyrenees. Khi hoàn thiện, nhà máy có thể đáp ứng tới 15% nhu cầu toàn cầu về các nguyên tố đất hiếm nặng – quan trọng trong sản xuất nam châm, laser và cáp quang.
Năm ngoái, một nhà máy tái chế khác cũng đi vào hoạt động tại Bitterfeld-Wolfen (Đức), trung tâm hóa chất cũ của Đông Đức.
Dẫu vậy, các nhà phân tích vẫn còn chia rẽ về việc liệu những nỗ lực này có đủ để tạo nên một chuỗi cung ứng vững chắc cho châu Âu hay không. Theo ông Gutzmer, trở ngại chính không nằm ở địa chất hay công nghệ, mà ở vốn liếng và ý chí chính trị. Ông cảnh báo Trung Quốc hoàn toàn có thể “nghiền nát” ngành công nghiệp non trẻ của châu Âu bằng một cuộc chiến giá cả.
Tuy nhiên, theo ông Elsner, vẫn có một lối đi thứ ba: “Trong vài năm tới, châu Âu hoàn toàn có thể mua toàn bộ đất hiếm cần thiết từ Úc. Vấn đề là các nhà sản xuất phải sẵn sàng chấp nhận chi phí, bởi về dài hạn, sự phụ thuộc vào Trung Quốc sẽ còn tốn kém hơn nhiều”.
Nhật Bản quyết liệt ‘cởi trói’ ràng buộc khỏi đất hiếm Trung Quốc
- Xe Trung Quốc thắng thế, Tesla 'hụt hơi' tại châu Âu 29/08/2025 09:15
- Xe điện Trung Quốc: Từ sự hoài nghi đến bá chủ toàn cầu 28/08/2025 14:00
- Nvidia công bố doanh thu kỷ lục, vẫn ‘đau đáu’ thị trường Trung Quốc 28/08/2025 08:10
Lời đe dọa của TT Trump gây báo động toàn cầu
(VNF) - Giá dầu diesel tăng vọt trên toàn cầu do nguồn cung và công suất lọc dầu bị thu hẹp. Trong bối cảnh đó, khả năng Mỹ hạn chế xuất khẩu nhiên liệu đang làm dấy lên lo ngại về một cú sốc mới đối với thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Vàng và bitcoin bật tăng giá khi lạm phát Mỹ hạ nhiệt
(VNF) - Giá vàng và Bitcoin đồng loạt tăng sau khi số liệu lạm phát Mỹ thấp hơn dự báo, qua đó làm giảm kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tiếp tục tăng lãi suất ngay trong tháng 10.
Lạm phát lõi của Mỹ thấp hơn dự kiến, giảm áp lực tăng lãi suất
(VNF) - Theo số liệu chỉ số lạm phát chính của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), giá tiêu dùng tại Mỹ đã tăng thấp hơn dự kiến trong tháng 8 so với cùng kỳ năm ngoái, Bộ Thương mại Mỹ cho biết.
Trung Quốc tung gói kích thích mới để ‘giải cứu’ bất động sản
(VNF) - Trung Quốc ngày 29/9 công bố loạt biện pháp mới nhằm hỗ trợ thị trường bất động sản đang suy yếu, trong bối cảnh các nhà hoạch định chính sách cho rằng cần tăng cường nỗ lực để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế của chính phủ.
Hồ sơ vi phạm tài chính của Manchester City: Lộ những chiêu lách luật
(VNF) - Hồ sơ cho thấy tâm điểm của vụ việc không đơn thuần là chuyện Manchester City chi tiêu vượt giới hạn.
Manchester City làm sai lệch tài chính hơn 900 triệu bảng, chờ án phạt nặng
(VNF) - Ủy ban độc lập của Premier League đã kết luận Manchester City vi phạm toàn bộ các cáo buộc nghiêm trọng liên quan đến quy định tài chính trong giai đoạn kéo dài 9 mùa giải, trong đó sử dụng các hợp đồng không phản ánh đúng bản chất giao dịch để làm tăng doanh thu, giảm chi phí với tổng tác động hơn 900 triệu bảng. Án phạt đối sẽ được quyết định trong một phiên điều trần riêng.
Một người Việt bị truy tố tại Mỹ trong vụ lừa đảo tiền số 53 triệu USD
(VNF) - Một công dân Việt Nam vừa bị giới chức Mỹ cáo buộc liên quan tới một đường dây lừa đảo đầu tư tiền số theo mô hình "pig butchering", trong đó riêng một nạn nhân được cho là đã chuyển khoảng 16 triệu USD vào một nền tảng đầu tư tiền mã hóa giả mạo.
Trung Quốc nhập vàng bất chấp giá cao, hướng tới mức đỉnh thập kỷ
(VNF) - Nhập khẩu vàng của Trung Quốc trong năm 2026 có thể gấp đôi năm ngoái và đạt mức cao nhất trong thập kỷ tính đến nay, bất chấp giá vàng đang ở mức cao kỷ lục.
Giá bạc đối mặt phép thử lớn nhất kể từ đầu năm
(VNF) - Giá bạc đang đứng trước một ngưỡng quan trọng khi đồng USD mạnh lên và lợi suất trái phiếu Mỹ tăng gây sức ép lên kim loại quý. Trong bản cập nhật mới nhất, các nhà phân tích kim loại quý của Heraeus cho rằng diễn biến quanh các mốc 60 và 70 USD/ounce có thể cung cấp tín hiệu quan trọng về hướng đi tiếp theo của giá bạc.
‘Đại gia’ khai thác vàng nói không với lời đề nghị 27 tỷ USD
(VNF) - Quỹ đầu tư Mỹ Elliott Management kêu gọi Northern Star Resources, nhà sản xuất vàng lớn nhất Australia, nối lại đàm phán với Gold Fields sau khi công ty này từ chối đề nghị thâu tóm trị giá 39 tỷ AUD (27 tỷ USD) từ đối thủ Nam Phi. Nếu thành công, thương vụ sẽ tạo ra nhà sản xuất vàng lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Newmont.
Trung Quốc siết thuế, giới nhà giàu cuống cuồng 'xoay tiền'
(VNF) - Trung Quốc đang đẩy mạnh thu thuế từ giới giàu và các doanh nghiệp lớn, trong đó tập trung vào tài sản ở nước ngoài và các quỹ tín thác. Động thái diễn ra khi nguồn thu của chính quyền địa phương chịu sức ép lớn từ khủng hoảng bất động sản.
Quốc gia ở Trung Mỹ trao quyền khai thác vàng trên 1/10 lãnh thổ cho DN Trung Quốc
(VNF) - Với khoảng 250 tấn vàng được ước tính còn nằm trong lòng đất, Nicaragua đang trở thành điểm đến đáng chú ý của doanh nghiệp Trung Quốc, với 80 giấy phép khai thác trên 11% lãnh thổ được cấp từ năm 2023.
Hàng tỷ USD tiền điện tử đã biến mất như thế nào?
(VNF) - Hàng tỷ USD tiền điện tử đã bị đánh cắp trong những vụ tấn công gây chấn động thị trường. Số tiền đó đã biến mất bằng cách nào, và vì sao những vụ việc tương tự vẫn tiếp diễn?
Giá vàng đang phá bỏ những quy luật cũ
(VNF) - Theo những quy luật từng chi phối giá vàng trong nhiều năm, kim loại quý này lẽ ra phải thấp hơn đáng kể so với hiện nay. Việc vàng vẫn trụ vững đang cho thấy thị trường đã thay đổi.
Manchester City và mê cung tài chính phía sau 115 cáo buộc
(VNF) - Manchester City không bị đặt dưới kính hiển vi chỉ vì tiêu quá nhiều tiền. Cốt lõi của vụ án tài chính lớn nhất bóng đá Anh nằm ở câu hỏi khó hơn: một phần tiền của chủ sở hữu có được biến thành doanh thu thương mại, trong khi một số chi phí dành cho HLV và cầu thủ lại không xuất hiện đầy đủ trên sổ sách hay không?
Tăng trưởng có đủ sức cứu Mỹ khỏi khủng hoảng nợ?
(VNF) - Nợ công Mỹ đã vượt 40 nghìn tỷ USD, đưa nền kinh tế lớn nhất thế giới vào bài toán tài khóa ngày càng khó giải. Thay vì cắt giảm mạnh chi tiêu hoặc tăng thuế, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đặt cược vào một lối thoát khác: tăng trưởng kinh tế đủ nhanh để vượt qua gánh nặng nợ.
TT Trump - Chủ tịch Tập Cận Bình: Thỏa thuận đình chiến thương mại, giảm 30 tỷ USD thuế quan
(VNF) - Trung Quốc hôm 26/9 cho biết nước này và Mỹ đã đạt thỏa thuận về việc giảm thuế quan có đi có lại trị giá 30 tỷ USD, đồng thời nhất trí khởi động đối thoại về trí tuệ nhân tạo, theo thỏa thuận gồm 8 điểm đạt được trong chuyến thăm Washington của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.
Ngày mở màn FIFA ASEAN Cup 2026, Việt Nam vẫn chưa chốt mua bản quyền vì giá quá đắt
(VNF) - Việt Nam chính thức không có bản quyền phát sóng FIFA ASEAN Cup 2026 sau khi các cuộc đàm phán về mức giá không đạt thỏa thuận, trong bối cảnh gói bản quyền được chào bán hàng triệu USD nhưng sức hút thương mại của giải đấu mới chưa đủ để thuyết phục các nhà đài trong nước.
Đánh thuế giao dịch vàng để kiểm soát rửa tiền: Câu chuyện Thái Lan, tham khảo cho Việt Nam
(VNF) - Thái Lan đang xem xét áp thuế đối với các giao dịch vàng với mức có thể chỉ 0,01% nhằm tăng khả năng giám sát dòng tiền và ngăn vàng trở thành kênh rửa tiền. Động thái này có thể đặt ra những thay đổi mới đối với thị trường vàng vốn được tự do hóa tại nước này từ đầu những năm 1990.
Bữa tiệc Nhà Trắng và những chiếc ghế trống của doanh nhân Trung Quốc
(VNF) - Hàng loạt CEO hàng đầu của Mỹ đã có mặt tại bữa tiệc trọng thể do Tổng thống Donald Trump tổ chức tại Nhà Trắng để tiếp đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, trong khi sự vắng bóng của các lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc gây chú ý, cho thấy những thay đổi đáng kể trong quan hệ kinh tế Mỹ - Trung.
Chấn động bóng đá Anh: Man City nhận kết luận 115 vi phạm tài chính, nguy cơ bị phạt nặng
(VNF) - Manchester City bị kết luận vi phạm gần như toàn bộ 115 cáo buộc liên quan đến các quy định tài chính của Premier League, theo The Athletic. Diễn biến có thể gây chấn động bóng đá Anh trong vụ việc đã kéo dài nhiều năm.
Các mối đe dọa đang phủ bóng lên kinh tế Mỹ
(VNF) - Nền kinh tế Mỹ vẫn cho thấy sức chống chịu đáng kể sau hai năm nhiều biến động. Tuy nhiên, những rủi ro mới đang xuất hiện trong bối cảnh các điểm yếu cũ chưa được giải quyết triệt để, đặt ra thách thức ngày càng lớn đối với tăng trưởng và sức mạnh của nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Lời cảnh báo của Phố Wall: 'Sẽ có thứ gì đó đổ vỡ'
(VNF) - Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đang tăng lên những mức chưa từng thấy trong nhiều năm. Tuy nhiên, điều khiến Phố Wall lo ngại không hẳn là mức lợi suất hiện tại, mà là tốc độ tăng quá nhanh. Lịch sử cho thấy mỗi khi lãi suất tăng với tốc độ như vậy, một sự cố nào đó thường xảy ra.
FED thắt chặt chính sách, thị trường vốn đối mặt rủi ro mới
(VNF) - Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đạt mức cao nhất kể từ năm 2004 khi thị trường trái phiếu tiếp tục chịu áp lực bán mạnh. Trong khi lợi suất trái phiếu Nhật Bản kỳ hạn 10 năm cũng tăng lên mức cao nhất từ năm 1996.
Điểm danh dàn CEO công nghệ Mỹ dự tiệc chiêu đãi Chủ tịch Tập Cận Bình
(VNF) - Tiệc chiêu đãi cấp nhà nước do Tổng thống Mỹ Donald Trump chủ trì dành cho Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tối 24/9 quy tụ một loạt tên tuổi quyền lực nhất giới công nghệ Mỹ.
Lời đe dọa của TT Trump gây báo động toàn cầu
(VNF) - Giá dầu diesel tăng vọt trên toàn cầu do nguồn cung và công suất lọc dầu bị thu hẹp. Trong bối cảnh đó, khả năng Mỹ hạn chế xuất khẩu nhiên liệu đang làm dấy lên lo ngại về một cú sốc mới đối với thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Khu du lịch biển 1.500 tỷ đồng ‘đắp chiếu’ gần 2 thập kỷ ở Đà Nẵng
(VNF) - Khu du lịch ven biển Hòn Ngọc Á Châu được kiến nghị áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ vướng mắc cho dự án tiếp tục triển khai.


































































